Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çĕр çинче лайăххнне кăна курса мар, усаллине те курса вĕренме пулать. Манпа вулакансем те килĕшеççĕ пуль тетĕп. Çавăнпа та эпĕ хам пурнăç çинчен çырса парас тетĕп. Эп çынсене мĕнле пурăнмалли, мĕнле пулмалли çинчен мар — çĕр çинче мĕнле пурăнмалла марри, мĕн тумалла марри çинчен, тепĕр майлă каласан, çĕр çинче хамнашкал — ман пек пулмалла марри çинчен çырса парасшăн... Кама та пулсан усси пурах пуль тетĕп. Хăш пĕрисем, чăнах та, ман пеккисем пур — ман пек пуласран вĕсем ачаранах сыхланма тытăнччăр...

Мана пĕчĕккĕлех асат хуçнă. Чăнах та, эпĕ ача чухнех питĕ хăрушă пулнă, ачасем манран эпĕ урама тухсанах тарса пытанса пĕтетчĕç. Ман вĕсемпе çав тери выляс килетчĕ... Эпĕ вĕсемпе пĕрре çеç выляса пăхассишĕнех çурăм çинчи хамăн пĕр курпун çумне тĕвен пек тата тепĕр курпун хушма та хатĕрччĕ... Ун чухне, чăнах та, эпĕ хамăн курпун çинчен шутламастăм та — курмастăм. Хама хам çынсенчен нимпе те катăк шутламастăм. Мана çынсем тĕллесе кăтартсан тин, «Курпун Курак» тесе ят кăларсан тин, эпĕ хамăн çурăм хыçĕнчи курпуна-чăнах та туя пуçларăм. Çапах та ним хăрушши те курмастăм. эпĕ унта... Кама чарать вăл? Кăштах пĕшкĕнсе çӳрени те — нимех те мар. Куçсем те ман малтан чиперехчĕ, анне каланă тăрăх хура шăрча пекчĕ.... Анчах кайран вĕсем хăрушланса кайрĕç... Тен, ман куçсене те асат хуçрĕ-ши? Е чуна асат хуçни куçсене куçрĕ-ши? Мана хăш чухне, чăнах та, хамăн чуна, чĕрене те, кăмала-юна та асат хуçнăн туйăна пуçларĕ. Ку вăл, тен, хамăн асат çинчен нумай шухăшланипе çапла пулчĕ пулĕ. Тĕрĕссипе уншăн та мар — çынсенчен катăк пулнăшăн, çав асап хуçнинчен ачасем хăраса манран тарни, мана яланах пур çĕре те пĕччен тăратса хăварни çапла чуна асат хуçрĕ пулĕ... Анчах ку кайрантарах пулчĕ-ха... Малтан эпĕ хама асат хуçнăшан савăнаттăм та. Мана çиччĕре асат хуçрĕ... Темĕнле чирлесе выртрăм эпĕ ун чухне. Унччен эпĕ питĕ хитре ача пулнă иккен. Манăн юлташсем те пурччĕ — икĕ ачаччĕ. Пĕри питĕ усалскерччĕ, мана вăл яланах чулпа перетчĕ, тепри — хĕрачаччĕ... Вăл яланах манпа вылятчĕ... Анчах манран вăл та хăрамасчĕ, ман вĕсене хамран хăратас килетчĕ. Хама асат хуçсан эпĕ çавăнпа пулĕ питĕ савăнса кайрăм, чиртен тăрсанах урама упаленсе тухрăм та — эпĕ пĕрре чышкă кăтартсанах, вĕсем тарса пытанчĕç. Тарса пытанни мана çав тери савăнтарса ячĕ... Сима та мана курсанах тарчĕ... Эпĕ алă çупсах юлтăм, чылайччен урамра упаленсе çӳрерĕм, ачасен ушкăнне упаленсе каятăп та — вĕсем чăл-пар кăна саланаççĕ, хăйсем нимĕн те чĕнмеççĕ... Ун чухне эпĕ вĕсем ман шăмшакран-кĕлеткерен хăраса тарнине пĕлместĕм-ха эпĕ, эпĕ хама чир хыççăн питĕ вăйланса, паттăрланса, илемленсе кайнă пек туяттăм — çавăнпа манран тараççĕ вĕсем теттĕм. Анне каласа панă юмахсенчи тĕрлĕ паттăр вырăнне туяттăм хама. Эпĕ пĕр уйăх пулĕ çапла пĕчченех ачасене шуйхатса çӳрерĕм.

