Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пурăннă тет пĕр çĕр-шывра виçĕ пĕр тăван: Укçиçук, Нушиçук, Телейçук.

Ялан пурнăç япăх тесе ӳпкелешнĕ тет вĕсем. Пĕррехинче ашшĕ вĕсене телее аякра шыраса пăхма сĕнет. Тухса кайрĕç тет пĕр тăвансем пуçтарăнса инçе çула.

Хирпе утрĕç тет, вăрманпа, çавра кӳлĕ хĕррине çитсе тухрĕç тет — телей тупаймарĕç. Пĕр кун утрĕç, икĕ кун, виçĕ кун иртрĕ çул çинче. Шанчăка çухатнăскерсем çитсе тухрĕç пĕр çӳллĕ лаштра йăмра патне. «Ку йăмра кутĕнче выртса канма пурин валли те вырăн çитет»,— теççĕ.

— Кăштах ларса канас та, каяс килелле, манăн Телей атте-анне килĕнче, халĕ акă вĕсем çумра çук та — эпĕ çунатсăр кайăк пекех, — терĕ тет Нушиçук. Лешĕсем:

— Мĕншĕн пирĕнпе пытăн вара? Сана пула çапла нуша куратпăр пулĕ-ха, эсĕ çук — нуши те çукчĕ.

Сасартăк çĕр чĕтренчĕ те йăмра айĕнче тарăн шăтăк пулса тăчĕ. Хайхи шăтăкра Телей лара парать тет, Укçиçук шăтăк патне пычĕ те калать тет:

— Сана шыра-шыра халтан кайрăмăр ĕнтĕ, эсĕ пур — шăтăкра ларатăн, нумай укçа парса телейлĕ тусамччĕ мана…

— Парас, ара, хăв мĕн чул йăтса кайма пултаратăн ил, анчах асту — сывлăхпа илме çитмест вăл…

Малалла

Кунта маншăн юмах пек тĕнче —

Кашни ят, кашни сăн куç тулли

Пушкăртри чăвашсен питĕнче

Тăван çĕр, тăван пурнăç кулли

Ашкатар, Пархатар, Саватар...

Ячĕ юрă пекех илтĕнет.

Хамăр тупнă çĕре юратар

Тенĕ пек мана çакă тивлет.

Ишĕмпай, Миекки, Кăрмăскал,

Авăркас, Хветĕркке, Пишпӳлек...

Пĕр сăмахĕ — пĕр кĕмĕл мăскал

Кашни ячĕ — сар ылтăн пӳлмек.

Кунта маншăн çăтмах пек тĕнче

Кашни яш, кашни хĕр куç тулли!

Çунатланнă чăваш ячĕпе

Капăрлан, аслă пушкăрт хули.

1995, раштав, 12.

(Виççĕлет)

Шырав та чăрсăрлăх, хаваслăх

Тĕксĕм кунсен сĕмне касать,

Чунра çил-тăвăл пек асать,

Шырав та чăрсăрлăх, хаваслăх

Черчен тасалăхне сапать.

Пурах, пурах умра пуласлăх!

Шырав та чăрсăрлăх, хаваслăх

Тĕксĕм кунсен тĕсне касать.

1995, раштав, 10.

Ирех çӳретĕп пĕр-пĕччен,

Ят-сумсăр туртăм...

Стерле хули урамĕнче

Тирек те хурăн.

Çак йывăçсен ытамĕнче

Чуна кăшт кăтăш.

Стерле хули урамĕнче

Тирек те чăрăш.

Тĕтре нумай хула çинче,

Вĕçет пек хăрăм.

Вĕçсен вĕçин! Стерле енче

Ункайлă вырăн.

Хурăнсарсен ик енĕпе

Тирек те чăрăш...

Хура çилсен тусанĕпе

Ан витĕн. Тăрăш!

1995, раштав, 1.

Çул иртнĕçем вăраххăнрах утатăн,

Чупас килсен те вылянмасть ура.

Килĕшмеллех пулать, туссем, эп — ватă,

Пенси параççĕ ватлăха кура.

Каç еннелле катрам-катрăм тухаççĕ

Тĕссĕрленсе тăрлавсăр пĕлĕтсем,

Кам вăл савăнтарĕ — пурнăç каçĕ?

Хăвах туятăн вăхăт иртнĕçем.

Мухтанмалли те пулнă...

Халь — чĕнместĕн.

Хура тĕспе сăрланнă пирĕн çул

Телей тени курăнасса кĕтместĕн.

Ах, ватлăхăм, тархасшăн çирĕп пул.

Юпа, 18, 1991.

Кăнтăрла иртсен çанталăк сасартăках пăсăлчĕ. Таçтан амакран, Катек вăрманĕ хыçĕнчен-и, мĕн-и, тĕксĕм хура пĕлĕт капланса хăпарчĕ те, урлă-пирлĕ юплĕ çиçĕм çиçтерсе, енчен енне пушă пичĕке йăвантарнă пек аслати кĕмсĕртеттерсе, çĕр çинелле шарлак çумăр чĕресне ӳпĕнтерчĕ. Тепĕр тесен, çумăр та мар ку, талккăшĕпе алхасакан шывсикки. Ту чакăлĕнчен чавкăнса анакан чашлама!..

