Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

I

Шкула каякан ачасем ял тăрăх васкаса утаççĕ. Шавлаççĕ.

Çурхи хĕвеллĕ ир вĕсене савăнтарать. Ачасем кулни, калаçни ял çинче, йăмраллă çырмасенче илтĕнет.

Шкул ялтан кăштах уйрăм, симĕс пусă хĕрринче ларать, ешернĕ йывăçсем хушшинче çутă кантăксемпе йăлтăртатса курăнать.

Пĕрерĕн-икшерĕн, ушкăнĕ-ушкăнĕпе ачасем пусă хапхинчен тухаççĕ, шкулалла утаççĕ.

Чăрик! — шалт, чăр-рик — шалт! — тăвать хапха. — Уçсан — хуп! Уçсан — хуп тенĕ пек туйăнать.

Хапха çинче кăвак сăрлă хăма татăкĕ çакăнса тăрать. Ун çинче хура сăрăпа сăрланă пысăк саспаллисемпе: «Хапхана хупса çӳре», — тесе çырнă.

Ачасен çивĕч куçĕсем хăма çинелле вĕлт пăхаççĕ, мĕн çырнине хăвăрт вуласа илеççĕ, нĕчĕк аллисем хапхана хупса, çаклатса хăвараççĕ. Хапхаран пусса тухсанах, ачасем чĕнтĕрлĕ карта хĕррипе пыраççĕ, вара, пĕчĕк калинккене уçса, шкул картишне кĕреççĕ, калинкки, çăмăлскер, шăлт уçăлать те шăлт хупăнать.

Калинкке патĕнчен алкум картлашки патне хăйăр сапнă сукмак каять. Унăн икĕ аяккипе хурлăхан тĕмĕсем ешереççĕ, ĕнер çеç кăларса лартнă георгинсем курăнаççĕ. Çакă илемлĕ сукмакпа пырса, ачасем алкум картлашки патĕнче урисене тасатаççĕ, унтан, картлашка çине çăмăллăн хăпарса, таса та çутă классене кĕрсе каяççĕ. Ачасем класра кĕнеке вулани уçă кантăксенчен илтĕнет, вĕллери хуртсем сĕрленĕ пек туйăнать.

Малалла

Çу, çумăр, çу!

Ача çуралчĕ çак самант.

Эп — ашшĕ.

Аттем çĕрте.

Эс пулăн, тен, аслашшĕ?

Çу, çумăр, çу!

Çу, çумăр, çу!

Пурнăçра çак вăхăт питĕ хаклă.

Йăх-тĕп пĕтмест. Эппин,

этем хăватлă.

Çу, çумăр, çу!

Çу, çумăр, çу!

«У-а! У-а...» тени çĕр çийĕн куçрĕ.

Ав амăшĕ те вăйсăррăн куç уçрĕ.

Çу, çумăр, çу!

Туйсем кĕрлеççĕ те

Шавлаççĕ пуль ялта,

Такмак калаççĕ пуль

Çич-сакăр кĕрекеçĕ...

Туя чĕнсе

Хыпар килмерĕ ман пата, —

Инçетрисем ялан хыпар кĕтеççĕ...

Çук, ывăлăм килмерĕ-çке тесе

Мана анне те асăнчĕ пуль хурлăн.

Хăй килĕнче туй пуласса

Нумай çулсем хушши кĕтсе,

Ют туйсене курать вăл

Алăк урлă...

Тен, кӳршĕ хĕрĕ тухрĕ пуль качча,

Тен, ют яла

Вăл кайрĕ пуль, мăнтарăн...

Килмен çынна вăл манчĕ пуль пачах,

Анчах ăна мĕнпе халь асăнтарăн?

Тен, кӳршĕ хĕрĕ халь те туй туман?

Ют çĕрелле кайма та

Именет, тен?

Кашни каçах,

Анне патне пырса ларсан,

Ман çырусем çинчен ыйтса пĕлет, тен?