Малалла

Асамат кĕперĕ —

Çумăр кулли — çичĕ тĕс,

Çамрăк хĕр ĕмĕрĕ —

Савăк кулă, савнă тус.

Асамат кĕперĕ

Кăшт тухрĕ те çухалчĕ.

Çамрăк хĕр ĕмĕрĕ

Йăл кулчĕ те ал сулчĕ.

Асамат кĕперĕ

Çумăр хыççăн пĕлĕтре,

Каллех йăл йăлкăшрĕ

Çичĕ тĕслĕ эрешре.

Çамрăк хĕр ĕмĕрĕ,

Иртнĕ хыççăн каялла —

Пĕрре те килмерĕ

Хăнана курнăçмалла.

Сар кĕпе анне çĕлерĕ:

Аркăллă, пиçиххипе.

«Сан çинче ятуллă», — терĕ,

Саврĕ ăшă куллипе.

«Сарă кайăк эсĕ, — терĕ, —

Вĕçен тейĕн уй-хирпе».

Чĕрçи çинче чĕвĕлтетрĕ

Хĕрĕм пуканийĕпе.

«Сарă лĕпĕш эсĕ, — терĕ, —

Чечен, йăрăс — пӳ-сипе».

Аннесемшĕн хăйсен хĕрĕ —

Ялан хитре сăнĕпе.

Эп пĕлменччĕ,

Шутламанччĕ —

Сансăр йывăр пуласса,

Канлĕхе çухатасса.

Сывпуллашрăн,

Эс каларăн:

«Ан ман эпĕ пуррине,

Пĕр сана юратнине».

Манаймастăп,

Юрататăп

Эп те пĕр сана кăна.

Кĕтĕп тĕл пулас куна.

Килен-каян та пур ялтах,

Тăван-пĕтенĕ çак ялтах.

Масарĕ те çумрах, ялтах.

Шутлам та тĕплĕнрех йăлтах —

Пурнас ялтах.

Шурă пӳртре шур кăмака,

Кушак çури пур пĕр «çăмха».

Уçса-хупмашкăн —

пур хапха,

Выртса-тăмашкăн пур лапка,

Ĕçме-çиме илме — лавкка.

Шутлам та тĕплĕнрех йăлтах —

Пурнас ялтах.

Ăçта халь тин васкамалла,

Тур пӳрнине кунтах пуль курмалла.

Таçта пит кĕтекенĕ пур-и?

Ытла хыт чĕнекенĕ пур-и?

Чун ыратсан — çурта çутсан,

Ваттисене чăн асăнсан,

Турри кăшт сывлăхне парсан...

Шутлам та тĕплĕнрех йăлтах —

Пурнас ялтах.

Нумаях пулмасть, Çĕнĕ çул уявĕ кĕрлесе иртсен, кĕтмен çĕртен Тилĕ Йăванне тĕл пултăм. Мана асăрхасан вăл пылак ĕмкĕч хыптарнă сăпка ачи пекех хĕпĕртесе ӳкрĕ.

— О, Кенашка! Сана курманни — çур ĕмĕр! Ăçта çухалса çӳрет-ши ку? Таçта укçа çапма тухса сулланман-ши? — тесе шухăшлатăп. Вăт ку — тĕлпулу! Ăна «çăвасах» пулать, тăванăм, — тулта самаях ăшă çанталăк пулин те тăр-тăр чĕтрерĕ Йăван. Унтан çăра шăртпа витĕннĕ янахне сăтăркаласа çапла ыйтрĕ:

— Санăн паян ĕçсем пур-и?

— Нимех те çук, — тетĕп пуш хутаçа силлесе. — Акă, арăм ĕçмелли-çимелли туянма кăларса ячĕ.

— Юрĕ-ха, вăл ниçта та тармасть. Эпĕ урăххи пирки... Динăна «майлас» кăмăл çук-и?

