Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Формипе нацилле, содержанийĕпе социализмла культурăн анлă анине пуянлатма, хитрелетме пĕтĕм вăйпа тăрăшса, Аркадий Эсхель аллă çул ытла ĕçлерĕ. Ун ăс-хакăлĕн тĕренĕ пултарулăх çĕрне пур чухне те тарăн та шăйрăксăр сухалама ăнтăлчĕ. Вăл ырă тĕллевпе ӳстернĕ шухăш çимĕçĕпе эпир сахал мар савăннă, савăнатпăр та.

Манăн тантăшсемшĕн, Аслă Отечественнăй вăрçă пуçлансассăнах ялта та, хулара та мăннисен вырăнне тăрса тылри мĕнпур ĕç-пуçăн лавне ытла та ир кӳлĕннĕ ăрушăн, А. Эсхель творчестви уйрăмах пысăк пĕлтерĕшлĕ. Унăн сăвви-юррине эпир пуçламăш шкулта вĕреннĕ чухнех вулама, пăхмасăр калама хăнăхнă. Каярахпа, аравасăр тертлĕ вăхăтра, авăннă пилĕк тӳрленеймесле хытса ларичченех тырă вырнă е ӳкеслех ывăнса суха тунă уйра та, килтен аякра, Анăçра, пуç çийĕн тăхлан шăхăрса-йăнласа сирпĕннĕ окоп-траншейăра та — ăна час-часах аса илнĕ, ун илемĕпе киленнĕ, хĕрӳлĕхĕпе хавхаланнă. Эппин, А. Эсхель произведенийĕсем, пултаруллă ытти писательсен пекех, пире хастаррăн ĕçлеме те, Тăван çĕршыв малашлăхĕшĕн паттăррăн çапăçма та сахал мар пулăшнă.

Çав çулсем, пирĕн ачалăхăн юлашки тапхăрене çамрăклăх та, фашизм чĕртнĕ вăрçă вутĕнче çунса, тахçанах асаилӳ семĕнче кăна кăварланса юлчĕç. Çапах та А. Эсхелĕн хальхи произведенийĕсем анчах мар, малтанхи сăввисенчи сăнарсем, ӳкерчĕксем те куç умĕнчех тăраççĕ, чылай йĕрки-строфин кĕввисем яр-уççăн илтĕнеççĕ.

Малалла

Çурчĕ юлмасть, çулĕ пулмасть,

Шывĕ те ларĕ типсе.

Алăк-хапха текех уçăлмасть,

Татăлнă кивĕ йĕпсе...

Çĕнни сисĕнми шăтарса тухать

Кайса çухалать кивви

Аваллăх тĕрри çеç пăртакçă юлать,

Тен юлĕ пĕр-икĕ кĕвви...

2001, раштав, 19.

Юнкă, С.М. Янтуш 180 çулĕ

Ункăпуçĕ, Юнкăпуçĕ —

Икĕ шыв пуçламăшĕ.

Сăвă-юрăсен çăлкуçĕ,

Чăваш чапĕн амăшĕ!

Ункăпуçĕн — аслă Акăш¹,

Юнкăпуçăн — ват Янтуш

Улăп пек вĕт акăш — макăш!

Мухтанмастпăр та иттуш...

1996, раштав, 28.

Юнкăлуç, Муркаш

Янту çинче Янтуш ларать,

Пуçне чиксе хурланать.

Пин-пин шухăш пуçĕ тавра

Шур пĕлĕт пек çавăрать.

Атăл çинчен юрлать купсар,

Ирĕклĕхпе тĕмсĕлет.

Купăсçăна ӳсĕр купса

«Чăваш чĕппи» тесе хĕнет,

Çамрăк пуçа нуша касать,

Хурлăх таптать кăлахах.

Сарă хĕвел кăна таса,

Вăл çеç шеллет тăлăха.

1959, утă, 2.

Юнкăпуç, Мăн Сĕнтĕр

Ман тунсăх сăваплă. Ялан сан çинчен.

Пурнать вăл манра эп çĕре кĕриччен.

Ытла савăнни, иртĕхни те кулни

Кама кирлĕ — калăр, çитет пуль шанни.

Эп санăн чуру çеç, çапах та пĕччен,

Мĕн чухлĕ кун кирлĕ сана куриччен.

Манман пуль, каларăн: «Кĕтсем эс, кĕтсем.

Эп санăн пулатăп. Çакна эс пĕлсем!»

Кĕтетĕп, кĕтетĕп. Илесчĕ кĕтсе,

Эс ман пуласса чăнласах та пĕлсе.

