Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пĕр пуян çемьере арçын ача çуралнă. Ашшĕ-амăшĕ чунтан савăннă: пĕртен пĕр ачи-çке-ха. Вĕсем ăна темиçе çул кĕтнĕ. Савăнăç тени тинех вĕсем патне те çитнĕ. Арçын ачана Савтей ят панă. Питĕ ачашласа ӳстернĕ çак ачана: мĕн ыйтни йăлтах ун умĕнче пулнă, нимрен те чару пулман. Çавăнпа та хăйне çеç юратса ӳснĕ Савтей. Никама та юратман, хĕрхенмен, пулăшман вăл, пур-çукшăнах кӳрентерме те вăтанман. «Çăкăр-тăвар хире-хирĕç», — теççĕ çав. Ку ачана хăйне те ял çыннисем килĕштерсех кайман, анчах та кун çинчен никам умĕнче те çăвар уçса каламан. Мĕншĕн тесен Савтейĕн ашшĕ ăна питĕ хӳтĕленĕ, уншăн такама та тем тума хатĕр пулнă.

Çак ялтах тепĕр урам вĕçĕнче чухăн çын çемйинче Чунпи ятлă хĕр ача пурăннă. Вăл Савтей пек мар, пачах урăхла пулнă. Çын хуйхи-суйхине сăмахсăрах ăнланнă, пулăшма васканă, пурне те ырă суннă. Çынсене те, чĕр чуна та чунтанах юратнă. Хăй вăл ытарма çук чипер хĕр пулнă: яштака пӳ-силлĕ, пăхса тăранмалла мар илемлĕ пит-куçлă, кăн-кăвак куçлă, вăрăм çӳçлĕ. Пĕтĕм ял çынни ун çине ăмсанса та юратса пăхнă. Анчах та пуянсем чухăн çын хĕрĕ тĕлĕнмелле хитре пулнăшăн кĕвĕçнĕ.

Малалла

Эп вăрçăра

Ним паллисĕр пуç хутăм пулсан та,

Ним хыпарсăр çухалчĕ тесе,

Ай, ан шутлăр.

Эп çухалмăп яланлăх,

Çумра çук пулсан та,

Кашни çапăçу хирĕнче юнашар мана курăр.

Эп вăлкĕшен ялав пек

Яланах малта пулăп,

Çĕнтерӳçĕ пулса,

Тăшмана ишĕп, ватăп.

Кĕрешӳ хирĕнче

Пулăп эп чăн-чăн Улăп,

Хăратса тăшмана ялан тăрĕ ман ятăм.

Эп çухалмăп, туссем,

Çакна пĕлсех тăрăр.

Чăн-чăн юрăçă ячĕ çӳлти çăлтăр пек.

Тăшмансем тапăнсассăн,

Туссемĕр, ан хăрăр,

Ялан сирĕнпе пулăп эп пурнăç пек.

02.06.2007

Хура вăрман каш! кашлать,

Хура лаша хартлатать.

Хура лаша хартлатать,

Манăн чуна хăратать.

Хура лаша, ан хартлат,

Манăн чуна ан хăрат.

Пирĕн çула тухмалла,

Часрах килте пулмалла.

Хура вăрман, ан кашла,

Пирĕн чуна ан хăрат.

Тухас тискер тăвăла,

Санăн тытса чармалла.

Пирĕн çула тухмалла,

Часрах килте пулмалла,

Ачасене курмалла,

Парнесене памалла.

Килте кĕтен арăма,

Ăшă куçпа пăхмалла,

Ăшă куçпа пăхмалла,

Чунтан савăнтармалла.

...Хура вăрман каш! кашлать,

Тискер тăвăл алхасать.

Хура лаша хартлатать,

Тăван килелле васкать.

31.05.2007

Вут пек хĕмленчĕ вĕрене,

Тăкать сар çулçă хурăн.

Утать çĕр тăрăх Кĕркунне,

Кĕпи сар ылтăн унăн.

Анчах салхуллă вăл ялан,

Кулма та сиввĕн кулчĕ.

Ак, йĕрсе ячĕ те паян,

Куççулĕ çумăр пулчĕ.

Ак, усрĕ вĕрене пуçне,

Çав çумăрпа чӳхенчĕ,

Чĕтрентерсе çулçисене

Кашни турат çӳçенчĕ.

Туксари пĕчĕк пӳртре

Пĕр илемлĕ хĕр пурнать.

Пултаруллă пур ĕçре,

Кăмăлĕпе вашават.

Ирпе ирех тăрать те

Питне сывлăмпа çăвать.

Сарă хĕвел тухать те

Нарпи ĕçе тытăнать.

Çак илемлĕ сар хĕре

Пурте ялта саваççĕ.

Хĕвелпе танлаштарса

Нарпи ята параççĕ.

Пĕррехинче ирпелле

Вăрмана тухса утать.

Ват кукамăшĕ валли

Çырла пуçтарма шутлать.

Вăрманти уç(ă) сывлăшпа

Сывламашкăн çăмăл-çке.

Кайăк-кĕшĕк юррипе

Пĕтĕм чунĕ савнать-çке.

