Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

— Эсĕр пурте çамрăк çынсем. Мана, старике, авалхине кăшт аса илме ирĕк памăр-ши?

Колхоз уявне пухăннисем çак кукша старик çине тилмĕрсе пăхса илчĕç.

— Кĕскен калăп, ан хăрăр... Нимех те калаяс çукта... Эпĕ ак ватсупнă çын, çапах çĕнĕ обществăна кирлĕ çын эпĕ. Ĕçлемесен те эпĕ пултаратăп, анчах ĕçсĕр пурăнассăм килмест. Вăй пур çинче ĕçлемесĕр ма пурнас-ха?

— Асатте, ватă çынна халĕ хисеплеççĕ! — кăшкăрса ячĕ хайхи старикĕн ачин ачи, Ваççа студент.

— Тĕрĕс, Ваççа, тĕрĕс! Анчах ман килте кивĕ япаласем пур. Никама та кирлĕ мар вĕсем.

— Мĕнсем? — терĕç темиçе çын харăс.

— Вут çапса кăлармалли çулу (чакма), ăвă, вутчулĕ те пур. Халĕ мĕне кирлĕ-ха вĕсем? Кĕтӳçĕре çӳренĕ чухнехи карт та пур.

— Карт? Мĕнлескер вăл?

— Кĕтӳçĕсем камăн миçе чун выльăхне пĕлме пĕр патак çине карт туса паллă тăватчĕç. Пĕр ĕнешĕн хăйне пĕр карт картаççĕ, пĕр сыснашăн та çаплах. Икĕ качакашăн пĕр карт. Сурăхсене — 4 сурăхшăн пĕр карт картаççĕ. Çапла камăн миçе карт, унăн çавăн тăрăх укçа тӳлес пулать, çавăн чул талăк апат çитерес пулать.

— Асатте, — ыйтрĕ Ваççа. — Çав картсемпе çулусем халĕ те пур-и сан?

Малалла

Ялти пĕр ватă тухтăр

Сăмах хушать манпа.

Ун пĕлменни те çук-тăр,

Ĕçлет пайтахранпа.

Калать вăл: «Эсĕ чирлĕ,

Арпашнă нервусем.

Сана халь канăç кирлĕ,

Ан çыр-ха сăвăсем.

Çырни сиенлĕ саншăн,

Кĕскетĕ кун-çулна.

Пур кирлĕ-кирлĕ маршăн

Ан çĕмĕр-ха чунна».

Эп ватсене вĕреннĕ

Хисеплеме ялан.

Тен, халь-ак çын кӳренĕ,

Çапах çакна калам:

— Ай, тухтăрăм, мăнтарăн,

Ансат вăл калама.

Епле чĕрене чарăн

Чĕр хальлĕн юратма?

Йĕри-тавра илемлĕ,

Ытарайми тĕнче.

Тĕнче тăватă енлĕ,

Чĕре — ун варринче.

Ача чупса çӳрет-и,

Тĕрлет-и амăш пир?

Çăкалăх ешерет-и,

Шыв пек юхать-и хир?

Хут купăспа тухать-и

Яш каччă каç пулсан?

Хĕр куçĕ шывланать-и

Вăл иртнине курсан? —

Йăлтах чĕремçĕм витĕр

Тухать-çке сăрхăнса.

Епле ман халăм çиттĕр

Юлмашкăн пăрăнса?

Малалла

Эп — чăваш. Ман тымарта

Юхать хун юнĕ авалтан.

Хун — манăн мăнă асатте.

Çӳренĕ вăл çеçенхирте

Çĕртен-çĕре куллен куçса,

Пин-пин лаша кĕтсе, хуса.

Эп — чăваш. Ман асатте —

Пăлхар. Манман ăна халь те

Истори. Ун çырулăхне

Çиппе тĕрленĕ асанне

Кĕпе çине — çухалмасса —

Монгол-тутар килсе пуссан.

Эп — чăваш. Чăваш — атте.

