Ҫак кунсенче Шупашкарта Чӑваш халӑх поэчӗн Валери Туркайӑн «Ҫиле хирӗҫ. Е ҫиҫӗм пек ҫиҫсе иртни» ятлӑ ҫӗнӗ кӗнеки кун ҫути курнӑ. Унта пурӗ 384 страница. Асӑннӑ кӗнекере сӑмах мӗн пирки пынине унти хӑшпӗр уйрӑм сыпӑксен ячӗсем те уҫса параҫҫӗ: «Анне», «Шкул алӑкӗ яри уҫӑлсан», «Историпе филологи факультечӗ», «Иосиф Дмитриев», «Геннадий Айхи», «Аркадий Айдак», «Андриян Григорьевич Николаев», «Писательсен союзӗ. Пропаганда бюровӗ», «ГИТИС» т.ыт.те.
Ҫак кӗнекене ҫырнӑ чухне сӑвӑҫ 1980 ҫултанпа хӑй кунсерен тенӗ пек тултарса пыракан кун кӗнекипе анлӑн усӑ курнӑ.
Кӑҫал Чӑваш Республики хула урамӗсемпе ҫӳреме троллейбус-гармошка туянни пирки пӗлтернӗччӗ. Аса илтерер: ӑна тӗрӗслес тӗллевпе ҫу уйӑхӗн 21-мӗшӗнче ҫула кӑларнӑ. Вӑл малтан 60-мӗш маршрутпа Ҫӗнӗ Шупашкарпа Шупашкар хушшинче ҫӳренӗ. Ҫӗртме уйӑхӗн 1-мӗшӗнчен вара троллейбуса Шупашкарти 1-мӗш маршрут ҫине куҫарнӑ. Унта пассажирсем ытларах ҫӳреҫҫӗ.
Троллейбус-гармошкӑна 150 ҫын таран кӗме пултарать. Вӑл электролинисӗр 30 ҫухрӑм ытла ҫӳрет.
Тестировани акӑ мӗн кӑтартнӑ: ҫак троллейбусра, ахаль троллейбуспа танлаштарсан, пассажирсем ҫӳресси 1,5 хут ӳснӗ. Эппин, тухӑҫлӑ ӗҫлет ку транспорт.
«Пуласлӑхра ҫакнашкал пысӑк 4-5 троллейбус туянни Шупашкар хула агломерацинче транспорт аталанӑвӗшӗн пӗлтерӗшлӗ утӑм пулӗччӗ», — тенӗ Чӑваш транспорт управленийӗн директорӗ Евгений Мореплавцев.
Мускавра Чӑваш Енри 21 ҫулти хӗре пусмӑрланӑ. Пӑтӑрмах хулари пӗр-пӗр тӗттӗм кӗтесре те мар, хӑна ҫуртӗнче пулса иртнӗ.
Хӗр лаунж-отельте ҫӗр каҫнӑ. Пӳлӗм алӑкӗ уҫҫине курса ун патне ашшӗ ҫулӗнчи арҫын кӗрсе выртнӑ. 47 ҫулти арҫын Удмурт Республикинчен иккен. Саранскран ҫӗршывӑн тӗп хулине укҫа ӗҫлесе илме тухса кайнӑскер унта «муж на час» (чӑв. пӗр сехетлӗх упӑшка) пулса тӑрӑшнӑ. Ун пек арҫынсем кил-тӗрӗшри вак-тӗвеке пурнӑҫласа параҫҫӗ. Хайхи пирки каласан, вӑл сӗтел-пукан юсаса пурӑннӑ иккен.
Отельти пӗчӗк пӳлӗмӗн алӑкӗ уҫҫине курсан сӗмсӗр арҫын пике патне кӗрсе выртнӑ. Хӗр ҫав вӑхӑтра ҫывӑрнӑ.
Арҫынна йӗрке хуралҫисем часах тытса чарнӑ. Ун тӗлӗшпе Мускаври тӗпчевҫӗсем пуҫиле ӗҫ пуҫарнӑ.
Кӗҫех Ҫӗнӗ Шупашкар хулинче ҫӗнӗ маршрут уҫӑлӗ. Ку хула ҫыннисемшӗн меллӗ пулассинче иккӗленӳ ҫук.
