Электронлă вулавăш

 

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

 

Çурхи хĕвел пайăркисене хĕрхенмесĕр çĕр питне ăшăтма пуçларĕ. Хĕл ыйхинчен вăранакан çут çанталăк кашнинех тав туса кĕтсе илчĕ тейĕн: юр васкаса ирĕлме, çырмасем шывпа тулма пуçларĕç.

Ял пуçĕнче ларакан йăмра та çут çанталăк парнине хавас пулчĕ. Унăн турачĕсем ыйхăран вăранакан ача пек хĕвеле хирĕç туртăнчĕç. Вăл юратнă турачĕсем хĕллехи сивĕ çилпе авăнчĕç пулсан та хуçăлманнишĕн питĕ савăнчĕ. Акă, курсамăр, мĕн тери яштака та маттур вĕсем. Йăмра кăмăлне туйнă пекех туратсем çурхи лăпкă çилпе хумханма пуçларĕç: юратакан амăшĕн чĕрçийĕ çинче вылякан телейлĕ ача-пăчана аса илтерчĕç вĕсем.

Анчах савăнăç нумая пымарĕ. Çурхи хĕвел çĕр питне ăшăтма васканă пĕр ир йăмра турачĕсем пĕрин хыççăн тепри çĕр çине ӳкме пуçларĕç. Кашнине çивĕч тимĕр касса ӳкернĕ май йăмран пĕтĕм вулли тăрăх çӳçентерекен сивĕ кайрĕ. Ах, юратса ӳстернĕ турачĕсенчен пĕрре те уйрăлас килмерĕ унăн! Пĕтĕм пурнăç илемĕ вĕсемпе пĕрле ӳксе çухалчĕ тейĕн. Нумайччен хурланчĕ йăмра: ытарайми турачĕсем ӳссе тĕрекленнĕ вăхăта аса илсе ларчĕ.

Ак, савăнăç! Туратсене касса ӳкернĕ алăсемех вĕсене унран инçех те мар чавса лартрĕç. Йăмра хăйĕн суранĕсем çинчен манса юратнă турачĕсене кунран кун сăнама пуçларĕ. Акă виççĕшĕ лайăхах чĕрĕлчĕç. Сăрта лартнисем, вĕсем иккĕн, тымар яраймасăр аспланчĕç: эх, вĕсене унта нӳрĕк çитмест-çке-ха! Йăмран чун ыратăвне сисрĕ-ши çут çанталăк- эрне ытла пĕр чарăнмасăр тенĕ пекех çумăр çуса тăчĕ...

Малалла

Тăван комсомола халаллатăп

 

Чăваш комсомолĕ,

Эс утмăл çулта,

Анчах маншăн ĕмĕр

Эс — çамрăк юлташ.

 

Нихçан нимле ватлăх

Сана авас çук,

Ан тив, иртсе кайтăр

Çĕр çул е пин çул.

 

Санпа эпĕ ӳснĕ,

Вăй илнĕ санпа,

Ялан çирĕп утнă

Пĕр тĕрĕс çулпа.

 

Çуралнă çĕн пурнăç —

Чăн ирĕк тĕнче

Хăватлă Октябрĕн

Вут-çулăмĕнче.

 

Мăнукăм ыйтать халь:

— Кам пынă малта?

Ăна эп калатăп:

— Шинеллĕ салтак!

 

Салтакĕ те пулнă

Ку çĕнĕ йышши:

Вăл — пирĕн поэтăмăр

Çеçпĕл Мишши.

 

Арканнă хуçалăх,

Хăруш выçлăх çул...

Эпир çула тухнă

Шăпах çавăн чух.

 

Пухса кирпĕчшерĕн

Унтан та кунтан,

Хăпартнă, çĕкленĕ

Тăван кил-çурта.

 

Пулман чăваш çĕрĕн

Индустри тени.

Кĕç илтĕнчĕ вăл та

Ӳссе кĕрлени.

