Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Христя... Кĕскен çапла чĕнетчĕç ăна. Пĕчĕк чух çара уран, сивве-пылчăка пăхмасăр, урамра арçын ачасенчен юлмасăр чупатчĕ, сасси урамра ян! та ян! янăраса тăратчĕ. Ӳсерехпе кăна амăшĕ хĕрĕшĕн лăпланса пычĕ: текех арçури пек сиккелесе çӳремĕ, хăйне арçын ачасенчен те ютшăнарах тыткалать. 11-мĕш класран вĕренсе тухас умĕн вара, тĕлĕнмелле те, пачах улшăнчĕ 17 çулта пыракан хĕр. «Пăх-ха, пăх, çав Христя мĕнлерех танлă, тӳп-тӳрĕ утать, такăнса ӳкесрен хăрамасть те-ши вара...» — пăшăлтатса юлатчĕç юмах çапма, тĕрĕсрех, çынна кăшлама юратакансем. Амăшне вара каçсерен уçă чӳречерен пӳрте кĕрекен кăлтăр-кăлтăр кулă сасси канăç пами пулчĕ. Çапла çав, Христьăн уçă та янăравлă кăлтăртатăвне никампа та арпаштармĕ амăшĕ. «Мĕн çавăн пек хытă кулатăн? Кам култарать унта сире?» — çапла пĕрре мар ыйтрĕ те хĕрĕнчен, лешĕ хавассăн çиçсе илетчĕ кăна.

Эх-х-х, амăш чĕри... Ыратать çав, ыратать. Хĕрĕн кун-çулĕ те пулин тумхахсăр пултăрччĕ тет. Хăйĕн хĕр пурнăçне аса илет те, пуçĕ çаврăнса кайнă пек пулать. Шкул пĕтернĕ-пĕтермен, ашшĕпе амăшĕ хирĕç пулнине пăхмасăр, кӳршĕллĕ тутар ялĕнчи Ильдара качча тухрĕ. Пуян пурăнатчĕç упăшкин çемйинче. Ашшĕ — совхоз председателĕ, амăшĕ — килĕнче. Ольăна та вĕрентесшĕн пулмарĕ Ильдар: «Хĕрарăмăн таçта аслă шкулта мар, çемьере вĕренмелле — ĕç тума, ача-пăча ӳстерме. Аннерен тĕслĕх ил. Укçа тенине киле арçыннăн илсе килмелле...» Нимех те калаймарĕ хирĕç çамрăк арăм. Тăван ашшĕ-амăшĕнчен пулăшу ыйтас — аван мар, «каларăмăр, асăрхаттартăмăр» теççĕ кăна ĕнтĕ. Тĕрĕссипе, Ильдара килĕштерменни те мар кунта. Тӳрех чăваш хĕрĕ тутар ывăлне качча тухассине хирĕç пулчĕç вĕсем. «Асту, тутарсем арăмĕсене нимĕн вырăнне хумаççĕ, тарçă вырăнĕнче тытаççĕ»,..» — тенисене пуçласа пуçа çухатасла юратса пăрахнă хĕрупраç шута илесшĕн пулмарĕ çав. Тĕрĕслĕхĕ вара ашшĕ-амăш сăмахĕнче сахал мар пулчĕ. «Юрĕ, вĕренме ямарĕç, эппин, тăватă-пилĕк ача çуратса паратăп акă сире», — такама хăратасшăн пулнăн шухăшларĕ Оля хăйне хăй. Мĕн тетĕр? Иккĕшĕ те çамрăк, вăй питти, юн вĕресе тăрать – виçĕ çултан та çие юлмарĕ çамрăк хĕрарăмăн. Малтанлăха лăплантарчĕ-ха Ильдар хуйха ӳкнĕ мăшăрне, амăшĕ: «Кама валли туса лартрăмăр ку капмар çурта, халиччен те ача-пăча сасси илтейместпĕр, эсĕ пирĕн пĕртен-пĕр ывăл, кам йăх-тымара малалла тăсĕ?» — тесе мăкăртатнине те илтмĕш пулатчĕ. Çитменнине Ольăна хĕрле илнине те шутран кăлараймăн. Çапла тепĕр çул çитрĕ, икĕ çул. Çаплипех «аист вĕçсе килмерĕ» Зайнуллинсен керменне. Шăрпăк пекех тăрса юлчĕ ку киле çырла пек кĕнĕ хĕрупраç. Хуньамăшне юрас тесех тутарла та шăкăлтаттарса калаçма вĕренчĕ апăрша, хуçалăхри ĕçсене те чупса çӳресе пурнăçларĕ, мăшăрĕн урисене çума та хатĕрччĕ. Тĕлĕнмелле те, хуньашшĕ кăна лăплантаратчĕ Ольăна, арçын пулин те: «Иксĕр те сывă, пулĕç-ха ачасем, сакăр çултан пулатех теççĕ вĕт-ха», — тетчĕ. Ильдар пуçласа хăй çине алă хунине халиччен те манса каяймасть Оля. Çапла пĕррехинче ĕç хыççăн ӳсĕр таврăнчĕ мăшăрĕ. Пӳртре амăшĕ пуррипе харсăрланса-ши, Ольăна, мăшăрне хывăнма пулăшас тесе хирĕç пынăскере, питĕнчен çатлаттарса çупса ячĕ те хăй патĕнчен тĕксе ячĕ. Кăна кĕтменскер, Оля урайне сирпĕнсе анчĕ. «Манран юлташсем те кулаççĕ, ача тума пулăшмалла мар-и сана тесе мăшкăллаççĕ!» — хаяррăн кăшкăрчĕ Ильдар. Унтан, чăтаймасăр, хăй çине тĕлĕнсе пăхакан арăмĕ нимĕн чĕнменнине кура, сӳслесе макăрса ячĕ.