Ĕçчен вăл пулнă ĕмĕртен.

Атте хакланă туслăха,

Чыс тунă кӳршĕ халăха,

Пире пилленĕ ăраскал —

Çавна пуласчĕ тивĕç халь.

Тăван истори çул-йĕрне —

Хальхипелен авалхине —

Тытар ялан пурте асра,

Пĕлсе çӳрер: ăçтан, камран

Вăй илнĕ пирĕн çак тымар?

Ваттисем пек хастар пулар.

Кама савса юрлан, саркайăк?

Мĕне саватăн? — Пурнăçа.

Тата çынна савса юрлатăп:

Хăй шăпине çын — хăй хуçа.

Ал тавăрса ĕçлет пулсассăн,

Тупатех кунлăх çăкăрне.

Малашлăха савса пăхсассăн —

Кĕтсе илетех телейне.

Ак, эпĕ ирекре. Юрлатăп.

Çак ырă вырăна мухтатăп.

Анчах иртет те савăк çу —

Йăлттам пуласлăх маншăн çук.

Арçын тытса пырать хушамата...

Хĕрарăм — çурт-йĕре, çемье илемĕ.

Пит тăрăшса пайлатăп вăхăта,

Анчах пĕчĕкленмест ниçтан çĕклемĕм.

Юлас килмест пĕрре те пурнăçран:

Унта васкамалла, кунта чĕнеççĕ...

— Пăрах сăввусене! — эс кăшкăран.

Çырма пăрахрăм. Кĕвĕсем хистеççĕ...

Çак сăвă-кĕвĕпе хăпартланса,

Тен, çак куна çити эп пурăнатăп?

Çук, çуреместĕп муза шыраса,

Эп ун валли чун-чĕрене уçатăп.

Шатар ялĕнчен çурçĕрелле вунă çухрăмра Юманлă вар вырнаçнă. Унăн икĕ енче те чăнкă çырансем çинче лаштра юмансем ӳсеççĕ. Вар тĕпĕнче пĕчĕк çеç çăлкуçсем тапаççĕ. Вар таврашĕнчи хирсенче хура тулпа хĕвелçаврăнăш анисем, пыл шăрши кăларса, сарăлса выртаççĕ. Çакна пула та ĕнтĕ Шатар ялĕнче пурăнакан Кĕркурипе Анатуль кăçал вар хĕрринче хăйсен утарĕсене вырнаçтарчĕç. Вĕсем иккĕш те, вăтăртан иртнĕ вăйпитти арçынсем, колхозсем саланса кайнă хыççăн пĕтĕмпех хурт-хăмăр ĕçĕ çине куçнăскерсем, халĕ хăйсен утарĕсенче кăнтăрла та, çĕрле те вăхăт ирттереççĕ. Пыл хурчĕ тени, мĕн калăн, хăйне пăхнине юратать çав, пылне те çавна кура парать.

Паян та, акă, икĕ тус кунĕпе хăйсен юнашар вырнаçнă утарĕсенче ĕçлерĕç те çĕрле Кĕркурин утарĕнчи ӳпле умĕнче чей ĕçсе лараççĕ. Июль уйăхĕнчи çĕрле ăшă тăрать. Тӳпере тулли уйăх шăвать. Пысăках мар пĕлĕтсем, ăна вăхăт-вăхăт хупласа чупаççĕ. Шăпчăксем чĕриклетни те халĕ илтĕнмест. Тавралăх — шăплăхра.

— Юманлă варăн леш енчи мăкшă ялĕнче халĕ кам та пулсан пурăнать-ши? — тесе ыйтрĕ Анатуль Кĕркурирен, ял енне пӳрнипе кăтартса. — Çыннисем хуласем тăрăх саланса пĕтнĕрен, ялĕнче тăват-пилĕк килĕ çеç курăнать те….

Малалла

Санран тараççĕ,

Санран хăраççĕ,

Сăмах сараççĕ

Пайтах сан çинчен.