Ҫурла уйӑхӗн 17-мӗшӗнче, ҫитес тунтикун, спутник хулара 58-мӗш маршрут ҫула тухӗ. ЧР Транспорт министерстви пӗлтернӗ тӑрах, вӑл хулари пӗлтерӗшлӗ вырӑнсене ҫыхӑнтарӗ: Чумкасси ялӗпе Атӑл ҫыран хӗррине. Маршрут Хӗвелтухӑҫ, 10-мӗш Пилӗкҫуллӑх, Тӗкӗрҫ, Винокуров, Пионер, Совет тата Парк урамӗсем урлӑ иртӗ. Автобус «Теплица», «Орион» ҫурт», «Ача-пӑча музыка шкулӗ», «Искусствӑсен шкулӗ», «Ача-пӑча хули», «Тӗкӗрҫ рашчи», «Библиотека», «Ҫӗнтерӳ тӳремӗ« тата «Стадион» ятлӑ чарӑнусенче чарӑнӗ.
Аса илтерер: ҫурла уйӑхӗн 1-мӗшӗнчен Шупашкарта 23-мӗш автобус ҫӳреме пуҫланӑ. Вӑл Энергетиксен поселокне «Груша» микрорайонпа ҫыхӑнтарать.
«Шупашкарӑн хисеплӗ ҫынни» ята камсене парасси паллӑ. Тӳрех палӑртар: кӑҫал ӑна харӑсах икӗ ҫын тивӗҫнӗ. Иккӗшӗ те – тухтӑр.
Сасӑлав вӗҫленнӗ, депутатсем йышӑну тунӑ. Ҫапла «Шупашкарӑн хисеплӗ ҫынни» ята Федерацин травматологи, ортопеди тата эндопротезировани центрӗн тӗп тухтӑрне Николай Николаева тата Раҫҫей тата Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ тухтӑрне, Хулан тӗп пульницине 25 ҫул ытла ертсе пынӑ Валентина Теллинӑна пама йышӑннӑ.
Сӑмах май, кӑҫал ҫак ята илессишӗн 9 ҫын тупӑшнӑ. Шупашкарӑн хисеплӗ ҫыннисене чыслас йӑла 1983 ҫултанпа пырать. Хальччен ку ята 59 ҫын тивӗҫнӗ, ҫав йышра 15-шӗ – Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин ветеранӗ. Пӗлтӗр ку ята Шупашкарти В.И.Чапаев ячӗллӗ производство пӗрлешӗвӗн тӗп директорӗ Михаил Резников тивӗҫнӗ.
Шупашкар хулинче пурӑнакан Кирилловсем ҫак кунсенче «тимӗр туя» паллӑ тунӑ.
Виталий Кириловичпа Людмила Яковлевна 65 ҫул каялла ҫемье ҫавӑрнӑ. Вӗсем 2 хӗр ӳстернӗ. Халӗ икӗ мӑнукпа тата пӗр кӗҫӗн мӑнукпа савӑнса пурӑнаҫҫӗ.
Иккӗшӗ те ӗмӗр тӑршшӗпех Шупашкар, республика аталанӑвӗшӗн ӗҫленӗ. Людмила Яковлевна Шупашкарти пир-авӑр комбинатӗнче вӑй хунӑ, Виталий Кириллович вара Ятарлӑ ҫыхӑнура фельдъегерь пулнӑ. Вӗсем иккӗшӗ те – ӗҫ ветеранӗсем, вӑрҫӑ ачисем. Иккӗшӗ те Хисеп грамотисене, Тав ҫырӑвӗсене пӗрре мар тивӗҫнӗ.
Мӑшӑра «тимӗр туй» ячӗпе ЧР Элтеперӗн Олег Николаевӑн ятӗнчен саламлӑ открытка панӑ. Саламлатпӑр мӑшӑра!
Шупашкар хулинче пӗр каччӑ тепӗр ҫыннӑн машинине чӗртсе яма тӑнӑ. Пӑтӑрмах пирки йӗрке хуралҫисене машина хуҫи ҫурла уйӑхӗн 7-мӗшӗнче пӗлтернӗ.
«Киа Серато» автомобиль Шупашкарти Дементьев урамӗнчи пӗр ҫурт патӗнче ларнӑ.
Вырӑна пырса ҫитнӗ пакунлисем иномаркӑн бензобакне тимлесе пӑхнӑ, машинӑн урапи анса ларнине асӑрханӑ.
Пакунлисем кун пек усал шухӑш кам тытнине кӗҫех палӑртма пултарнӑ. Машина патне 22 ҫулти каччӑ ҫӗр каҫипе темиҫе хутчен те пынӑ. Автомобиль хуҫине вӑл хӑйӗн хӗрӗпе ӑнланманлӑх сиксе тухнӑшӑн кӳреннӗ иккен, пӑтӑрмах ӑна пула пуҫланса кайнӑ тесе шухӑшланӑ. Хӗре ҫухатас килменрен вӑл тепӗр ҫынна тавӑрма шут тытнӑ.
