Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ивановсем ялта сумлă çынсем. Иван Петрович колхозăн тĕп бухгалтерĕ. Мария Ивановна библиотекăра ĕçлет. Таня вĕсен пĕртен-пĕр ачи. Ивановсем ывăл ача çуратасшăн пулчĕç, анчах Турă çырман пулмалла, Мария Ивановна иккĕмĕш ачипе хырăм пăрахрĕ те — шăпа тени вĕсене пĕр ачапах çырлахтарчĕ.

Таня, çемьере пĕр ача çеç пулнăран та пулĕ, ваттисем каларăшле, «кутăн та юпсăр» хĕр пулса çитĕнчĕ. Хăш-пĕр чухне ашшĕ-амăшне хирĕçлеме те вĕренсе çитрĕ. Юлташĕсем хушшинче те вăл уйрăммăнах палăрса тăрать: çитĕнсе çитнĕ хĕр кӳлепиллĕ, кăкăрĕсем те ача çуратса курнă хĕрарăмăнни пек хăпарса тăраççĕ, савăшу туйăмĕ те ăна 7-мĕш класра вĕреннĕ чухнех сĕрĕмлетнĕ. Вĕренессе вара хăй питĕ лайăх вĕренет. Хĕр-тантăшĕсемпе те туслă, тавлашăва малтан пуçласа яракан çын мар. Анчах ăна кам-тăр ăнсăртран кӳрентерсен вара... Таня шăртне тăратма пултаратех. Хăйпе пĕрле вĕренекен арçын ачасене ним вырăнне те хумасть, йĕпе сăмсасемпе çеç танлаштарать. Тĕсĕ-пуçĕпе те ăна Турă кӳрентермен: кăн- кăвак куçлă, сап-сарă çӳçлĕ, чăкăт пек шап-шурă ӳтлĕ... Тĕрĕссипе — чăн- чăн юрпике. Таврара та Таня пек чипер хĕрупраç шыраса тупас çук. Ахальтен мар ĕнтĕ Лапракас ялĕн чи сатур каччи — Коля Сидоров салтака кайичченех ăна юратса пăрахнă. Анчах... вĕсен хушшинчи юрату пĕр енлĕ иккенне кăна никам та чухласа илеймест. Тĕрĕс, Коля хĕре чуптуса та курнă. Таня ăна хирĕçлемен. Каччă хĕсметре чухне вĕсем пĕр-пĕринпе çырусем çӳретнĕ. Çав вăхăтра хĕр урăх каччăсемпе çыхăну тытман. Анчах хĕр чунĕнче чăн-чăн юрату туйăмĕ вăранайман. Çак куна çитсе те Коля хăй савнийĕнчен «юрататăп» тенĕ сăмаха илтсе курман. Лешĕ калаçăва яланах урăх çулпа пăрса яма тăрăшнă, «юратмастăп» тесе каламан. Хĕрпе каччă ашшĕ-амăшĕсем, ял çыннисем Кольăпа Таня хушшинчи туслăха-юратăва чăн вырăнне хурсах сӳтсе явнă, туй пуласса кĕтсе пурăннă.

Çăлтăрсем çинчен çырчăç нумайăш.

Тăккаларĕç тӳпе пурлăхне.

Анчах темшĕн çын евĕр курмаĕç

Аслă çĕрĕн чăн-чăн ырлăхне.

Сăвăлаççĕ халь те ирĕн-каçăн,

Вĕçĕмрее: «Уйăх пек, çăлтăр пек...»

Пире кăмăл тума шутламаççĕ

Пĕрре, калăпăр, çĕр çырлипе.

Çырлара, кашни сăвăçшăн паллă,

Çут хĕвелĕн сĕткенĕ вĕрет.

Чул пек мар, этемле пурăнмалăх

Черĕ çимĕç ыйтать-çке чĕре.

Çăлтăра тиркеместĕп эп уссăр,

Ан тив, ялкăштăр вăл тӳпере.

Анчах маншăн çумри савнă тусăм

Инçетри çăлтăртан вĕрирех.

Лăпăр-лапăр лап айне,

Кирĕк-çирĕк урайне,

Çемçе милĕк ячашлатăр

Маттур чăваш малайне.

Ăшши çаптăр ӳт-тире,

Сывлăх патăр вăл пире!

Мукка мучи çапăнать,

Чухха çури çавтăнать,

Ăшши парса, чăшши парса

Мунча пăсĕ çаврăнать.

Ăшши пултăр ӳт-тире,

Сиплĕх патăр вăл пире!

Пăштах ларан паян...

Е вăтанатăн

Чечеклĕ вăхăтра çуралнăран?

Çу-ук! Вăхăтсар кайнисене сăнатăн,

асра тытса калле-малле шутлан.

Шутламалли нумай...

Шăпамăр килчĕ шăртлă,

Лăпкарĕ те, тустарчĕ те самай

…

Пĕрех ан парăн, тусăм!

Эпир — чăтнă,

Кĕтмен инкексене те парăнман —

Ыттисем пек,

Сăра ĕçсен виç пуслăх

Урам варне тăрса чĕççи туман,

Тăшмансене вара тип варлăн шăртнă,

Татах шăртатпăр — кирлиех пулсан.

Хуйха сирсе, тинкер Урал енне —

Пире хăват парать Хĕвел-анне!

2004, çĕртме, 3.

