Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Тахçан, ĕлĕк-авал, тĕнче виçĕ пая пайланнă пулнă тет. Пĕрремĕшĕ — çӳлти тĕнче. Унта турăпа унăн юлташĕсем пурăннă. Иккĕмĕшĕ — варринчи тĕнче — унта ахаль çынсем пурăннă. Виççĕмĕшĕ — аялти — унта вилнĕ çынсем пурăннă. Акă, çӳлти тĕнчере, пĕр çемьери пĕр арçын ачан амăшĕпе ашшĕ вилсе каяççĕ. Вара Турă çак ачана варринчи тĕнчене яма шухăшлать. Унта вăл ахаль çын пекех пулать, анчах мĕнле çемье çак ачана тупать — вăл телейлĕ шутланать тет.

Варринчи тĕнчери пĕр килте карчăкпа старик пурăннă тет. Старикĕ яланах вăрмана вутта çӳренĕ, кайăк-кĕшĕк тытнă, ака-суха ĕçĕсене тунă. Карчăк кĕнчеле арласа килти хуçалăх ĕçĕсене тунă, пӳрт-çурта тирпейленĕ.

Вĕсен тăватă ача пулнă тет. Ашшĕпе амăшĕ ачисене питĕ юратса ӳстернĕ, ачашланă, нимĕнле ĕç патне те пыртарман. Вĕсем мĕн ыйтнине пĕтĕмпех пурнăçласа пынă тет.

Пĕррехинче Тайпикепе Аспурах, ачисене шкула ăсатнă чухне, çул хĕрринче пĕр ачана тĕл пулаççĕ (çак ача Турă яни пулнă). Вăл пушмак тасатса ларнă тет.

— Манăн питĕ вĕренес килет, — тесе калать Палантей. Анчах унăн ашшĕпе амăшĕ вилнĕ. Хай Турă патĕнче пурăннине вăл манса кайнă. Халĕ Палантей пĕчченех пурăнать. Вара Тайпикепе Аспурах Палантее хăйсем патне илсе каяççĕ, вĕренме, тĕрĕс çул çине тăма пулăшаççĕ. Хайсен ачисем те аталанаççĕ. Пӳрт умне йăмра йывăççи лартаççĕ. Ачасем аталанаççĕ, йăмра ӳссе пырать. Пĕтĕм уявсене çак йăмра патĕнче уявлаççĕ вĕсем. Йăмра вĕсен çемйин символĕ пулса тăрать.

Малалла

Мăн хырăмлă, мăнтăр,

Хаваслă та ӳсĕр,

Ялан çухрашать.

Тарçăн тăварлă тарĕ

Çак пурнăçа ăна панă;

Ку вăл — пуян.

Вĕçсĕр тар тăкнипе

Типсе хăрнă,

Сăнĕ те çук.

Выçă, çĕтĕк тумтирĕ,

Тертлĕ, асапла;

Ку вăл — чухăн.

Ман юррăмсем пит хурлăхлă тесе

Эсир мана час-час калатăр.

Юрла телей çинчен, юрла, тесе

Чун-чĕрене пăлхантаратăр.

Улăштармастăп эпĕ хам кĕвве,

Палачсене питлетĕп юрăра.

Терт-асапа çыхатăп пĕр тĕвве,

Переп те путаратăп талайра.

Чухăнсен юрри пĕр саслăн тĕнчере

Хаяр çил-тăвăл пек янратăр.

Çак юрă упранать ман чĕрере,

Ăна тăван манпа пĕрле юрлатăр.

Чăвашсемĕрĕн хăвачĕн пĕрчи пулнă май

Пĕрчĕрен купаланнă, чăмăртаннă ай.

Алла алă пулăшсассăн вăй кĕрет самай,

Вăтанса та хăраса пăрăнса ан кай.

Вашават утса пымашкăн — илт! — чĕнет палнай.

К.В.Иванова асăнни

Сава саратнă сак çине

Пĕрле ларса,

Сĕтел тулли ĕçме-çиме

Ырра парса,

Кĕçтук çинчен тантăшĕпе

Чун туличчен

Калаçрăмăр каç тăрщшĕпе

Ир пуличчен...

Вунпилĕк сыпăклă «Нарспин»

Пĕр пайĕ çук.

Тупайăп-ши ăна халь тин,

Кĕркор мучук?

1970, авăн 2.

Слакпуç, Глуховская станцийĕ.

Чӳрече каррисем чăлт-шурă. Кашни кантăкĕнчен урамалла ытарайми хитре чечек куçĕсем йăлкăшса пăхаççĕ. Чĕкеç йăви пек çавăрнă çак кервен кил-çуртра таса та типтерлĕ çынсем пурăннине таçтанах сисетĕн. Шала кĕрсе курма чун туртать. Чечек пур çĕрте пылĕ те пур, тенĕ ваттисем. Чухламалла-ха, ку сăмаха ытарлăрах каланă ĕнтĕ. Кашни çыннăн, хăйне кура телейĕ, хăйне кура — хуйхи-суйхи...