Çирĕккассине почтăпа çӳрекен Ухтем Урини çыхăну кантурĕн крыльцинче тăрать. Тулли сăран сумкине вăл пусма картлашки çине лартнă. Унăн «тилхепесĕр тимĕр кăвак тихи», кĕмĕл тыткаллă самокачĕ ара, крыльца çумне сĕвеннĕ те çумăр айĕнчех лӳшкенет.

«Юрĕ-çке, нимех те мар, — хăйне хăй йăпатать Урине. — Тусанран тасалтăр, лайăхрах çуталтăр. Анчах çумăрччен тухса кайма ĕлкĕреймерĕм-çке. Тем чухлĕ кĕтмелле ĕнтĕ?..»

Унăн районти военкоматра самаях тытăнса тăмалла пулчĕ. Кунта вăл тепĕр икĕ çыннăн иртнĕ вăрçăри кунçулне тĕпчесе пĕлме тăрăшрĕ. Пĕр çынни — хăйсен ялĕсемех, тепри — Энĕшкассинчен. Вăтам шкулти хастар йĕрлевçĕсем вĕсен юлашки адресĕсене шыраса тупнă-ха. Пĕри, Андрей Александрович Нижаров лейтенант, Литва çĕршывĕнче çапăçса пуçне хунă. Ăна Рудлинас поселокĕ çывăхĕнчи «Тăванлăх масарне» пытарнă иккен. Тепри Энĕшкасси çынни, Матвей Михайлович Эльдюков сержант, — 1945 çулхи вăйлă çапăçусенче «хыпарсăр çухалнă». Анчах шкулти ывăнми йĕрлевçĕсем унăн йĕрне те тупнă. Паттăр чăваш салтакĕн тăпри Кенигсберг, хальхи Калининград, çывăхĕнче-мĕн.

Малалла

Юрату, епле асамлă эс, хăватлă,

Илĕртсе чечекленес пулсан.

Чунĕпе çынна тăватăн эс çунатлă,

Пĕлĕтсем çинче ярăнтаран.

Юрату, епле чăтмалăх вăй паратăн

Пурнăçра пĕр тикес килмесен.

Уйрăлу пулсан та шанчăкна упратăн,

Чĕререн тухмастăн тĕпленсен.

Юрату, епле чуна юрлаттаратăн,

Кĕввӳпе юна вылянтарса.

Шухăшра хăвна ялан явăçтарасшăн,

Ĕмĕтленнипе савăнтарса.

Ырату Юратупа тăванлă,

Йĕкĕреш пулса, пĕр шухăшпа

Калăплаççĕ пулĕ савăк туйăм

Чĕрере вăратнă хăватпа.

Кашлать хаваслă сĕм вăрман,

Кана пĕлми кашлать

Ах, пăлханать чĕреçĕм ман,

Савнишĕн пăлханать.

Курсам, епле хитре пике

Сар каччăна савать.

Ун куçĕсем хĕвел пекех, —

Вăл юрату ыйтать.

Сар каччă пикене савсан

Хăй телейне тупать.

Инçе çулта ăна мансан,

Раскал вăл çухатать.

Ах, савнă каччă, сав мана,

Эп турă çырни сан.

Ыталасамччĕ эс мана,

Ах, пулăшсам, вăрман.

Ирпе-каçпа кĕтсе сана

Эп ывăнтăм, савни.

Ах, ан йĕртсемчĕ тек мана,

Килсем, килсем, савни.

Чавса хураççĕ шăн тăпра айне.

Çын пурнăçĕ çут тĕнчерен каять.

Часах манаççĕ ĕмĕрне, камне,

Нумай-и пурăнайĕ пирĕн ят?

Пире пурне те пĕр шăпа кĕтет.

Пĕр кун юлсан та — пултăрччĕ хитре!

Çул иртнĕçем чĕре чĕтрет, чĕтрет,

Ун каскаланчăк йĕрĕ сăн-питре.

Пĕр эс кăна ман çăлăнăç та шанчăк.

Ăçта каян, кампа телей тупан?

Пĕрле çав вăхăтчен пулсан аванччĕ.

Унта вара — ним кулянмасăр кан...

Раштав, 27, 1998.

Шуçăмпах шуйханнă чарлансем

Çуйăхса вĕçсен хумсем çинче,

Шăллăм, эс мана аса илсем

Выртнă май хура çĕр айĕнче.

Манăн та шуйханчăк мар-и пурнăç?

Терт тени хăпмарĕ пуçăмран.

Тем те тӳснĕ, мĕн кăна-ши курнă, —

Янтă ырлăха кăна курман.

Ăс-тăна тĕллевсĕр салатни те,

Тар тăкни те пулнă кăлăхах.

Ĕмĕтĕм чĕвен тăратчĕ питĕ.

Ним те параймарăм халăха.

Халĕ уншăн ӳкĕнсе мĕн тăвăн?

Вăхăт çаврăнаймĕ каялла.

Ас илтертĕр çак пĕчĕк сăвă

Ман ята, ман уçă кăмăла.

Шуçăмпах шуйханнă чарлансем

Çуйăхĕç ыран та, тепĕр кун та.

Шăллăм, эс мана аса илсем,

Сан чуну сăвап çурта пек çунтăр.

Утă, 17, 2012.