Шăпах Çĕнĕ çул умĕн çакăн пек лару-тăрăва лекессе кĕтменчĕ Слава. Чĕри çамрăкскерĕн кĕлеткинчен тухса тарасла тапрĕ. Сывлăш çитменнипе антăхсах кайрĕ пулин те ӳсĕрме те шикленчĕ. Халь-халь авăра сикес çын пек туйрĕ вăл хăйне. Акă, халĕ, çак самантран... Тĕлĕкри пек «Джентельмены удачи» фильмри «...Куçна чиксе шăтаратăп...» тесе кăшкăракан Доцент аса килчĕ. Унтан куç умне хăй пĕр талăк каялла лекнĕ пăтăрмах тухрĕ. «Сборка» текен вырăнта саккуна хирĕçле ĕç туса айăпа кĕнисене тытаççĕ. Карантин эппин. Унтан, суд пулнă хыççăн — тĕрме. Славăн пуçне ниепле те вырнаçма пултараймарĕ çакă. Эрне каялла кăна ирĕкреччĕ вăт-ха. Клава юлашки вăхăтра кутăнлашма-турткаланма тытăнчĕ пулин те, пĕтĕмпех йĕркеллĕ пекчĕ. Халĕ акă никам та çук: икĕ-виçĕ ĕçре ĕçлекен амăшĕ те, юлташĕсем те, хĕрĕ те. Вĕсен вырăнне — тĕрме...

— Эсĕ пĕрремĕш хут çакланни тӳрех курăнать. Первоход-ха эппин. «Филкă» е «дурь» пур-и? Ну-у-у, укçа е наркота этем чĕлхипе каласан. Ан шелле пур пулсан. Ман урок-вĕрентӳ кирлĕ сана. Унсăрăн тĕрмерен чĕрĕ-сывă тухаймастăн. Сан пеккисене «хатăра», камерăра эппин, çур сехетре хывăнтараççĕ, çаратаççĕ, унтан «шконкă» айне переççĕ, — аса илчĕ вăл хăйне «обезьянникре» тăн панă татуировкăллă арçынна.

Малалла

Эп утатăп, утатăп

Хитре уй-хирпе.

Уй-хире эп мухтатăп

Чепчен юррипе.

Ах, ытла та хитре эс,

Уй-хир, таврара.

Кур, мĕн чухлĕ хитре тĕс.

Çаран — улăхра.

Ак кĕрхи кунсем çитĕç

Сап-сар тĕсĕпе.

Ампарсем тулли пулĕç

Колхоз тыррипе.

Эп саватăп, саватăп,

Уй-хирĕм, сана,

Эп мухтатăп, мухтатăп,

Уй-хирĕм сана.

Янка Купала

Чӳречерен кашни кунах

Хĕвел керетчĕ çап-çутах.

Ак халь вара пур таврарах

Сив юр выртать, ав, шап-шурах.

Пĕччен утатăп пуш хирпе,

Чупса иртет мулкач хăш чух.

Ытла та сивĕ пулнипе

Ача-пăча сасси те çук.

Сив пăр ытамĕнче çырма,

Ытла та шăп сĕм вăрманта.

Сыратăп йĕлтĕр ярăнма,

Килсемĕр, тусăмсем, кунта.

Янка Купала

Юбилей ячĕпе, ШУРСУХАЛĂМ,

Чун Халалĕн хуçи эс, Турри.

Вуласан çĕкленет вăйăм-халăм,

Ăруташăн¹ шăп — эс пурри.

Мал туртăмлă тата таса чунлă

Эс пиллетĕн пулма ĕмĕрех.

Мал утăмлă эпĕр, чыслă-сумлă...

Вĕрентсе ăс пани чĕререх.

Пехилте — ăшă туйăм, ăс-хакăл,

Пĕрлешме, кĕрешме вăл чĕнет.

Йышăнатпăр. Эпĕр — ялан хапăл,

Чун Халалĕ çавна çеç сĕнет.

Урăх шухăш, ют сĕм кĕртнĕ пулĕ

Пехилне хуп-хура юнлисем...

Вĕренӳ параканăн тĕп мулĕ —

Халала чун кĕртсе юлнисем.

Юбилей ячĕпе, ШУРСУХАЛĂМ,

Халална-пехилне — ирĕк çул!

Шанчăк пур-ха, çитет ман вăй-халăм

Çав çула якатма вăхăт пур.

Çамрăклăх — çăлкуçăн тăрă шывĕ,

Ĕçнĕçем ĕçес килет чунтан.

Çамрăклăх — çурхи чечек çĕршывĕ,

Пуçланать ирхи савăк кунтан.

Çамрăклăх — асамлă шухăш-туйăм,

Канăçа чĕре, ав, çухатать.

Çамрăклăх — тин çеç ешернĕ уйăм,

Пирвайхи юрату çуратать.

Çамрăклăх — шăнса çитмен пăр çийĕ,

Йăнăшсан, путма та йывăр мар.

Çамрăклăх — кăнтăрăн ăшă çилĕ,

Ăшăпа сивĕ те юнашар.

Çамрăклăх — çылăхçăр пурнăç терчĕ,

Тертленӳ те ырă ку чухне.

Çамрăклăх — симпыл сăра щерпечĕ,

Сӳнме парас марччĕ вучахне.

Çамрăклăх — атте-анне пехилĕ,

Çамрăклăх пĕрре анчах, пĕрре...

Çамрăклăх — малаш пурнăç шевлийĕ,

Кăлăхах ан кĕр эсĕ чĕрре!

Çамрăклăх...