Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çуркунне çут тĕнче пит хитре,

Садсенче чечексем çеçкере, —

янăрать хăлхара паян иртенпе çуркунне юрри. Тĕнче хаваслă. Эпир те, ачасем, лара-тăра пĕлместпĕр. Ара, паян, шăмат кун, ешĕл курăк çине пăрусем кăларма каятпăр мар-и? Ирхи апата кăвакалла те çирĕм, те çимерĕм, тухрăм та чупрăм урама. Ак хайхи Унтрисен Литюкĕ пăру хăваласа тухрĕ. Пирĕн пăру пĕчĕк, пĕр уйăх та çитмен.

— Çынсемпе пĕрле пăрăва кăларăпăр, атту иксĕмĕрĕн хăваласа каясси пулмĕ, — терĕ анне.

Анне пăру мăйне хĕрлĕ пир татăкĕ çыхрĕ, хӳрине те хăюпа капăрлатса ячĕ. Инçетрен пирĕн Малютка туй арăмĕ пекех курăнать. Кил хушши алăкĕ умне шăпăр пăрахрĕ, ăшĕнче тем пăшăлтатса каларĕ, пăрăва витрепе астарса алăкран кăларчĕ. Малютка анне хыççăн чиперех утрĕ.

Çырмара ман пек шĕвĕрккесем нумаййăн пуçтарăннă. Никамăн выльăх пăхас шухăш çук, юлташăмсем пăрусем пекех кутăн-пуçăн сиккелеççĕ. Кăнтăралла хĕвел пире урипе тапса ячĕ пулмалла. Пăрусем ват йăмра айне кайса купаланса тăчĕç, эпир вара ĕмĕл вырăн кăмăлларăмăр. Анне те кантраллă кукăль пĕçерчĕ пулĕ, хырăм выçнипе йăшăл турĕ, хыр тăрне хăпарса та кайрĕ. Эпĕ апат çиме вĕçтертĕм.

Малалла

Сыв пул, тинĕс, килсе куртăм!

Сывă юл та ан кӳрен!..

Тинĕс чакрĕ пĕр-ик утăм,

Унтан сикрĕ ман çине.

Мана хыттăн ыталарĕ

Чи юратнă тусăм пек,

Хăйĕн ăшă та тăварлă,

Çуйкăн, вăйлă хумĕпе.

Ыталарĕ хыттăн-хыттăн,

Йăтса ывăтрĕ инçе.

Юлашки хут эпĕ выртрăм

Ун сенкер ытамĕнче.

Нумайччен вара сиктерчĕ

Вăл мана сăпкари пек,

Савăнтарчĕ, килентерчĕ

Ялтăн янкăс ирĕпе.

Çитĕ, çитĕ, сыв пул, тинĕс!

Пушкин пек эп хурланса

Уйрăлмастăп. Кунсем иртĕç,

Каллех çитĕп çаврăнса.

Кăнтăр хĕвелĕн шĕл-кăварĕ

Путсассăн тинĕсĕн тĕпне.

Пире культурник чĕнсе кайрĕ

Вĕçевçĕсен кану çуртне.

Хăех программа хатĕрлерĕ,

Хăех — ăста конферансье.

— Сăввăрсене янратăр, — терĕ, —

Ыра пĕлмесĕр, ыранччен!

Эпир тăратпăр — çичĕ каччă,

Çич халăхран — çичĕ поэт.

Умра хастаррăн ал çупаççĕ,

Кермен, хум çапнă пек, кĕрлет.

Пуçланчĕ ку — поэзи каçĕ,

Пурте тăван та çывăх тус.

Умлă-хыçлах вĕсем тухаççĕ —

Карел, армян та белорус...

Çине-çинех пире чĕнеççĕ,

Пире çĕклет пĕр ăшă çил.

...Эп тухрăм — Атăлçи поэчĕ,

Хам тăван халăхăн ачи.

Куçпуç сасартăк алчарарĕ,

Умра, çап-çутă çеç залра,

Çĕршыв ӳстернĕ сывлăш çарĕн

Мăттур геройĕсем лараç.

