Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Эх, мĕнле илемлĕ вăл Чăваш ен! Илĕртӳллĕ вăрманĕсем, симĕс улăх-çаранĕсем, вĕçĕ-хĕррисĕр сарă тулă пуссиллĕ хирĕсем, тăрна куçĕ пек тăрă юхан шывĕсем чун-чĕрене хăпартлантарса ырă шухăшсем çуратаççĕ, ĕмĕтсемпе малалла çунатлантараççĕ. Пирĕн тăрăхри йăмраллă чăваш ялĕсем капмар та мăнаçлă курăнса лараççĕ. Йăмра вăл мĕн ĕлĕкрен чăваш ялĕн палли пулнă, ăна пирĕн мăн асаттесем юратса, хисеплесе çитĕнтернĕ. Çуркунне, хĕвел хĕрте пуçласан,йăмра çине иленнĕ шăпчăксем çынсене хăйсен юррисемпе тыткăнланă, çанталăк ăшăта пуçласан, йăмра чечеке ларса çулçисем сарăлсан, унта вĕлле хурчĕ сĕрленĕ, ача-пăча йăмра вуллинчен шăхличĕ ăсталаса, тĕрлĕ çемĕ кăларса, таврана кисретсе тăнă. Каçсерен ĕçпе пиçĕхсе ывăннă çĕр ĕçченĕ йăмра айĕнче канса вăй пухнă, халап-юмах çаптарнă, яш-кĕрĕм вăйă картине пуçтарăнса, çепĕç юрă-кĕвĕ шăрантарса, ывăннине манса кайсах ташă-çемĕ кĕрлеттернĕ.

Ман юратнă тăван ял Кĕçĕн Пăла хĕрринче вырнаçнă. Унăн икĕ енĕпе те йăмрасем ӳсеççĕ. Пĕрисем мăнаçлăн тӳпенелле каçăрăлса, теприсем шыв çинелле тайăлса, сарăлса, хăйсен илемĕпе савăннă евĕр лараççĕ. Çак тавра кĕтӳ ярсан ача-пăча шавĕпе тулать.

Малалла

Килсе курмассерен куç савăнать,

Чĕлхе çинче сăмахăм çаврăнать.

Ырлассăм та килет, мухтас килет,

Тĕртсе илме те пур-тăр-ха тивлет.

Çӳлĕк çинчи сăвăçсемпе пĕрех —

Лараççĕ вĕт ĕретпеле ĕрет:

Кашни мĕлкеç мухтать хăйĕн ĕçне...

Анчах мĕскер юлать тĕнче вĕçне?

Ун пек, кун пек ӳкерчĕксем курсассăн,

Тен, манăн та юрать сăмах виçме?

Чăваш аталану партийĕн

ертӳçине Николай Лукианова

Ертсе кайма атакăна

Эс пулмаллаччĕ те çар пуçĕ —

Пулмарăн. Пăрăнтăн кăна.

Конгрессĕ, ЧАПĕ... Йытă хыçĕ!

Пуçланă ĕç пĕр вăхăта

Пиртен кăштах хăюлăх кĕтрĕ.

Хăю çитмерĕ. Шăпăртах

Тăна-пуçа хупларĕ ĕнтрĕк.

Нихçан пулман суя тусла

Вара çĕкленчĕ икĕпитлĕх.

Улпут туссем пасар туса

Пуçа ылханлă тенкĕ витрĕç.

Хура тăрпанлăх хупăрлать,

Айванлăх чăваша кăшларĕ.

Итле-ха: кам пире сутать.

Кам пирĕн ĕмĕте вăрларĕ?

Ют мар. Вăл эпĕр хамăрах!

Модэ чĕнмест. Килмерĕ Вырăх.

Шăпамăр шелсĕр те кăра,

Чăмăртанаймăпăр та урăх.

2002, çурла, 23.

— Артистка пек илемлĕ,

Япшар, çемçе чĕлхеллĕ,

Ӳт-пĕвĕпе кĕрнеклĕ,

Çи-пуçĕпе типтерлĕ...

Пĕлмен çав ун чухне

Пике миçерине.

Чĕрçи çине ларатчĕ,

Хĕрӳллĕн чуп тăватчĕ,

Чĕре вут пек çунатчĕ,

Ăс-тăнăм пăтранатчĕ...

Пĕлмен çав ун чухне

Хама мĕн кĕтнине.

Савниçĕм тĕлĕнтерчĕ,

Кĕтмен çĕртен пĕлтерчĕ:

— Эп йывăр çын вĕт, — терĕ,

Качча илме хистерĕ:

— Атту сана анне

Лартасшăн тĕрмене.

Сасси те хăйлăк-хайлăк,

Утти те тăйлăк-тайлăк,

Пит-куçĕ лутăрканнă,

Ӳт-пĕвĕ хулăнланнă...

Манран хурав кĕтет:

— Шкула каймастăп, — тет.

Эп хам та вĕренетĕп,

Айăплине сисетĕп.

Вăйпа авлантарсассăн

Пуласлăх çук вĕт маншăн.

Тата... виçсĕмĕре

Кам тăрантать пире?

«Йывăр...

Йывăр...

Çывăр...

Çывăр...» —

Хистет чĕре

Кĕрсен кĕре.

Ватăлтăм çав,

Татăлтăм çав.

Иртрĕ ĕмĕр.

Килентĕмĕр

Аванпа та,

Начарпа та...

Чунăм çеç, ав,

Юнăм çеç, тав,

Ватăлмаççĕ,

Парăнмаççĕ.

«Йывăр...

