Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Каç. Çил те çук. Тӳпе янкăр таса. Елис урама тухрĕ. Йĕри-тавра шăп, пĕр сас-чӳ те илтĕнмест. Тӳпере çеç çалтăрсем пĕр-пĕринпе куç хĕсмелле выляççĕ. «Кашни çыннăнах тӳпере çăлтăрĕ пур теççĕ. Ача çуралсан çăлтăр тухать, çын вилсен вара çалтăрĕ те сӳнет теççĕ. Манăн та тӳпере çăлтăр пур-ши? Хăшĕ-ши вăл? — шухăшларĕ хĕр. — Тен, çынсем калани тĕрĕсех те». Çак шухăшсемпе Елис пĕве хĕрнелле утрĕ.

Кунта вырăнĕ питĕ илемлĕ, чăн-чăн юмахри пекех туятăн хăвна. Йывăçсем çӳлелле кармашса ӳсеççĕ. Хăшĕ çӳлерех каятпăр теççĕ-ши? Таçта шалта, йывăçсем хушшинче, чарăна пĕлмесĕр шăпчăксем юрă шăратаççĕ. Пĕвере пĕр-пĕринпе ăмăртса шапасем юрлаççĕ.

— Ах, ытла та илемлĕ-çке çуллахи каçĕ. Шăпчăкĕ тата… Мĕнле кăна юрламасть-ши? Итлесе тăранаймастăн вĕт. Киле те кĕрес килмест, — сасăпах калаçрĕ хĕр хăйпе хăй.

Пĕве хĕрринчех пĕр яштака хурăн ӳсет. Ăна çамрăк чухне Елисăн асламăшĕ лартса хăварнă. Асламăшне хĕр ача кăшт çеç астăвать. Ача чухне ун патне час-часах çӳретчĕ-ха. Хăйĕн çепĕç чĕлхипе калаçа-калаçа асламăшне савăнтаратчĕ. Асламăшĕ те мăнукне питĕ юрататчĕ, ăна юмахсем каласа паратчĕ. Çамрăклăхĕ çинчен, пурнăçĕ çинчен каланине те итлеме кăмăллатчĕ хĕр ача. Мăнукне ĕçе юратма, тирпейлĕ, ырă кăмăллă пулма ăс паратчĕ асламăшĕ. Вăл вĕрентни сая кайман. Чăнах та, Елис пур енчен те пултаруллă, ĕçчен, кăмăллă та çепĕç хĕр пулса ӳсрĕ. Урамра ватă çынсемпе те кăмăллăн калаçать, сăмах хушмасăр иртмест. Ача-пăча валли те кирлĕ сăмах тупăнать.

Малалла

Ватăлатăп-ши е ăсланатăп —

Килĕшменлĕх ӳсет чунăмра.

Шуррăн курнă — сархайнăн куратăп,

Тĕксĕм курнă — халь çуттăн умра.

«Те хытатăп?» — тесе те шутлатăп,

Тирпее-ши вĕрентĕм ку чух? —

Темиçе хут виçсен çех касатăп, —

Телее çеç виçме майĕ çук.

Эп шутлатăп, шутлатăп, шутлатăп...

Эп виçетĕп, виçетĕп çич хут.

Анчах мĕншĕн пĕрмай такăнатăп?!.

Тăванпа танлашмасть çичĕ ют.

Ман алла мĕн тесе чуп тăватăн

Кĕç-вĕçех антăхса каясла?

Эх, арçын! Ма кăштах та туймастăн

Кĕç-вĕçех эп тухса каясса?

Шеллесен те сана — каймаллах ман,

Мĕне кирлĕ пустуй йăл кулни?

Уйрăлассăм килет. Ан ятла-ха,

Мĕне кирлĕ пире тĕл пулни?

Çитĕ. Çитĕ сана. Чарăнан-ши?

Тек мана чуп тума кирлĕ мар!

Хыт амантрăм пулсан — каçаран-ши,

Юрату ман — сана валли мар.

Санпа чухне йăлтах манаттăм,

Ун чух эп пулнă çамрăкрах.

Санпа тĕнче хĕрне каяттăм,

Çывраттăм санăн алăрах.

Халь пурнăçу ытла хавассăр,

Шуралтăн ĕнтĕ çавăнпах.

«Телей пулмарĕ мана сансăр», —

Калатăн пулĕ сасăпах.

Ман телей — тинĕсре,

Сан ăшшу — хĕвелре.

Тинĕспе хĕвеле майĕ çук пĕрлешме.

Инçетре-инçетре,

Каçпала-ирпеле

Ик чĕре туртăнать пĕр-пĕрин патнелле.

Иванпа Миша — хĕрĕхрен иртсе алла хăвалакан вăйпитти арçынсем. Пĕр-пĕринпе ачаранах туслă пурăнаççĕ. Иккĕшĕ те, çак Хĕветĕркке ялĕнче çуралса ӳсс, çемье çавăрнăскерсем, пĕрне-пĕри ĕçре те, пурнăçра та пулăшма ӳркенмеççĕ. Акă, хальхинче те, Иван ĕне кĕтӳне кĕтме черет çитес умĕн Миша тусне курчĕ.

