Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пĕр пысăк вăрманта пурăннă тет лаштра юман. Вăл ытти йывăçсенчен темле ăслăрах пулнипе уйрăлса тăнă. Çавăнпа та ăна пур йывăç та хисепленĕ, вăрман патши тесе чĕннĕ. Çак юманран инçех мар çамрăк йăмрапа яштака хурăн ӳснĕ. Çамрăксем ватти калакан сăмаха итлеме юратнă.

Çапла пĕррехинче вăрман патши çамрăксене кичем пулнине асăрхать те юмах каласа пама шутлать, сăмахне вара çапла пуçлать:

— Çак ĕç ĕлĕк-авалах кĕркуннехи вăхăтра пулса иртнĕ. Пирĕн вăрманта пĕр тунката пурăннă. Вăл çав тери мăн камăллă пулнă. Пĕррехинче çав тунката тĕлĕнчен пĕр ватă карчăк иртсе пынă. Хайхи тункатана асăрхасанах карчăк пуçне тайнă та малалла ерипен утса кайнă. Кăшт вăхăт иртсен хайхи тунката тĕлне старик пырса тухать. Вăл та тункатана курсанах пуçне таять те малалла хăй çулĕпе каять.

Тункатана çакă çеç кирлĕ пулнă. Вăл мĕн пур вăйне пухса кăшкăрнă:

— Пуç çапăр мана! Эпĕ — сирĕн патша!

Анчах та пĕр йывăç та тунката умĕнче мĕскĕнленесшĕн пулман, пуç çапман.

— Эсĕ хăвна ытла тем вырăннех ан хур-ха, — тенĕ хыр тункатана.

— Санăн артист пулмалла пулнă, — хуравланă ăвăсĕ çулçисемпе «алă çупса».

Малалла

Вальăна

Çӳл тӳпере, сăнанă-и, çунать

кĕр çăлтăрĕ. Фиалка пек чечен.

Ку çăлтăр — сăвăçшăн пулсан — çунат,

юратакан çынсемшĕн вăл — чечек.

Хам ĕмĕрте, тен, эп те самаях

хуратрăм шур хута, — хăш чух тĕллевсĕр.

Ман сан çинчен çырас килет паян,

пĕр çуйхашусăр та пĕр ĕсĕклевсĕр.

Эс, Валя, сывлăм шывĕ пек таса.

Пĕр тумламран ирхи тĕнче пăхать, —

çаплах куллу та, куçусем те сан,

тен, пĕтĕçтернĕ пур çамрăклăха:

ку — Ева скульптури ӳсет хуллен,

ку — Нефертитин вилĕмсĕр сăн-пичĕ...

Анчах ăçтан художник хĕр чунне, —

пире ирĕксĕртен лартмасăр, — виçĕ!

Пур туссене те сан çинчен халех

çырса пĕлтерĕп тенĕччĕ.

Ĕнен,

ун вырăнне аса илетĕп тек

каллех çав алсăр статуйăсене.

Телейлĕскер, çӳретеп кĕвĕçсе...

Кĕр çăлтăрне курмарăн-и хальхаççăн?

(Ман юлташсем пĕлеççĕ — сăвăçсем

ялан сăмах çитменнипе аптраççĕ.)

Юр та юр. Ун сивĕ те шурă,

ун шăналăк чунĕ çине

март хĕвелĕ сапать хĕн-хурлă

хавхаланăвăн ылтăнне.

Кайăкĕсем çунат çапса юрлаççĕ,

Сывлăмпала сассисене уçаççĕ.

Ту хыçĕнчен çурхи хĕвел тухать,

Çĕршывăмăр хаваслăхпа тулать.

Чечекĕсем çеçкисене сараççĕ,

Çăра пылпа тулли тулса лараççĕ.

Çĕрти сĕткен вĕсемшĕн туртăнать,

Хĕвел çути вĕсемшĕн йăлтăрать.

Пыл хурчĕсем вĕллисенчен тухаççĕ,

Ыра пĕлми ĕçченĕн пыл пухаççĕ.

Çĕре сырса илет симпыл шăрши,

Хаваслăн та туллин сывлать çĕршыв.

Улмуççисем кĕрнеклĕн хумханаççĕ,

Улмийĕсем хитрен чăмăртанаççĕ.

Тăван çĕршыв — пĕр пысăк сад нахчи,

Ун çийĕнче вылять хаваслă çил.

Тӳпепеле самолетсем каçаççĕ,

Çут тӳпене шăп çурмаран йăсаççĕ.

Вĕсем çинче хĕвел шевли вылять,

Çĕршывамăр хаваслăхпа тулать.

Вĕçевçĕсем çурçĕрелле васкаççĕ...

Ешĕл садра ĕçлет ăста пахчаçă,

Хăй пахчинчи кашни-пĕр йывăçах

Çитĕнтерет пит тимлĕ çак хуçа.

Кайăкĕсем пахча тулли юрлаççĕ,

Юррисемпе çак пахчаçа ырлаççĕ.