 

Ума тухса выртрĕ

Малалла

Шанчăкăм, шанчăкăм —

Çапса амантнă анчăкăм!

Ан йынăш эс, йĕрле,

Тен, пулăпăр пĕрле.

 

Шанчăкăм, шанчăкăм —

Тăван мар çывăх йăмăкăм!

Ан тарăх, ан пăрах,

Ман çумăмра тăрах...

 

Шанчăкăм, шанчăкăм —

Ман кăвакарнă карчăкăм!

Шуралчĕ çӳç пĕрле,

Кичем, хура кĕрпе.

Çĕрлехи хăна эп,

Çĕрлехи хăна эп... пурнăçра.

Кĕтетĕп... Кĕтетĕп...

Мĕскер кĕтетĕп тăнăçра?

Хăратăп шăплăхран, —

Çиç, çиçĕм! Алхас эс, аслати!

Чунра эп тăлăхран,

Пуш-пушă шăплăхăн кати...

 

Вăй пар Эс, Турăçăм!

Чунăмри Шуйттана хăвала!

Пурнăçăм... Пурнăçăм...

Пар тавăрса ман хавала!

Аван.

Хăçан пулать вăл?

Хăçан хăвна аван.

Начар.

Хăçан пулать вăл?

Хăçан хăвна начар.

 

Авана — аван те,

Начара — начар те.

Икĕ питлĕх — чунри читлĕх,

Ан кĕт унран эс хӳтлĕх.

Çуллахи каникул вăхăтĕнче эпĕ тĕп хуларан аяккарах вырнаçнă «Йăмралăх» ача-пăча канулăхĕнче (лагерĕнче) сывлăха çирĕплетрĕм. Унта Нарпике ятлă хĕр ачапа паллашрăм. Пĕррехинче, кану ĕçĕсенчен пушă вăхăтра, вăл мана акă мĕн каласа пачĕ.

Эпĕ мĕн пĕчĕкрен нимĕнпех те палăрса тăман пĕчĕк чăваш ялĕнче çуралнă. Çавăнтанпа тăванран тăван чăваш ялĕнчех пурăнатăп. Сасартăк манăн анне хытă чирлесе кайса пиртен уйрăлса кайрĕ. Вилес умĕн вăл тăванĕсене хăйне ял çумĕнчи ватă йăмра çумне пытарма каласа хăварчĕ.

Çапах та юратнă анне вилсен тăвансем ăна çăва çинче хăй юратакан ашшĕ-амăшĕпе юнашарах пытарас тесе шутларĕç. Çапла вара аннене халăхра çирĕпленнĕ йăла-йĕркепе çăва çинех пытартăмăр.

Унтанпа икĕ эрне иртсен манпа тĕлĕнмелле япаласем пулса иртме пуçларĕç. Пĕр каçхине эпĕ çывăрма хатĕрленсе выртнăччĕ. Пĕртте канлĕн çывăраймарăм. Çĕрĕпех темиçе тĕрлĕ тĕлĕк куртăм, кĕске каç хушшинче темиçе хутчен те вăрантăм. Çав кун тĕлĕкре эпĕ хамăн юратнă аннене куртăм. Эпир çав тĕлĕкре унпала тĕрлĕ пулăм çинчен калаçрăмăр, çав хушăра аннен сассийĕ хуйхăпа тулнăн туйăнчĕ. Вăл манран хăй каласа кăтартса хăварнă йăмра çумне мĕншĕн пытарайманни çинчен ыйтрĕ. Эпĕ вара мĕншĕн çав ватă тата çĕрсе кайма пуçланă йăмра çумне ăна пытарманнине ăнлантартăм. Халь те ăнланса, тăнласа çитерейместĕп. Мĕнле уйрăмлăх пур-ши çав тери ватă йăмра патĕнче? Мĕнпе тыткăнланă вăл ман аннене? Çав ял хĕрринчи укăлчара, вак чуллă çырма çумĕнче пĕр-пĕччен ларакан ватă йăмра çумĕнче мĕн асамли пур-ши? Анне вара мана çак тĕлĕкре мĕншĕн ăна çав йăмра çумнех пытармалла пулнине каласа кăтартрĕ.