Вĕсĕм манран сăмах кĕтеççĕ,

Поэт халне çĕклентерсе,

Кăкăрĕсем çинче çиçеççĕ

Çут çăлтăрсем пек орденçем.

Эп çирĕпехчĕ тухас умĕн,

Анчах кунта тухсассăнах,

Чăн туслăхпа тăванлăх хумĕ

Малалла

Пуян телейлĕ! Ăслă çын телейлĕ!

Чухăннипе ухмах телейлĕрех!

...Леш тĕнчере кăна этем телейлĕ.

Леш тĕнчере çын хакĕсем пĕрех.

1996, çу, 39.

Пушкăртстан, Юламан, «Шурă каç» уявĕ.

Ашкатарпа Стерле юппи —

Хитре Стерлитамак,

Сан пурнăçун самант чуппи.

Пуль тетĕп эп хама.

Яш тусăмсен тасалăхне

Ĕнен те вырăн пар.

Кунти яшсен асамлăхне

Упра эс, хурăнсар!

Эпĕ юратнă хурăнсен

Пулминччĕ хĕн-асап.

Упра, упра, ачусене,

Чипер Стерлитамак!

1995, раштав, 28.

— 50 çул вăл — пурнăçăн пĕр тапхăрĕ, пурăнма пуçлатăн кăна-ха? Ывăлу та авланчĕ, кĕçех хăйне атте тенине илтĕ, халĕ ĕнтĕ хăв пек чипер хĕр пĕрчи çуратса пама та пултаратăн... — пĕринчен тепри ӳксе юлас мар тенĕн, уяв кĕрекине пуçтарăннă хăнасем кил хуçи хĕрарăмне, Кирăна, самаях «тăн кĕртме» тытăнчĕç. Уйрăмах арçынсем хитререн те хитререх сăмахсем шырани сисĕнчĕ. Çакă юнашар ларакан мăшăрĕсене килĕшсех кайманнине курмарĕç (е, тен, курасшăн та пулмарĕç?) пулас вĕсем. Кĕвĕçӳ валли сăлтав пулмалла та мар пек тата: тăлăх арăм пулин те, хăй çур ĕмĕр (турăçăм, нивушлĕ çав çула çитрĕм-ши, хăраса шухăшласа илчĕ Кира) тултарнине паллă тума мăшăрлă тус-юлташĕсене кăна чĕнчĕ. Халĕ, акă, залри сивлеклĕхе туйса, айăп çук çĕртен айăплăн кулса илчĕ вăл, эй! сирĕнпе тенĕн ал сулса, чунĕнче мĕн пулса иртнине кăтартас мар тесе, кĕреке пуçĕнче тăракан тамадана куç хĕссе паллă пачĕ. Лешĕ вара, залра вырнаçнă оркестр енне çаврăнса: «Маэстро, сире сăмах!» — терĕ те, залра вальс кĕвви янăраса кайрĕ.

Çутă сӳннĕ самантпа усă курса, Кира ресторанти патша та çуран çӳренĕ пӳлĕме чупнă пек кĕрсе кайрĕ, алăка шăкăлт-шакăлт питĕрсе лартрĕ, халтан кайнăн, пӳлĕмри тĕкĕр патнелле утрĕ. «Турăçăм, 50 çул!!! Шухăшлама та пултарайман ку çула çитессе. Пурăнас темен çĕртен...» — пăшăлтатрĕç унăн куштăрканă тутисем, тĕкĕртен хăй çине пăхакан хĕрарăм çине пăхнă май. Чăн та, ăмсанмалăх-кĕвĕçмелĕх çук мар çав: хаклă йышши пусмаран çĕленĕ костюм яштака кĕлетке çинче ятуллă ларать, пĕве тата та вăрăмрах кăтартать, сăрă-писев таврашĕсĕр те илемлĕ сăн-пит, макияжа пула, пушшех те çуталса-якалса кайнăн туйăнать, кĕске кастарнă çырă çӳçĕ Кирăна тата та çамрăкрах кăтартать. Пĕтĕмпех вырăнта пек, пĕтĕмпех пур пек те (ахальтен-и мĕн вăйлă та телейлĕ тесе шутлаççĕ ун пирки ĕçĕнче) — çук çав, чунĕнчи курăнман пушар пирки пĕр хăй пĕлет. Чи çывăх юлташне те, Зинăна, каламан вăл ун пирки. Чи çывăх çыннине — пĕртен-пĕр ывăлне, Сережăна — та нихăçан та уçса памĕ ку вăрттăнлăха. Тепĕр тесен, çапла туса пĕр хăйне кăна асаплантарнине те питĕ лайăх ăнланать те, çук — каçараймасть, çук — манаймасть.