— Эп... Мĕн... — мăклатрăм Дина камне аса илме тăрăшса. — Ют пахчари улма-çырлапа киленме хăнăхман та... Халь тин, хăрах урапа ватлăхалла ярса пуснă хыççăн, иртĕхсе çылăха кĕме кирлех-ши?

— Мĕн çылăхĕ унта! — хĕрсе кайрĕ Тилĕ ывăлĕ. — Куç пĕк тăрă та тап-таса вăл!

— Çук пуль, — çаплах иккĕлентĕм эпĕ, — тем тумалла ĕнтĕ... Ку тарана çитсе арăма улталаса курман та...

— «Арăм, арăм!» — йӳççĕн кулчĕ Иăван. — Вара мĕн? Унашкал «тупра-мул» манăн çук тетĕн-им? Арăм кăна мар, сĕтел хушшинче апат ыйтса кашăк шаккакан шĕвĕрккесем те виççĕн тан!

Малалла

Улăха тухса эс кур:

Тĕрлĕ чечек кунта пур:

Хĕп-хĕрли, кăвак, сарри,

Эмел курăкĕ — варри.

Чупса пычĕ ачапча,

Ярса тытнă ав, хачча.

Чечеке касать ача,

Ку пулать чечен «мачча»

Ытарма çук улăха,

Пит илемлĕ вĕт, пăх-ха,

Хăвала кунтан чăхха,

Юратмастăп эп сăхха.

Ан таптатăр хитрене,

Кирлĕ вăл ялан пире.

Шыв ярам-ха витрене,

Чечексем, чĕртеп сире.

Илемлĕ-çке улăхра,

Лĕпĕш вĕçет савăнса.

Вĕлле хуртран ан хăра,

Пыл тăвать вăл тăрăшса.

Мĕн чул ырлăх халь кунта:

Паха эмел çумăнта.

Хитрелĕхĕ — чун уççи,

Улăхăн та пур усси.

Пукане, ай, пукане,

Ăçта-ши хăрах куçу?

Ан юхтар-ха куççульне,

Кала кам айăплине.

Ай, мăнтарăн пукани!

Ыратать пуль сурану.

Ачасем, сиплер куçне

Пĕчĕкçеç пикемпинне.

Пукане, ай, пукане,

Кам-ши сан хаяр хуçу?

Каламасть темшĕн камне,

Хурлăхлăн усать пуçне.

Ай, мăнтарăн пукани!

Ытла ырă-мĕн чуну.

Шеллетĕн ачасене,

Сутмастăн айăплине.

Тулхăрса вĕрсессĕн сивĕ çил,

Ман пата, савниçĕм, эсĕ кил.

Эп кăмакаран та вĕрирех,

Эп сар хĕвелтен те хĕрӳрех,

Ăшăтăп сана эп çĕрĕпех.

Вичкĕн ток пек чупĕ сан юну,

Киленсе йăпанĕ сан чуну.

Шурăмпуç килсессĕн çуталса

Тутлăн-тутлăн кайăн çывăрса,

Ыйхуна эп выртăп сыхласа.

Ир енне лăпланĕ сивĕ çил,

Юлĕ пушанса ман хăтлă кил.

Шăппăн-шăппăн кайăн эс тухса,

Ăшшăн-ăшшăн, кăмăллăн кулса,

Шурă тутăрна хуллен сулса.

Тулхăрса вĕрсен каллех сив çил,

Ман патах, савниçĕм, эсĕ кил.

Йăлкăшаççĕ куçсем,

Тем ыйтаççĕ вĕсем...

Мĕн ыйтатăр эсир,

Мĕн кĕтетĕр, куçсем?

Кăн-кăвак хĕлхемне

Çĕмрен пек сапнăçем

Хускатса чĕрене

Тыткăнлаççĕ вĕсем.

Е çиллессĕн пăхса

Пăлхатаççĕ мана,

Е хĕвел пек пулса

Ăшăтаççĕ чуна.

Ах, куçсем, ах, куçсем,

Илĕртӳллĕскерсем,

Ытарми çăлтăрсем,

Ăш çунтармăшĕсем.