— Кĕтӳ черетне кĕтсе ирттерме пулăшаймăн-ши? — ыйтрĕ вăл Мишăран.

— Мĕн калаçмлли? — хулĕсене сиктеркелесе илчĕ лутра пӳллĕ Миша. — Паллах пулăшатăп! Кĕтӳ кĕтнĕ çĕре хăвăнпа пĕрле пĕр кĕленче çуттине çеç илме ан ман. Хăçан кĕтӳ кĕтетĕн?

— Ыран.

Тепĕр кун туссем ĕне кĕтӳне ирех хире хăваласа тухрĕç. Халĕ, акă, ăна вăрман çумĕпе илсе пыраççĕ. Кĕрхи кунхи типĕ курăка çеç çиес килменрен, ĕнесем вăрман енне туртăнаççĕ. Вăрманти çаралнă йывăçсем айĕнче вĕсен çулçисем чăштăртатса выртаççĕ çав, выльăха хăйсене çиме илĕртеççĕ. Шарт! та шарт! тутаркалать пушшипе Миша.

— А-ну, чарăнăр! — кăшкăрать вăл ĕнесене, вăрман хĕрринчен хирелле хăваланă май.

Ĕнесенчен чылайăшĕ хăваланă еннелле пăрăнчĕç пулсан та, темиçĕшĕ пурпĕрех вăрманалла кĕрсе кайрĕç-кайрĕçех. Кĕтӳç те, питне йывăç турачĕсемпе çаптара-çаптара, вĕсен хыççăн чупрĕ.

Малалла

Килсе кĕрсессĕн эп чăваш ялне

Унти çанталăк ăшшăн туйăнать.

Туятăп çывăх ун çыннисене

Тесессĕн: «Аван-и!» — вĕсем мана.

Эп хуравлатăп хаваспа: «Аван!»

Манпа пĕр пек чĕлхеллĕ этемме.

Вăл, ма, тесен, манпа юнпа тăван,

Унпа чунран пулать-çке пуплеме.

Ăна калайăн калайманнине

Эс уççăн урăх халăх çыннине.

Унпа эс пайлăн хăвăн чунрине,

Пĕлсе сана вăл ăнланассине.

Е чăваша курсан эп хулара

Кĕтетĕп вăл та савăнассине,

Ман евĕрех, ăна эп курнăран,

«Аван-и, эс!» — тесе калассине.

Магазинра е шавлă метрора,

Тухса кайсан килтен инçе çĕре,

Чăваш сăмахĕ илтĕнсен вара

Тапать хавассăн, хăвăрт ман чĕре.

«Аван-и!» — темерĕ, — «Здрасьте!» — терĕ

Тусăн ывăлĕ мана паян.

Унпа эпĕ хамăрлах пуплерĕм,

Хуравларăм чăвашлах: «Аван!»

Кăнн! çеç пăхрĕ те ача чуптарчĕ

Урам тăрăх хăйĕн ĕçĕпе.

Чĕрене çеç темшĕн ыраттарчĕ

Манăнне вăл: «Здрасьте!» — тенипе.

Ачан айăпĕ кунта çук пулĕ:

Хăнăхнă-çке: «Здрасьте!» — вăл теме.

«Аван-и!» — теме эпир те шкулĕ

Вĕрентмен ăна хальччен темме.

«Тавтапуç!» — теме те вĕренмесĕр,

Хăнăхса: «Спасибо!» — калама,

Чăвашла пĕр сăмах та пĕлмесĕр

Пирĕн ачасем ӳсеççĕ ма?

Ĕмĕр-ĕмĕр чăвашла калаçнă

Пирĕн асатте-асаннесем.

Калаçар-и паян та мăнаçлăн

Халалланă евĕр ваттисем!

Тăван ял йыхăрать айлăмра.

Эп çулра. Ман аннеçĕм кĕтмест.

Çамрăк чун. Хăрама вăл пĕлмест.

Çурхи кĕвĕ анчах чунăмра.

Талпăнатăп вăй çитнĕ таран.

Виçĕ утăм...

Ак, улттă, ак, çиччĕ...

Пĕтĕмпех эпĕ ӳкрĕм тара.

Туртăм пур-тăк, каç кӳлĕм, тен, çитĕп.

Чĕркуççийĕм таран сĕлкĕш-шыв.

Çурхи шыв урана пĕçертет.

Юлайсан çакăн хыççăн эп сыв...

Çук-тăк — вутăш кĕлли витерет.

Эп килнĕ çакă çĕр çине

Сире çеç юратма.

Эп килнĕ çакă çĕр çине

Сăпка юрри пулма.

Эп килнĕ çакă çĕр çине

Ачасене пăхма.

Эп килнĕ çакă çĕр çине

Пурне те упрама.

Ан хăйнă пултăр ман умра

Хĕçпе сулкалашма.