Кĕтерук аппа киле паян темшĕн питĕ тĕксĕм сăн-питлĕ таврăнчĕ. Сĕтел хушшинче урок вĕренсе ларакан Виктăр çакна çийĕнчех асăрхарĕ. Çавăн пек ĕнтĕ ашшĕсĕр ӳснĕ ывăл чĕри... Ытлашширех те сисĕмлĕ барометр темелле-и ăна, мĕн-и?!. Амăшĕ кăшт ассăн сывланине те туххăмрах туйса илет. Этем чĕринче куçа курăнман хĕлĕхсем пур-мĕн, Виктăрăн вĕсем уйрăмах çинçе, уйрăмах черченкĕ пулас.

Кĕтерук упăшкин амăшĕ — Униççе кинеми, «нихăш тухтăр та чухлайман» чирпе аптраканскер, пуçне алшăллипе кăшăлланă та кăмака çумĕнчи тăрăхла сак çинче ахлаткаласа-тĕлĕрсе выртать. Кинĕ алăкран кĕнине илтрĕ-ха вăл, анчах куçне уçса пăхмарĕ.

Каç пулса килнĕ вăхăт. Анакан хĕвелĕн юлашки йăмăх пайăрки сулахай стена çине чалăшшăн ӳкет. Чуна салхулатакан çутă.

Малалла

Сивĕсем пыраççĕ хавшаса,

Сар Хĕвел утсассăн тăрăшса.

Сар хăват саланĕ сарăлса,

Сар кунсем тăрсассăн ăшăнса.

Сар этемĕн чĕрери палнай

Кĕввине вылятĕ хумханса.

Сар Çĕршывăн пултăр çирĕп ай

Сар Хĕвел ăшшийĕ сарăнса.

Пит çинче йăл! кулĕ пайăрки,

Савăнтарĕ: пушă мар сăпки.

Сар Хĕвелĕн пайăрки — ялав,

Хумханать ун ăшшипе хунав.

Тĕлкĕшекен кăвайт çинче

Кăвак хĕлхем,

Шашлык патакĕ вĕçĕнче

Кăра чĕрем.

Илсе перес-и-ха, эчче,

Кăшт аякка.

Таçти çĕре чĕнет инçет...

Тухса каям!

Чăвашла пĕлекен Уçă Куç Халиле

Таçта пур Кӳршĕхир,

Таçта пур Кăчкисар,

Çук, илĕртмест мана

Олту, Хурахисар...

Пулса курасчĕ ман

Туркутлă ялĕнче,

Анчах унта çитме

Мана ытла инçе...

Пулсаттăм пĕринче

Турпаслă ялĕнче.

Ытлах та пысăк мар

Иккен пирĕн тĕнче!

Пулса курасчĕ ман

Сăрт-туллă Ван енче,

Анчах унта çитме

Мана ытла инçе,

Инçи инçе пулин!

Ман шухăш çав енчех:

Рифкат-Халил-Метин

Ман асăм тĕпĕнчех!

Вĕсем калаçнине

Итлетĕп те темччен,

Чăваш пĕтмессине

Шанатăп виличчен...

1997, çу. 26.

Ататюрк Йелилькей, ТУ-154 яраплан.

Хура вăрман варринче

Шурă çăка пӳртĕнче

Тĕлĕнтермĕш пурăнать.

Те лаша вăл, те тиха

Вĕçет ăмăрткайăкла.

Тӳпере çунат сарать,

Урипе çĕре чавать,

Хушăран чĕвен тăрать.

Питĕ сăнсар та хăрушă,

Вĕçкелет çĕрле пĕр хушă.

Уйăх тухнă-тухманах

Вĕçтерет вăл уялла.

Çунатне хăй саркалать,

Тӳпенелле кармашать,

Инçетренех курăнать.

Питĕ кутăн ку тиха —

Çиçет куçĕ шурăпа.

тӳпене вăл улăхсан

Аслати янрать ялан,

Чĕтренет çĕр таврара.

Асар-писер çил-тăман

Пуçланать те йăмрана

Авать, хуçать, турткалать,

Мăнтарана хавшатать.

Çапах мĕскĕн парăнмасть.

Пӳрт тăррине тапратать,

Сехремĕре хăпартать!

Ǎйăр вĕçнĕ вăхăтра

Тĕнче курать хур, нуша.

Мĕн тумалла, тупата?

Тахçан авал çак лаша

Çамрăк каччах пулнă-ха!

Ваçук ятлă сар ача

Пурăннă тăван ялта.

Пулнă вăл ĕçре малта.

Ǎсла, тăнлă та ĕçчен,

Малалла