Ют ҫын пурлӑхне сӑтӑр кӳме хӑтланнӑ каччӑ тӗлӗшпе пуҫиле ӗҫ пуҫарнӑ.
Етӗрне округӗнче пурӑнакан 76 ҫулти хӗрарӑм тӑрук хӑйне япӑх туйма пуҫланӑ – сывлӑш ҫитмен, вӑл сывласа илеймен.
Ҫав самантра ун патне шӑпах кӳрши кӗрсе тӑнӑ. Вӑл мӗн пулса иртнине курсан часрах васкавлӑ медпулӑшу чӗннӗ. Тухтӑрсем ӑна Етӗрне районӗн тӗп пульницине илсе ҫитернӗ. Унти специалистсем унӑн инфаркут пулнине палӑртнӑ. Сывлӑхне кӑштах йӗркене кӗртме май килнӗ, анчах пурнӑҫне ҫӗр проценчӗпех ҫӑлса хӑварас тесен операци тумалла пулнӑ. Ӑна вара Шупашкарти тухтӑрсем кӑна пурнӑҫлаҫҫӗ.
Машинӑпа каяс тӑк – вӑхӑт хаклӑ, ҫапла санавиаци чӗннӗ. Вертолет хӗрарӑм Шупашкара ҫур сехетренех илсе ҫитернӗ. Унта вара тухтӑрсем ҫийӗнчех операци тунӑ.
Халӗ вӑл хӑйне йӗркеллех туять. Кардиологсем ӑна сӑнаса тӑраҫҫӗ.
Шупашкарти Хӗрлӗ тӳремре тӗлӗнмелле пӑтӑрмах пулса иртнӗ. Унта ачасем тетте-машинӑпа ярӑнма кӑмӑллаҫҫӗ. Кун пек транспорта проката илме пулать.
Хӗрлӗ тӳремре час-час пулакансем каланӑ тӑрӑх, машина рулӗ умне ачасемпе пӗрле аслисем те кӗрсе лараҫҫӗ, вӗсем пӗчченшерӗн те ярӑнаҫҫӗ.
Нумаях пулмасть ҫавӑн пек пӗр машина тӗреклӗ арҫын ҫине пырса кӗнӗ. Инкекре арҫын хытах аманнӑ, унӑн ура хуҫӑлнӑ. Инкек вырӑнне васкавлӑ пулӑшу тухтӑрӗсене тата патшалӑхӑн ҫул-йӗр хӑрушсӑрлӑхӗн инспекторӗсене чӗнсе илнӗ.
Тӗрӗссипе каласан, унта электросамокатпа ярӑнма юрамасть иккен, анчах ача машинисене вара проката илсе ярӑнса ҫӳреме чармаҫҫӗ. Халӑх ҫуран уҫӑлса ҫӳреме юратакан илемлӗ вырӑнта каҫсерен ҫын уйрӑмах йышлӑ.
Шупашкарта патшалӑхӑн автоинспекцийӗнче тӑрӑшакан арҫын ӳсӗр водителе тытса чарма пулӑшнӑ.
Трактор тӑвакансен проспектӗнчи картишӗнчен тухнӑ чухне вӑл «Ниссан» автомобиле асӑрханӑ. Тимлӗ арҫын ку машинӑн водителӗ урӑ маррине сиснӗ. Вӑл унӑн машини умне хӑйӗн автомобильне чарса лартнӑ, ҫав вӑхӑтра ҫул-йӗр хӑрушсӑрлӑхӗн экипажне чӗнсе илнӗ.
Патшалӑх автоинспекцийӗнче районсем хушшинчи экзамен пайӗнче тӑрӑшакан ҫын сисчевлӗ пулни ҫул ҫинчи инкекрен ҫӑлса хӑварнӑ.
Инспекторсем вырӑна пырса ҫитсен ӳсӗр водитель эрех ӗҫнипе ӗҫменнине тӗрӗсленме килӗшмен. Ун тӗлӗшпе административлӑ статьяпа протокол ҫырнӑ, машинине штрафстоянкӑна ӑсатнӑ. Водителе 45 пин тенкӗ таран штрафлама тата водитель правине ҫулталӑк ҫурӑран пуҫласа икӗ ҫул таранлӑх туртса илме пултарӗҫ.
-0.7 °C