Хам чĕрене

Ăна эп парăттăм йăлтах!

Ман юрату... Нихçан та пулмĕ вĕçĕ.

Туйсем кĕрлерĕç те

Лăпланчĕç пуль ялта,

Лăпланчĕç пуль çич-сакăр кĕрекеçĕ.

Кăштах канар. Эп ывăнтам, тăванăм.

Каллех пăрланнă пирĕн йĕлтĕрсем.

Эпир паян ларса канма та маннă,

Эпир паян — Январь чечекĕсем!

Мускав таврашĕ — Хурăнлах, çăкалăх.

Ват чăрăшсем пĕркеннĕ тĕтрепе.

Ăçтан пĕлен,

Çак кун, тен, юлĕ асăнмалăх,

Тĕл пулусем иртсен

Çурхи ачаш çил пек, шыв хумĕ пек...

Ик мăшăр йĕр —

Пирĕн йĕрсем — çухалĕç.

Çурхи кунсем шăнкăртатсан.

Çак вырăнта ун чух

Сана такам ачашшăн калĕ:

«Кĕтне ачи çинчен мансам,

Мана кăштах саван пулсан...»

Вăл вăхăтра эп

Питĕ тунсăхлăп, тăванăм,

Кĕтне çинче сана аса илсе.

Вара эп юрлăп:

«Вăл мана нихçан та манмĕ,

Нихçан та ютшăнмĕç

Юратнă чĕресем...»

Мана эсĕ курсанах,

Йĕкĕлтетĕн: «Куршанак!

Ма çӳретĕн ман хыçран,

Вăтанмастăн та çынран!

Куршанак, куршанак,

Юрататăн-им мана?»

«Юрататăп эп сана,

Çунтаратăн ман чуна,

Каçхине те ирхине

Пăлхататăн чĕрене».

«Куршанак, куршанак», —

Йĕкĕлтетĕн эс мана.

«Куршанакăм, куршанак

Ан кӳрен çав таранах!

Çывхарах кил хам çума —

Ансат пулĕ чуптума.

Куршанак, куршанак,

Парччĕ, тусăм, аллуна!»

Çерçи Ваççи, ӳт-пĕвĕпе кĕрнеклĕ пулсан та сасси чĕвĕлтетерех-чăрăлтатарах тухнăран ял-йышсенчен çапла ят туяннăскер, Коля ывăлне Çара ăсатнă ятпа тус-тăванĕсене каçкӳлĕм хăнана пухрĕ. Чĕннисемпе ывăлĕн чĕнмесĕрех килнĕ тусĕсем пурте сĕтел хушшине ларсан, черккисене эрехпе тултарчĕ.

— Ну, ывăлăм! Сана та Çара кайма черет çитрĕ, — черккине çĕкленĕ май шывланнă куçĕсене шăлса илчĕ вăл. — Чипер кайса ырă-сывă таврăн! Çарта çирĕп те çивĕч пул! Чăваш ятне ан çĕрт!

— Çапла пултăр! — терĕç пурте хуçа хыççăн. — Çулу ăнăçлă пултăр!

Хăнасем ĕçсе çие пуçларĕç. Ĕçнĕçем кашнин чĕлхи-çăварĕ уçăлса-уçăлса пычĕ. Хĕрарăмсем акнă пахча-çимĕçсем епле шăтса тухни çинчен калаçрĕç пулсан, арçынсем хăйсен салтак служби епле иртни çинчен асăнма пикенчĕç. Кольăпа тусĕсем çеç аслисене итлесе шăппăн лараççĕ. Вĕсенчен пĕри вара, Якур, тусне Çара епле ăсатнине, урисем çине тăрса видеокамерăпа ӳкерет, аппаратне чăрăлтататтарать. Çак самантра Кольăн ашшĕ самаях ӳсĕрĕлме ĕлкĕрни сисĕнчĕ.

