Иртнӗ шӑматкун Красноармейски районӗнчи Ҫырмапуҫӗнче ял кунне ирттернӗ. Вырӑнти хастар Зинаида Михайлова халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинче пӗлтернӗ тӑрӑх, ҫырмапуҫсем хӑнасене ҫавра ҫӑкӑрпа та чӑваш сӑрипе кӗтсе илнӗ.
Ял уявне Карай территори пайӗн ертӳҫи Геннадий Сверчков уҫнӑ. Вӑл хӑнасене, ял-йыша паллӑ кунпа саламланӑ, пурне те ӑнӑҫуллӑ ӗҫлесе пыма, ытлӑ-ҫитлӗ те ӑраскалпа пурӑнма ҫирӗп сывлӑхпа ҫитӗнӳ суннӑ.
Ҫырмапуҫ ялӗн историйӗпе ҫак ялта ҫуралса ӳснӗ Виталий Михайлов, Нестер Янкас ячӗллӗ пӗрлӗх ертӳҫин ҫумӗ, Красноармейски округӗн энциклопедийӗн тӗп редакторӗ, хисеплӗ тавра пӗлӳҫӗ, Чӑваш наци академикӗ каласа кӑтартнӑ. Сӑмах май каласан, педагогика ветеранӗ эпир маларах асӑнса хӑварнӑ Зинаида Михайлован мӑшӑрӗ пулать.
Ял уявне Красноармейски тӑрӑхӗн пуҫлӑхӗн ҫумӗ Олег Николаев та ҫитнӗ, вӑл вырӑнти хастарсене, ятлӑ-сумлӑ ҫынсене Тав хучӗпе чысланӑ.
Сӑмах май каласан, вырӑс чӗлхи ялсенче те чӑваш чӗлхипе тупӑшсах янӑрать те, ҫырмапуҫсем те ял кунӗ валли хатӗрленӗ баннера «С праздником» тесе вырӑсла ҫырса хунӑ.
Утӑ уйӑхӗн 8-мӗшӗнче республикӑн Наци вулавӑшӗнче «Арча» проект ӗҫлесе кайнине пӗлтернӗ.
Ӑна уҫма видеоҫыхӑну мелӗпе Хӗрлӗ Чутай районӗнчи тӗп вулавӑшран Чӑваш Енӗн культура, национальноҫсен ӗҫӗсен тата архив ӗҫӗн министрӗн пӗрремӗш ҫумӗ Татьяна Казакова, Хӗрлӗ Чутай тӑрӑхӗн пуҫлӑхӗ Иван Михопаров, Алексий Бортсурманский ыркӑмӑллӑх фончӗн президенчӗ Александрина Вигилянская хутшӑннӑ. Вӗсем вулавӑшсене ҫӗнӗ проекта ӑнӑҫлӑн пурнӑҫа кӗртме суннӑ. Вӑл проекта йӑлана кӗнӗ ӑс-хакӑл пуянлӑхне упраса хӑварма тата ҫирӗплетме шухӑшласа кӑларнӑ.
Онлайн мелпе мероприятие ҫавӑн пекех Красноармейски тата Шӑмӑршӑ районӗсенчи тӗп вулавӑшсем, Ҫӗмӗрле районӗнчи Хутарти вулавӑшсем хутшӑннӑ. Вӗсем хӑйсем туса ирттерме палӑртнӑ ӗҫсемпе паллаштарнӑ.
Чӑваш Енӗн патшалӑх ӳнер музейӗнче «Про обряды и наряды / Йӑла-йӗркепе тумсем ҫинчен» курав уҫӑлнӑ. Унта республика Элтеперӗ Олег Николаев, республикӑн культура министрӗ Светлана Каликова, Раҫҫейри хӗрарӑмсем канашӗн председателӗ тата телеведущи Мария Ситтель тата Олег Николаевӑн мӑшӑрӗ, Чӑваш Енри хӗрарӑмсен канашӗн председателӗ Наталия Николаева, ытти хӑна хушӑннӑ.
«Пирӗн республикӑра 120 ытла наци ҫынни пурӑнать, пирӗн тивӗҫӗмӗр вара чӑваш культурине, унӑн пуянлӑхне упраса хӑварасси», — тесе палӑртса хӑварнӑ Элтепер курав уҫнӑ чухне сӑмах каланӑ май.
«Про обряды и наряды / Йӑла-йӗркепе тумсем ҫинчен» курав авӑн уйӑхӗн 6-мӗшӗччен ӗҫлӗ.
Шупашкарти Ача-пӑча пултарулӑх ҫуртӗнче «Ача пахчинчи Акатуй» конкурса пӗтӗмлетнӗ. Кун пирки МАХри «Хыпар-Вести Чувашии» каналта пӗлтернӗ.