Сисмесĕрех каç пулать,

Хĕвел анса пытанать.

Киле каймалли çула

Нарпи çухатса ярать.

Чылай утать вăрманпа,

Вĕçĕ-хĕрри курăнмасть.

Тӳпене уйăх тухать,

Пин-пин çăлтăр ялтăрать.

Сар хĕр йĕрет, çăлтăртан

Тархасласа вăл ыйтать:

— Çалтăрăмçăм, пулăшсам,

Киле çитме çул тупсам.

Çав хушăра сасартăк

Тӳпе çуталса каять.

Çăлтăр çулĕ курăнать,

Малалла

Паян темшĕн Клара Ивановна чĕри лăпкă мар. Вăл, упăшкипе хĕрне вăрăм çула ăсатнăскер, алăкăн-тĕпелĕн уткалать. Алли пĕр ĕç патне те пымасть. Хĕрарăм пĕрре чӳрече патне пырса вăраххăн тинкерех, тепре алăк çумне тăрса итлет. Нихăçан та кун пек пулакан марччĕ-çке. Паян кăна ăсатман-çке вăл çула упăшкипе хĕрне. Мăшăрĕ йĕркеллĕскер унăн. Хĕрĕ те пĕчĕк мар текех. Аслă шкул пĕтерчĕ кăçал.

Аптăранă енне «Канаш» хаçат илчĕ те диван çине вырнаçса ларчĕ. Питĕ вулама юратать Клара Ивановна, анчах паян хаçат та интереслентермест ăна.

Тăнлавĕ хĕссе ыратма пуçларĕ хĕрарăмăн. Юн пусăмĕ ӳссе кайрĕ пулас. Тĕрĕслес тесе çĕкленчĕ — юн пусăмне тĕрĕслемелли аппарат таçта кайса кĕнĕ, калăн, упăшкипе хĕрĕ хыççăн тухса чупнă. Пур туртмана та уçса тĕрĕслерĕ — усси пулмарĕ.

Лăпланас тесе эмелсем ĕçрĕ те кĕпе-йĕм çума пикенчĕ. «Бош» текен япала çумалли машина çине йĕрĕннĕ пек пăхса илчĕ. Юратмасть Клара Ивановна çак ют çĕршыв техникине. Ара, икĕ пысăках мар таза вырнаçакан шывра тулли машинăри япалана çуса, чӳхесе тасатма пулать-и? Вун пилĕк литр шыв та расхутламасть вăл кĕпе-йĕме çуса пĕтериччен. «Чĕмпĕр» текен машинăна шыв тултарнăччĕ кăна, телефон сас пачĕ.

Малалла

Ăçта çитсен те,

Мĕн кăна тӳссен те —

Тĕнче сӳнмест, тĕнчешĕн хурлăх çук.

Сиксе вĕçсен те,

Çаврăнса ӳксен те

Чун çӳçенмест ĕненĕвĕм пур чух.

Кун-çул ăнмарĕ,

Ĕçлесси пулмарĕ

Тесе сăлтав шырассăм та килмест.

Çапсассăн хăрамарăм,

Хăваласан тармарăм,

Мана çампа инкек те илеймест!

Каймăттăм, каймăттăм эпĕ

Хам çĕршывран аякка.

Ют çул-йĕрсем, пĕлетĕп,

Пулмĕç нихçан та яка.

Ют çулçӳрев мĕн пачĕ?

Пачĕ тасалăх чуна.

Аслă çĕршывăм ун ячĕ,

Эпĕ ăнлантăм ăна.

Каймăттăм, каймăттăм эпĕ

Савнă çĕртен татăлса.

Кайнă пулсассăн — килетĕп,

Вăй вылятмастăп ăса.

Пулĕ-и пурнăç тумхахлă,

Шутлă кунсем-и умра —

Савнă çĕршывăм, эс хаклă,

Эс ĕмĕрех ман çумра.

1978, ака, 29.

Мускав–Шупашкар пуйăс.

Тĕлĕнмелле илемлĕ шăплăх

Çак каç хупларĕ тĕнчене.

Сив хĕл кăна утать ял тăрăх,

Çӳрет сапса шур мерченне.

Ним шеллемесĕр шурă мамăк

Вăл вĕçтерет йĕри-тавра.

Сив хĕл юрри ытла та савăк,

Илемлĕ çакă шăплăхра.

Шап-шурă юр канмасăр çурĕ,

Тавралăх улшăнчĕ пачах.

Ытарайми илемлĕ юрĕ

Ӳкет çӳлтен татах, татах…

Çулсем, çуртсем, уй-хир те ялăм —

Йăлтах шур мамăк айĕнче.

Эп çӳлелле тăсатăп алă

Тытас тесе кашни пĕрче.

Вĕсем вара вĕçсе тараççĕ

Ман тавралла ташла-ташла.

Е ман çинех килсе лараççĕ,

Питрен лăпкаççĕ юлташла.

Ак, тутаран юр сĕртĕнсессĕн,

Эп аса илтĕм-çке сана.

Тен, ман пекех утатăн эсĕ

Юр ташшине сăна-сăна…