Хĕвел сипетлĕ ăшă сапнăçем

Садра ӳсеç чи тутлă çимĕçсем.

Ăшă каç. Юр выртать пĕр тикĕс.

Çăмăл йĕр... Пыратпăр йĕрпеле.

Лăпкă çил ачашшăн пире хирĕç

Вĕркелет.

Шурă çурт. Ав уйăх та хăпарнă.

Çывхаратпăр. Çилĕ кăтăклать.

Виçĕ каитăк. Виççĕшне те карнă

Шăтăкла.

Çывхаратпăр. Ырă колхоз каçĕ.

Кантăкран пăхатпăр кăшт кăна.

Хĕрсем хыттăн шавласа вулаççĕ

Пушкина.

Ĕлĕк-авал, çынсем пӳлĕмре ӳсекен ӳсен-тăран çинчен пĕлмен вăхăтра, пурăннă тет пĕр Этем. Кашни çуркуннех çак Этем хăйĕн килĕ умĕнчи ӳсен-тăран чĕрĕлнĕ вăхăта сăнаса киленнĕ. Çу каçипех йывăç çинчи симĕс çулçăсене пăхса савăннă. Кĕркунне вара, йывăç çинчи çулçăсем тăкăнма пуçласан, çав тери куляннă. Çапла çул хыççăн çул иртнĕ. Вăхăт майĕпен малаллах шунă.

Акă ăшă çу хыççăн кĕркунне те çывхара пуçланă. Хайхи Этемĕн симĕс çулçăсенчен пачах та уйрăлас килмен. Шутласа çӳресен-çӳресен Этемĕн пуçне пĕр шухăш пырса кĕрет: йывăç-курăка вăл хĕл каçипех пӳртре ӳстерме шутлать. Çак шухăшпах вăл пĕр Йăмра патне пырса:

— Йăмраçăм, пар-ха мана эсĕ хăвăн пĕр туратна. Эпĕ ăна пӳрте кĕртсе лартăп. Вара вăл мана хĕлĕпех хăйĕн симĕс çулçипе савăнтарĕ.

— Илех ара, — хуравланă Йăмри. Çутçанталăк пире пăхса, упраса пурăнать. Эсĕ, Этем, çак турата çутçанталăк пире упранă пек упраятăн-и?

— Эпĕ — Этем! Эпĕ тем тума та пултаратăп, — хуравланă лешĕ. Вăл вара йывăç туратне хуçса илет те килне илсе таврăнать. Чи хитре чӳлмек çине хайхи йывăç туратне лартать.

Çапла кун хыççăн кун иртет. Анчах та йывăç турачĕ симĕс çулçă кăларас вырăнне хăрма пуçлать. «Мĕн амакĕ пулса иртет ку туратпа? Мĕншĕн симĕс çулçă кăларас вырăнне хăрма тытăнчĕ?» Çапла ним ăнланмасăр Этем хайхи Йăмра патне çул тытать.

Малалла

Кăвак хулпи пекех

ачалăх вилĕмсĕр:

вăл ман куштăрхакан асилӳре —

вăрман манма пултарайман хыр симĕсĕ —

çĕршер çилпе куç умĕичех çӳрет!

...Вăрман сукмакĕ.

Ватă, суккăр юрăçă —

юман-çилсем çинче тем ĕнĕрлет.

Паян та йывăç юррипе ун пурнăçĕ

тухать ума ачалăхпа пĕрле.

Кунĕ — сулхăнрах уяр.

Кунта пасар кăнтăрлаччен шавларĕ.

Ак халь пĕрре те ăнланмалла мар:

ик-виçĕ çын та,

çил çӳппе вылярĕ.

Варланчăк, пушă.

Ман çак самантра

пĕр ĕмĕт çеç — тухса тарас килет.

Хĕвелĕ сулхăн çутă та, ара,

кама йӳнеçтерейĕ çак ӳкерчĕк?

Çак саманта ылхантăм эп чунра,

анчах мĕн тăвăн: çынлăх пур унра.

Эп пĕкĕрĕлнĕ çирĕм виççĕрех.

Эс, тен, хунав пек — ĕмĕт пĕтĕмпех.

Эпир санпа пăхатпăр ик çĕре.

Кашни çӳретпĕр тĕрлĕ ĕмĕтпе.

Çука юлнăскере тесе кăна

эс кулă парнелетĕн-им, пике!

Сăмахшăн та хавас кĕтмен хăна.

Куллушăн та, апла, тав тем пекех...

Мĕнпур чечек, мĕнпур ем-ешĕл çулçă,

Мĕнпур кĕтес, мĕнпур таса чĕре

Çак Çĕнĕ Кун хĕвелĕпеле тулчĕ,

Чăн ирĕк тупрĕ тĕнчере.

Парка хунавлă, чĕр сĕткенлĕ пурнăç

Тапать çĕртен — хăватлă кăкăртан.

Çĕкленчĕ чăваш халăхĕ сатуррăн

Мĕнпур пек халăхпа пĕр тан.