Уява шӑпӑрлансем чӑваш ҫи-пуҫне тӑхӑнса пынӑ. «Хамӑрӑн тӑван халӑха хисеплени, юратни, унӑн йӑли-йӗркине, эткерлӗхне, юрри-ташшине сума суни тӳрех палӑрать. Ҫакӑ та вӗсене пӗрлештерет ӗнтӗ», — пӗлтернӗ Татьяна Филимонова репортажӗнче.
Пултаруллӑ чӑваш ачисене саламлама Чӑваш Ен Элтеперӗ Олег Николаев тата Чӑваш Енӗн вӗрентӳ министрӗ Дмитрий Захаров та пырса ҫитнӗ.
Элтепер ачасене «малалла та ҫавӑн пекех хамӑр йӑласене пӗлсе, хамӑр пурнӑҫра усӑ курса хастаррӑн утма» сӗнсе каланӑ.
«Ача пахчинчи Акатуй» конкурсра Гран-прие Шупашкарти 7-мӗш ача тивӗҫнӗ.
Палӑртма питӗ кӑмӑллӑ: республикӑри шкул ачисем чӑваш йӑли-йӗркипе ҫывӑхрах паллашаҫҫӗ.
Сӑмах – Сӗнтӗрвӑрри округӗнчи Кайри Шӗнерпуҫ ялӗнчи шӑпӑрлансем пирки. Вӗсем ҫуллахи каникула усӑллӑ ирттереҫҫӗ.
Ҫак кунсенче кӗмӗл волонтер Эльвира Николаева ялти ачасем валли ӑсталӑх класӗ йӗркеленӗ. Шӑпӑрлансем наци тумне тӑхӑнса курнӑ, чӑваш вӑййисене вылянӑ. Кунсӑр пуҫне вӑйӑ картине тӑрса чӑваш юррисене юрланӑ.
Чӑваш ачисене чӑваш йӑли-йӗркипе паллаштарни питӗ аван. Ку – питӗ лайӑх тӗслӗх. Ыттисем те Сӗнтӗрвӑрри округӗнчи Кайри Шӗнерпуҫ ялӗнче пурӑнакансенчен тӗслӗх илсен тем пекехчӗ.
Чӑваш Енре «Сик! Тух!» этноуяв иртни пирки эпир унччен пӗлтернӗччӗ. Чи кӑмӑлли — ку мероприятие пӗр хут ирттернипех лӑпланманни.
Чӑваш культурипе ачасене тата ҫамрӑксене паллаштарас тӗллевпе шухӑшласа кӑларнӑ проекта уйӑхӗпех пурнӑҫа кӗртӗҫ. Вӑл ҫӗртме уйӑхӗн 1-мӗшӗнче пуҫланнӑ та утӑ уйӑхӗн 30-мӗшӗчченех пырӗ.
Тӑван халӑхӑмӑрӑн культурипе ачасемпе яш-кӗрӗме тата хӗр-упраҫа вӑйӑ тата ташӑ урлӑ паллаштарасшӑн. Проекта клубсемпе культура ҫурчӗсенче пурнӑҫа кӗртӗҫ. Тӗп мероприяти вара утӑ уйӑхӗн 17-мӗшӗнче, Фольклорӑн пӗрлехи кунӗнче, иртӗ. Ун чухне «Сик! Тух!» ятпа этновӑйӑ йӗркелеме палӑртса хунӑ.
Муркаш районӗнче регионсен хушшинчи «Сурӑм ҫӑлтӑрӗсем» фестиваль иртнӗ. Мероприяти ҫу уйӑхӗн 21-мӗшӗнче пулнӑ. Фестивале Йӳҫкасси таврашӗнчи «Хуртан вар» вӑрман уҫланкинче пуҫтарӑннӑ. Вӑл кӑҫалхипе виҫҫӗмӗш хут иртнӗ. Анчах регионсен хушшинче ӑна кӑҫал пуҫласа йӗркеленӗ.
Унччен асӑннӑ уҫланкӑра Акатуя пуҫтарӑннӑ. Вӑл вӑхӑтра вырӑнти «Ударник» хуҫалӑха Платон Давыдов ертсе пынӑ. Халӗ унӑн ывӑлӗн, Александр Давыдовӑн (вӑл Депутатсен пухӑвӗн председателӗ) пуҫарӑвӗпе халӑх пултарулӑхӗн фестивальне ирттерме пуҫлас тенӗ.
Александр Платонович каланӑ тӑрӑх, ку тӑрӑхра унӑн, унӑн ашшӗ-амӑшӗн тата Йӳҫкасси тӑрӑхӗнче пурӑнакансен ачалӑхӗ иртнӗ. Апла пулсан ырӑ йӑла-йӗркене тытса пымалла. Вӑл иртнине хальхипе пӗрлештерекен кӗпер пулмалла.