Акă вăл урмăшнă куçĕсемпе сĕтел хушшинчи хăнисене пăхса çаврăнчĕ те вăшт! сиксе тăчĕ, çийĕнчи кĕпине хывса айккинелле ывăтрĕ.

Малалла

Туй тăвать тулта тăман:

Тӳнкĕр-тункĕр, тăпăр-тапăр...

Кантăкран пăхса ларан,

Юр айне пытаннă пăлтăр.

Çил ачи — пуса каччи —

Шăхăрать канма пĕлмесĕр.

Вăл хăех иккен евчи,

Алăкран шаккать, кĕресшĕн...

Алхасать тулта тăман,

Сивĕпе терленчĕ кантăк.

Темшен шикленсе тăран,

Паçăрах-çке уçă алăк.

Эп кĕтмен хăна-им саншăн?

Мĕншĕн эс чĕнместĕн?

Кашни кун çунатăп камшăн —

Эс кăна пĕлместĕн!

Сан патна куллен килетĕп —

Эс тарăхатăн.

Чечексем те парнелетĕп —

Сиввĕн çеç пăхатăн.

Ан сывлаччĕ, тусăм, ассăн

Эп сана чĕнсессĕн.

Аллунтан çемçен тытсассăн,

Йăл! кулсамччĕ эсĕ.

Умăнта ман хуть пĕр чĕптĕм

Саншăн айăп пур-и?

Ăшшăнрах пăхсамччĕ ĕнтĕ —

Маншăн ку та юрĕ.

Савăнса çĕкленĕ кăмăл

Çепĕç калаçсассăн,

Пурнăçра утмашкăн çăмăл

Пулĕ юратсассăн.

Тусать тăман.

Асать çил-тăвăл.

Юрпа хупланнă хирĕ, тăвĕ.

Кашлать вăрман.

Çил тек кумать çырма-вар тăрăх,

Чăштăртатса ларать ват чăрăш.

Эс килтĕн тухрăн, ак, таçтан.

— Салам!.. Аван!.. —

Сăмах пуçартăн, —

Чылай çулсем... Тен виççĕ,тваттă? —

Сана курман.

Нумай-нумай шыв юхрĕ, ахăр,

Сана курмасăр, калаçмасăр.

— Ну-ну, аван!

— Салам! Аван!..

Чупса, пит тăрăх,

Пăлхантарать вĕри хĕм. Шăрăх!

Ну, эп — айван!

Ман чĕрере юратнă сăнă

Хальччен сыхланнă,

Юлнă. Тăнă.

Çук! Эп — манман.

— Аван! Салам!

Чунтан калатăп

Чĕрерине. Çук-çук, суймастăп.

Татах калам:

Эс — ман пĕрремĕш хĕмлĕ туйăм,

Анчах, çаплах пурнатпăр уйрăм.

Тыт ман алла.

— Салам!.. Аван!..

Аллу хыт шăннă...

Апла, сан пурнăç питĕ ăннă?

Пурнан аван?

Мĕн, калаçса кунта тăратпăр?

Ик еннелле каллех каятпăр...

Сыв пул! Ан ман!

Салам! Аван!

Хăш чух сана эп тĕлĕкре куратăп, —

Ытла илемлĕ манăн тĕлĕксем!

Шур юрпала пĕркеннĕ пахчара та

Ӳсеççĕ пек сап-сарă чечексем.

Çав пахчара çӳретпĕр пек, тăванăм,

Чечексене хуллен сире-сире,

Çанталăк лăпкă пек. Хĕвел те аннă.

Çур уйăх ярăнать пек тӳпере.

Ман аллăмра ача, — чап-чакăр куçлă,

«Атте» тесе туртать мана çӳçрен...

Ача куллийĕ — чи илемлĕ кулă —

Çав каçранпа тухмасть ман чĕререн.

Тĕлĕкри пек алла ача тытасчĕ,

Атте тесе вăл чĕнтĕрччĕ мана.

Анчах та мĕншĕн, тусăм, каласамччĕ

Эпир пĕрле-ха тĕлĕкре кăна?