Малалла

Çулла, ытла та эс хитре-илемлĕ,

Мĕн чухлĕ савăнăç илсе килен.

Çуллахи сывлăм та ытла техемлĕ,

Эс сиплĕх пиллемешкĕн пит пĕлен.

Улăхсенче çава сасси — чăн юрă,

Çурла та кăчăр-кăчăр сас парать.

Эй, тусăм, кил-ха, çак илеме курăн,

Çулла терт-хуйхă этемрен тарать.

Хĕвел, ав, кӳлĕре шыва кĕресшĕн,

Ăш çил вылять ун çутă сăнĕпе.

Этем терт-хуйхине йăлт пĕтересчĕ,

Усă курса çак çу хăтлăхĕпе.

Пĕл çакна: сăлтавсăр шухăшна

Ан васкат, ерĕхтерсе ярса.

Пĕр сăлтавсăр хытă сăмахна

Ан хăйра, хăвнах яран касса.

Ах, епле касать-çке сăмаху.

Туйăм аллинче халь ырату.

Ал параймăп — пулĕ çухату...

Тен, шутлатăн пуласса тарçу

Е хăратăн пуласран хуçу?

Тата мĕн шутлатăн шухланса,

Чăн пулманнине тарăхтарса?

Ăш сăмах каланĕ-шм савса

Манăçса, ачаш ыталанса?

Ырату упрайĕ-ши халне,

Юрату чĕртмелĕх тунсăхне?

Пĕр алпа ик алă ытамне

Тивĕçтерĕ-ши хаваслăхне?

Шанчăка, тархасшăн, ан вакла,

«Юри çеç», — тесе те ан шутла.

Шӳт сăмах пулать вăл кулăпа,

Шăнкăравлă, уçă сăмахпа.

Санăн сăмаху тăллать алла.

Халь епле хăвнах ыталама

Кичемрен кĕрнеклĕн сыхлама

Эп пултарăп? Чунăм, шухăшла!

Итле-ха, тăванăм, эс те вĕт чăваш,

Маттур ĕçӳпе эс кĕрнеклĕ те яш.

Мĕн-ма хăраса вăтанатăн йăваш?

Кăклаç тымарна — эс сывлатăн çеç хаш!

Тархасшăн, тăнла-ха, пĕлсемччĕ веçех,

Чăвашлăх тени хăçантан, еплерех?

Ан кас чĕлхӳне, вăл — этеплĕх вулли,

Ачу чăвашла калаçсанччĕ тулли.

Вăрттăн та шăппăн, вăтанчăклăн мар,

«Пĕлĕç те — кулĕç» тесе ан пытар.

Вырăсĕ илттĕр, илттĕр тутар —

Ăслă вăйпа, шухăшпа юнашар,

Çирĕп ăспа чăвашла калаçар.

Чĕлхе илемне варлама та ан пар,

Тăван сăмаха упрани ма начар?

Ăс-тăн хуçалантăр, çын пек шухăшлар,

Этеплĕх шайне çĕкленмешкĕн пултар.

Чăвашлăх мулне пĕрчĕрен те пуçтар,

Чăвашлăх йĕрне малашне те упрар.

Малашлăх çулпа янăравлăн утар, —

Тăнла-ха, ăнкар-ха, пулсассăн эс АР.

Ман шутпа пулсан, кăварлă туйăм

Вăратмалăх ялкăшсан хăват,

Çĕнĕ ят парас килет ман: «Çулăм»,

Тепĕр ят, кăварлă çĕнĕ ят.

Çулăмра сан тесӳсем выляççĕ —

Саррисем те, вутлă хĕрлисем.

Шуррине йăтса çӳле васкаççĕ

Чăнлăха туйса çил ачисем.