Малалла

Аслă Турци çинчен асăнмалăх

Тинĕс урлă тăван хисепне

Печетте çине çырчĕ ман алă

Тек манми «Тешекӳр эдерме!»

Пĕр кăкран пек чĕлхе те, сăнар та...

Пĕр куçран тухакан ĕмĕте

Тĕл пулсан, эп ăнлантăм сасартăк

Тăвансем çакăнта пуррине.

«Полис еви» хăнакил, 1409 пӳлĕм.

Ăстампулта виç тинĕс,

Сапса йăлтăр хумне,

Илемлĕн, лăпкăн, тикĕс,

Кăваккăн, тĕксĕм-симес

Кăтартрĕç хăй сăнне.

Çăтмах çапла-ши тетĕп

Е тамăк çакăн пек?

Пăхатăп, тĕлĕнетĕп,

Ăшчикĕмпе телейлĕн

Савса çуйлантăм эп.

Хам ăнланман чĕлхе те,

Хам калайман сăмах

Манра çуратрĕ хевтĕ,

Раскаллă эпĕ тетĕп,

Инçет те ман çумрах!

Аэропорт - Вакиф - Полис еви.

Çут кашăк, çăмарта

Шурă чашка хутăмăр,

Ирхине тăтăмăр та —

Пушă савăт куртăмăр.

Йăлт та йăлт сикет чакак:

«Çăмарта пехлетĕп ак!»

Çутă кашăкĕ вара

Мĕншĕн кирлĕ-ши вăрра?

Çăмарта çимешкĕн-ши?

Сивĕ шыв ĕçмешкĕн-ши?

Асатте мана кĕтмен,

Асанне пĕлмен-илтмен

Çуллахи каникула

Эпĕ пырасса яла.

Асатте унта-кунта

Уткалать те чупкалать,

Çупăрлать мана чунтан

Сухалне шăла-шăла.

Васкаварлăн асанне

Пуçтарать сĕтел çине:

Ахаль мар-мĕн каçхине

Çунă кушакки питне.

Чи хисеплĕ вырăна

Кĕртсе лартрĕç те мана

Тытăнчĕç хăна тума.

Мĕн кăна хуман ума?

Йăл кулать ман асанне:

«Çи-ха, çи, — тет, — шăрттанне».

Асатте калать: «Палан

Питĕ тутлă пылпалан».

Авалхи кил-çурт шăрши

Маншăн чи тутли мар-ши?

Пурăннă тет тахçан авал пĕр ял варринче Йăмрапипе Кӳлтиер. Вĕсем патне час-часах тепĕр тусĕ Çилтеш те килсех çӳренĕ тет. Питĕ килĕштерсе пурăннă вĕсем. Кӳлтиер ир-ирех хĕвел çутипе тĕкĕрне çутатса ярать. Йăмрапийĕ вара хăйĕн çăра та вăрăм çӳçне ун çине пăхса тата çĕнĕ куншăн савăнса турама тытăнать. Çилтешĕ те аякра юлмасть вара, Йăмрапийе çӳçне турама пулăшать: малтан пĕр енне якатса вырттарать, кайран тепĕр еннелле. Хăш чухне вара ашкăнчăк Çилтешĕн выляс кăмăл çуралнă. Ун пек чух вăл Йăмрапин çӳçне енчен енне тустарнă кăна. Малтанах Йăмрапине çакăн пек алхасса выляма килĕшнĕ-ха. Анчах Çилтеш Йăмрапин çӳçĕ тăкăнма пуçласан та ыраттарнипе йынăшсан та чарăнма шутламан. Нимĕнле те ӳкĕте кĕртеймесĕр Йăмрапи вара Кӳлтиртен пулăшу ыйтать. Ватă та ăслă Кӳлтиер яланах пулăшма хатĕр пулнă. Вара вăл Çилтеше:

— Эсĕ мĕншĕн яланах, йĕркеллĕ вылянă çĕртенех, ытлашшипех ашкăнма тытăнатăн? Хăвăн юлташу кӳренме пуçланине те туймастăн-им?

— Ман тытмалла та выляс килет, Йăмрапине хампа пĕрле тĕнче курма илсе каяс килет. Мĕнле аван-çке пĕрле выляса-кулса çӳремешкĕн. Пĕччен тунсăх мана.

— Эсĕ ыйтнă-и Йăмрапирен, каяс килет-ши унăн таçта çити?

Малалла

Çеçкеленет хитре чечек

Çӳл ту хысакĕнче.

Чипер пике кулли пекех

Тӳпе ытамĕнче.

Çут уйăх каçхине ăна

Савать савни тесе.

Çут çăлтăрсем çӳлтен ăна

Пăхаççĕ куç хĕссе.

Эс мар-ши, тусăм, çав чечек?

Кĕтетĕп эп сана.

Килме пăрахрăн эс текех,

Манасшăн-шим мана.

Çанталăк шăрах. Ту çинче

Чечек типсе хăрать.

Çав чечек евĕр пĕр-пĕччен

Савни таçта ларать.

Аветик Исаакян

Çӳл тусен тăррине кунсерен çӳресе,

Эп тем чухлĕ йĕрсе йӳç куççулĕ юхтартăм.

Çӳл тусен тăрринчи çил-тăман ӳлесе,

Эрленсе йĕнине тĕнчене йăлт каларĕ.

Сĕм çĕрле, çеçенхир варринче эп пĕччен.

Эп тахçан макăрни çил пулса кунта çитрĕ.

Питĕ шел — макăрни сан патна çеç çитмен,

Сан чĕрӳ эп епле чĕннине те илтмерĕ.

Аветик Исаакян

Çĕрле. Ыйха путсассăн тинĕс

Тухать, ак, тĕлĕкре тӳрех.

Чупаççĕ хумĕсем пĕр тикĕс,

Ман сурана сиплесшĕн пек.

Таçти шур тинĕс кил пек маншăн,

Ют пек тăван çĕршыв кăна, —

Те чĕрери-чунри сураншăн,

Асра, аннеçĕм, эс кăна.

Сассу çан тинĕс шавĕ евĕр,

Ялан илтетĕп тĕлĕкре.

Тăван çĕре пырса çитмесĕр

Сипленес çук ман чун-чĕре.

Аветик Исаакян

(сăвăлла халап)

Тахçан авал çĕр çинче,

Çутă кӳлĕ хĕрринче,

Сарă кун çĕршывĕнче

Пурăннă, тет, чăвашсем,

Ырă та хастар çынсем.

Çак асамлă çĕршывра,

Пурăннă, тет, ырлăхра.

Çĕр пин чечек улăхра,

Пуян вăрман çывăхра.

Яшсемпеле арçынсем

Çилçунат пек лашипе

Ака тунă, ывăнман,

Ухатара аптраман.

Хĕрĕсем мĕн пĕчĕкрен,

Çĕр пин тĕслĕ чечекрен

Кĕпе-тумтир çĕленĕ,

Мерченпеле тĕрленĕ.

Сарă кун йĕри-тавра,

Ӳснĕ, тет, лаштра йăмра.

Хӳтлĕх панă сив çилтен,

Тĕрлĕ усал-тĕселтен.

Чăвашсем çак йывăçа,

Лартнă, тет, сума суса

Те ĕрчевлĕ пулнăран,

Те тымарĕ вăйлăран.

Çак çĕр шывăн чи асли,

Юманккапа Укаслу,

Ертсе пынă халăха,

Çирĕплетме туслăха,

Ӳстермешкĕн пурлăха.

Вĕсен хĕрĕ Хĕвелпи,

Чăннипе те чиперпи:

Çӳçĕ ылтăн ука пек,

Куçĕ сенкер тӳпе пек.

Ĕçен чăваш халăхне,

Хапсăнса ун ырлăхне,

Çичĕ тинĕс леш енчен,

Малалла