Шупашкарти юханшыв порчӗ ҫывӑхӗнчӗ ҫӗнӗ ҫӗнӗ скульптурӑпа арт-объект вырнаҫтарнӑ. Унта «Тухья» скульптура пур тата «Хӑйӑрлӑ карап» арт-объект хатӗрленӗ.
Арт-объекта уҫакансем хӑйӑрлӑ карап ачасене кӑҫӑклантарасса шанаҫҫӗ. Унта вӗсем выляма пултарӗҫ. Тухья патӗнче вара сӑн ӳкерӗнме пулать.
Асӑннӑ скульптурӑпа арт-объект Шупашкар юханшывӗн порчӗ тӗлӗнче вырнаҫнине кура пирӗн республикӑна Атӑл тӑрӑх караппа курма килекенсем вӗсене асӑрхамасӑр иртсе каяймӗҫ.
Шупашкарта илемлӗ ытти вырӑн та нумай. Хӗрлӗ тӳремри Раҫҫейӗн тӗрленӗ карттин музейӗ мӗне тӑрать.
Чӑваш чӗлхи кунне Красноярск хулинче пурӑнакан йӑхташӑмӑрсем те уявланӑ. Ку хыпара эпир Красноармейкинчи Виталий Михайлов чӑваш хастарӗ халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинчен хыпарланӑ тӑрӑх пӗлтӗмӗр.
Уява ҫурҫӗрти ентешӗмӗрсем ака уйӑхӗн 25-мӗшӗнче пуҫтарӑннӑ. Ҫав кун савӑнӑҫлӑ концерт кӑтартнӑ, унтан вара пурте пӗрле пулса ҫурхи вӑйӑ картине тухнӑ. Вырӑнти чӑваш наци культурин автономине Геннадий Храмов ертсе пырать.
Уява Чӑваш Республикин Красноармейски (Трак) салинче пурӑнакан Зинаидӑпа Виталий Михайловсен Анфиса ятлӑ вӑтам хӗрӗ ертсе пынӑ.
Сӑмах май каласан, ҫак йӗркесен авторӗ Анфиса епле ертсе пынине ӳркенмесӗрех итлесе те пӑхрӗ (видеона Виталий Михайлов страницинче вырнаҫтарнӑ). Чӑваш пикин таса та илемлӗ калаҫӑвне, уҫӑ та янӑравлӑ сассине итлеме питех те кӑмӑллӑ.
Саам лексики вырӑнти халӑхӑн йӑлана кӗнӗ ӗҫӗсемпе — пӑлан ӗрчетессипе тата пулӑ тытассипе — тачӑ ҫыхӑннӑ. Чӗрчунсен йӗрне шыраса тупма тата вӗсем хӑйсене мӗнле тытассине малтанах пӗлме ҫанталӑка тишкерни май парать. Америка ҫыннин виҫӗ сӗнӳпе ӑнлантармаллине саам пӗр кӗске те ӑнланмалла сӑмахпа каласа парӗ. Анчах климат улшӑннине пула пӗтӗмпех улшӑнма пултарать. Саамсем ҫӗршер ҫул хушши усӑ курнӑ терминсем ҫухалса пыраҫҫӗ.
Тӗслӗхрен, тусенче нумай вӑхӑт юр ҫунине пӗлтерекен jassa сӑмахпа халӗ питӗ сайра усӑ кураҫҫӗ. Хӗлле юр ирӗлнине пӗлтерекен sievlladat е suttádat йышши сӑмахсемпе вара час-часах усӑ курма пуҫланӑ.
Ҫулталӑк вӑхӑчӗсен шучӗ те калаҫура сахалланса пырать. 20 ҫул каялла Лапландин ҫурҫӗр пайӗнче ҫулталӑка 8 тапхӑра пайланӑ пулсан хальхи вӑхӑтра ҫуркуннепе ҫулла хушшинчи уйрӑм тапхӑр ку регионта кашни ҫулах палӑрмасть, ӑна пӗлтерекен сӑмахпа та усӑ курманнипе пӗрех.
Ҫавӑн пекех пӑлан ӗрчетекенсем юр ҫинчи чӗрчунсен йӗрӗсене вуламалли хӑнӑхӑва ҫухатасран хӑраҫҫӗ. Вӗсем тӑрӑх чӗрчун аҫа е ама пулнине, ӗмӗрне, ҫавӑн пекех вӑл хӑранине тата кӗтӳрен юлнине е юлманнине пӗлеҫҫӗ.
+13.3 °C