«Начар эс», — теççĕ,

Кӳрентереççĕ,

Хутна кĕмеççĕ

Вăйли умăнче.

Пуçран чышаççĕ,

Питрен çапаççĕ,

Сиксе таптаççĕ

Çĕре ӳкерсе.

Ăшран тапаççĕ,

Куçран сураççĕ,

Лăх-лăх кулаççĕ,

Çылăха кĕрсе.

Кам-ши вăл çакă

Ăспа чăлахĕ,

Айван пуçтахĕ —

Сана таптакан?

Ку — хăв тăванă,

Чунпа хавшанă,

Сутса-çке янă

Чысне çак тăван.

Тăван чĕлхеçĕм!

Сана пĕлмеççĕ,

Сана сивлеççĕ

Хăв ачусемех.

Сана сутаççĕ,

Юта тухаççĕ,

Манкурт пулаççĕ

Малалла

Кам мĕнле ăнланать илеме:

Кам-тăр — юр юрласа киленет.

Кам-тăр — канăç шырать сăвăра,

Ӳнерте ăна кам-тăр курать.

Пĕрисем — юратаç чĕр чуна,

Теприсем — ӳстереççĕ хунав...

Черккере кам курать илеме —

Хăй чунне хăй пуçлать хĕнеме...

Мĕн чарать илеме хаклама?

Черккере пултарать вăл путма.

Ухват-чукун сассипеле

Ман тутлă тĕлĕкĕм вĕçленчĕ.

Пĕлетĕп, арăм тĕпеле

Кĕрсе ирхи ĕçе пикенчĕ.

Йăлт йĕркипе пулса иртет:

Кăвар та туртрĕ шăкăр-шăкăр...

Сехет çине чăр пăхрĕ те

Кăмакана вăл хыврĕ çăкăр.

Вут çуннă пĕр çĕклем унта.

Кĕç пиçнĕ çăкăр пулĕ хатĕр.

Пăртак ларса канмашкăн та

Халь ĕнтĕ арăмăн юрать-тĕр.

Ун сас-чӳне итле-итле

Эп шухăша кайса ларатăп.

Пĕр пĕчĕк хамăн ĕç-хĕле

Ун ĕçĕпе танлаштаратăп.

Ман пуçăм та, тен, кăмака,

Унта эп сăвă пĕçеретĕп.

Суйланă ушкăн сăмаха

Вулакана астивтеретĕп.

Анчах пăхмастăп вăхăта,

Пăхни те пулăшмасть пĕрре те.

Иртет сехет те, талăк та,

Хăш чух иртет эрне-эрне те.

Пĕр сăвăшăн мĕн чухлĕ вут

Хам чĕремре эп çунтаратăп!

«Пиçмен», — тесессĕн — тепĕр хут

Кăмакана чиксе хуратăп.

Пиçсен юрать-ха тепринче,

Анчах пулать-çке урăхпи те,

Сăвви пиçсе шăраниччен,

Тен, сăвăç ĕмĕрĕ те иртĕ...

Кун сиктерсе сухал хыратăп,

Яш вăхăтăм пырать иртсе.

Çапах «савни» тесе çыратăп,

Йĕрке çумне йĕрке тирсе.

Вĕсем выртаççĕ ярăм-ярăм,

Куç хывтарас пек хăйсене.

Кам умĕнче ман пур-ши парăм?

Кама кӳрем-ши вĕсене?

Кам мăйĕнчен тирсе çакасшăн

Эп шăрçалатăп сăввăма?

Ай-хай, ан ыйтăрах, тархасшăн,

Пĕлместĕп хам та калама.

Теме пула маиа пурте пĕр,

Çырмастăп эпĕ тĕллесе.

Ан тив, таçти хам пĕр пĕлмен хĕр

Шутлатăр хăйĕншĕн тесе.

Тытса вулатăр та йăл култăр,

Хĕлхем çуралтăр чĕринче.

Унтан та пысăк чыс мĕн пултăр

Поэтшăн çакă çĕр çинче?