Йывăр...

Çывăр...

Çывăр...» —

Хистет чĕре

Кĕрсен кĕре...

Йăкăнат Йăлăмкасран, йышлă йăхран, йĕкĕтĕн йăмăкĕсем йышлă. Йăкăнатăн йыснăшĕ Йăван — Йăмралăхран. Йăкăнат йăрăс йĕкĕт, йĕркеллĕ йĕкĕт, йĕлтĕрçĕ, йăкăлтатмасть, йывăрлăхра йынăшмасть. Йăван йăкăсрах, йăпăлтискер, йăкăлтаткалать.

Йăлăмкасра йĕри-тавра йăмра, йăвă йăмра. Йăлăмкасри Йăкăнатсен йăмрийĕ йăваш. Йăмралăхра та йывăçсем йышлă, йывăç-курăкра йĕпвăрри йĕшĕлтетет, йăшăлтатать, йĕри-тавра йытпырши йăванать.

Йăвансен йытти йăмрара йăва йăваланă. Йăва йĕркеллĕччĕ-ха, йĕпхӳпе йĕпенчĕ. Йытă йынăшать, йĕрсе йăлăнать: «Йĕпенетĕп!»

«Йĕпенех, йăва йăмрана йывăрлатать, йăвантарать, йăмрана йĕркелемелле!» — йӳнлĕ йăвана йăмран¹ йышăнасшăн. «Йăва-йăва йăваланчăк! Йăва-йăва йăваланчăк», — йĕкĕлтет йăмран. «Йăва-и? Йĕкел йăви-и? Йĕкелпе йăваланă йăва-и?» — йăлăнать йытă. «Йĕкелпе йăваланă».

Йытă йăвари йăвана йăкăртрĕ, Йăмралăхран Йăлăмкасалла йăкăртатрĕ.

Йăмра йăванчĕ, йăмран йăвана йышăнаймарĕ. Йăс-пăс йăсăрланать, йăмра йĕрет: «Йăмраран йăтмак йĕркелерĕç. Йĕркесĕрлĕхе йĕркелентерĕр-ха…»

Йăтмарçă йăмра-йăтмака йăтасшăнччĕ, йăтаймарĕ. Йăкăнат та йăтасшăнччĕ, йăтаймарĕ, йыснăшне йăтма йăлăнчĕ. Йăкăнатăн йыснăшĕ Йăван йăтмака йăваларĕ те йăкăлт йăтрĕ! Йăрăскер, йăтрĕ-йăтрех!

Малалла

Юратса çын арăмне

Ырлăхне кураймăн,

Çав хĕрарăм парăмне

Тӳлесе татаймăн.

Юратса çын арăмне

Пурлăхлă пулаймăн,

Асăрха эс хăвăнне:

Юттине ан хапсăн.

Юратса çын арăмне

Хăраса çӳретĕн,

Темиçе çын пурнăçне

Йывăрлăх кӳретĕн.

Юратса çын арăмне

Кил-çуртран писетĕн,

Арăму урăххине

Куç хывать — сисместĕн.

Юратса çын арăмне

Çамрăклантăм тетĕн,

Ăсансан леш тĕнчене

Тамăка лекетĕн.

Çурта йĕрет...

Тен, пирĕн çылăхсемшĕн?

Чунăм йĕрет...

Тен, пысăк пăрăмсемшĕн?

Пĕлместпĕр пурăнма.

Пĕлместпĕр курăнма.

Перетпĕр чире.

Шăрăхра ăшăнма,

Тутă чух тăранма

Хистет чун пире.

Пилĕмĕр тăранмасть.

Мăнтăрлăх шăранмасть.

Куç — тарăн, выçă...

Пуласлăх курăнмасть.

Пуш хăмпă çурăлмасть.

Ку — шыçă, шыçă...

Çурта йĕрет...

Тен, пирĕн çылăхсемшĕн?

Чунăм йĕрет... |

Тен, пысăк парăмсемшĕн?

Пит шалкăм² пурнăç,

Ăçта пăх - пăрăнăç.

Çĕрлехи пек тĕттĕм,

Куçа çиет тĕтĕм.

Ăçта Хĕвел? Уйăх?

Хуçаланать Хуйăх.

Шăпчăк та сас памасть,

Тăри те юрламасть.

Вилĕм çеç алхасать,

Вăл — тутă, вăл — касать...

Пӳлĕхçĕм! Пӳлĕхçĕм!

Ав, тӳпере — Çиçĕм!

Çутат! Çутат, Ĕмĕт!

Атту пĕтетпĕр вĕт!..

Виçкĕтеслĕх — виç кĕтеслĕ,

Икке ик хут тăваттă евĕрех.

Юн хура мар, хĕрлĕ тĕслĕ, —

Хура юнлă, теççĕ пур пĕрех.

Тивĕç пулать вăл çак ята

Чунĕ ирсĕрлĕхпе тулнăран.

Хăй анчах туймасть, тупата,

Тĕрĕс-тĕкел çынах пулнăран.

Çын нуши уншăн пыл та çу,

Киленет ăна тухатнăран.

Çемçетмест чунне калаçу,

«Эпĕ кам?!» — теме хăнăхнăран.

Кушак çури хаклăрах, тен,

Уншăн тăлăх-чăлах ачаран.

Ун пеккинчен мĕскер кĕтĕн? —

Ыр япала туман ку таран.

Чăнахах та хура юнлă

Ку этем, тĕрĕсех çураçни?..

Камшăн-тăр вăл — сумлă-юмлă, —

Пур пĕрех. Пустуй çеç калани!