Малалла

Эдисон Патмара

 

Аçу çулри этемччĕ,

Патмар — халап хуçи!

Унра сăмах тивлечĕн

Пулнах хуппи-уççи.

 

Эсĕ çавна ăнлантăн,

Хак патăн аçуна:

Çар çунине хăвартăн,

Çаклатрăн çилçуна!

 

Халь санăн çĕнĕ вăхăт,

Ларми-тăми вăр-вар

Аçун çулне эс, тăхăм,

Такăрлатса хăвар.

 

Пылак та пулĕ йӳçĕ,

Ачашĕ те — кăра...

Çӳре, таврапĕлӳçĕ,

Нимрен те ан хăра!

 

1999, раштав, 31.

Чаптайпа Шанăçпи Улеевсене

 

1.

Мана тахçан — пĕчĕк ача чухне —

Маçакпала мамак алайлатса,

Таса пӳртри лутра сĕтел умне

Ятарласа тулли чара лартса

Çитернĕччĕ сар пыл тăраниччен!

 

Ватă маçакăн кĕмĕл мăнукне

Туйра хисеп туса сăмах калатăп,

Ват несĕле — йăх арĕпе кăкне

Тата ĕрчевлĕ ывăл-тăхăмне

Сăвапласа çак черккене йăтатăп!

 

2.

Çӳренĕ те ĕçе, ăсаннă та вăрçа,

Сахаллăн килнĕ, хĕрхенмен пуçа.

Пĕри — манăн атте, тепри сирĕн маçак,

Саватчĕç иккĕш те хĕвеллĕ пурнăçа —

Манмастăп вĕсене хам виличчен!

 

Ĕмĕрсене сыпăкласа пăхса,

Шуралнă сухала шăлса калатăп:

Атте-аннемĕрсен шăпи таса,

Вĕсем пире ӳстерчĕç юратса —

Вĕсен ятне ватă пуçа таятăп.

 

3.

Иртсен те пирĕн ĕмĕр, кун юлать.

Туй хыççăн туй ялта татах пулать.

Ку ăруран тепĕр ăру çуралтăр,

Çĕн ĕмĕрте çĕн çăлтăрлăх çуталтăр!

Ĕрчер, эппин, тĕнчемĕр пĕтиччен!

Малалла

Кулать куçран пăхса,

Илет-и, тен, сăхса?

Чĕнменнине курса

Хурать-и, тен, сурса?

 

Тăван-и? Пултăрах.

Юлташ-и? Култăрах.

Çул тăсăлать кукăр,

Шăпа кăна суккăр.

 

Чулпа пеместĕп, çук,

Хумастăп ухмаха.

Ыр Турă пӳрнĕ чух,

Эппин, хĕрес хур-ха.

Вилемрен хăрамастăп, —

Пур пĕрех вилмелле.

Хам ята эп ямастăп, —

Чысăм çук-и элле?

 

Çылăхлă эп, тунмастăп,

Пытармастăп çакна.

Элеке йышăнмастăп, —

Ман сăмах çак кăна.

 

Сутăнчăк çын каяшĕ

Варалать тăнăма.

Ыран тапăнĕ хăшĕ

Пăлханан чунăма?

 

Чĕлхе чул та касать вăл,

Çын — çынах пулмалла.

Ма стакан çинче тăвăл

Кăлăх кăлармалла?

 

Чыс-тăванлăх управĕ

Хамăртан çеç килет.

Тинĕсре ун утравĕ,

Сисмесен — шыв илет.

 

Вилĕмрен хăрамастăп,

Пур пĕрех вилмелле.

Хам ята эп ямастăп,

Ырă çул çеç пилле.