Юрласа пырать урампа утмăл пилĕкри отставкăри подполковник: «Утатпăр утмăла-а-а, çитетпĕр çитмĕле-е-е», — янăрашать вăл. Ара, юрламасăр епле чăтăн. Пенси укçине каллех ӳстерчĕç. Арçын сулахай кăкăрне шап-шап шаккаса илчĕ. Кунта, курткăн шалти кĕсйинче, мĕн чул укçа! Ăшăтать вăл чун-чĕрене, лăпкать. — Пурăнасчĕ-ха, туссем, пурăнасчĕ, таврари хĕрарăма юратасчĕ, — ĕнĕрлет арçын. — Эх! Кунĕ мĕнле паян! — сасăпах савăнать Кирилл Николаевич. — Эх, чун юрла-ать, ман чĕре юрла-ать, ватлăхăмра йăпанмалăх юрату шыра-ать.

Çанталăк та Кирилл Николаевичпа пĕрле савăнать пулас. Ирхине сулхăнрахчĕ. Тĕтре карса илнĕччĕ тавралăха. Халь ав епле ешерет тавралăх! Хĕвел йăл-йăл кулать. Çулăн икĕ енĕпе ӳсекен хурăн çулçисем шĕпĕлтетеççĕ. Пĕрисем калашле: «Кивçен ил те ĕç», — теççĕ пулас.

Кирилл Николаевичăн мĕн тума кивçене каяс? Ун яланах укçа пур. Вăл çак çула çитсе ĕç укçине те, пенси укçине те арăмне парса курман. Мĕн те пулин туянмалла пулсан арăмĕ, йăпăлти кушак хуçи куçĕнчен апат ыйтса илнĕ пек, тилмĕрсе пăхать. Çак вăхăтра Кирилл Николаевич хăйне чăн-чăн пурнăç хуçи пекех туять. Ак паян та çаплах пулчĕ.

Малалла

Шевле алне сулать те — кун иртет.

Тăван çынсемшĕн ĕçлесе иртет кун.

Ку пурпĕрех: цехра эс е хирте —

çитĕневне пĕлет те хĕпĕртет чун.

Тепри шутлать: эп хамшăн, тет, ĕçлеп! —

Пăхатăп та — ун пуçĕнче çемйи-тĕр...

Пĕр çак çеç чĕрĕлĕхшĕн хирĕçле —

енчен те çын шутлать пулсан:

«Кун ирттĕр».

Шевле алне сулать те кун иртет.

Пуласлăха тăватăн тепĕр утăм.

Ачалăх кăсăкланăвĕ пирте

сӳнмен пулсан — эпир те чĕрĕ, тусăм.

Хĕвел анать, каç кӳлĕм вĕçленет,

Вăрман лашисене тăвармалла-тăр...

Малти çула юланăм кĕçенет —

Пиччеçĕм, çакăнтах чипер кĕтсе тăр.

Кокшакăпа Шĕнер хушши инçе,

Инçи инçе те — çулĕ çутă пулчĕ.

Сĕм-сĕм вăрманлă шурлăх хушшинче

Сана савса таса кăвайтăм çунчĕ.

Йошкар варне çитсе, сан ятупа

Хывни хăвартăм хамăр йăла тăрăх.

Палăкупа ялна сăвап туса

Инçе çĕртен тăпра пĕр ываç хурăп.

1998, чӳк, 29.

М.Ф.Федоров 150 çулĕ

Пĕлсем: сан илемӳ ялан пурнать манра,

Çак çĕр çинчи илем йăлтах санра.

Ачашласам мана, пикеçĕм, чуптусам,

Таса чунна манпа чухне кăштах уçсам.

Хамран эп ыйтрăм: «Ман чĕре ăçта, кала!»

Каларăн. «Мĕн тăватăн эсĕ унпала?»

Тен, тĕрĕс те калатăн пулĕ. Ман чĕре

Халь тыткăнра. Эс чи вăйли çак тĕнчере.

О, мĕншĕн эпĕ çакă тыткăнра, кала!

Ман юрату та тунсăх, акă, хампала.

Сана эп саврăм. Халь мĕн тумалла?

Мĕнле ман пурнăç çулĕ тупмалла?

Эп чĕре чух манра эс пурăнан,

Эп çук пулсан та эс кунтах юлан.

Сана савать халь пĕтĕм çут тĕнче,

Пурнан эс манăн чунăм тĕпĕнче.

Сана эп ачашлап чунтан савса,

Паян ним юлмиех хама манса.

Инкек çеç тупрăм эп сана савса,

Пулмасть пуль ниепле сана манса.