Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Сутуçă ĕçĕ çăмăл-и,

Ăна хăй çеç пĕлет,

Хĕлле шăнса кӳтет алли,

Чăтма, тӳсме тивет.

Ура çинче вăл кунĕпе,

Хĕвел çинче çулла,

Хитре, чипер артистка пек

Хаваслă пулмалла.

Кашни илесшĕн йӳнĕлле,

Тавар сутас тесен,

Майне-шайне те пĕлмелле,

Пĕлмерĕн тĕк — пĕтен.

Палаткăри сутуçăсен

Хăйсен асли те пур,

Гарем хуçи пекех ĕçсен

Хăйне тытать çав мур.

Рэкетирсем каç еннелле

Пухаççĕ куланай,

Ан хирĕçле, тӳлемелле,

Чĕрре кĕрсе ан кай.

Кӳрентерме пуçтахсене

Пачах та юрамасть,

Милици рэкетирсене

Пĕлсен те шарламасть.

Çапла çав, хӳтлĕхсĕр çынна

Инкек-синкек кĕтет,

Пĕр ушкăн сан палаткăна

Тĕртет те тӳнтерет.

Пасар тĕнчи вăл супăшнă,

Ултавлă çав пасар,

Сутуçă ĕçĕ тупăшлă,

Анчах та çăмăл мар.

Иртнĕ хĕлле, Çĕнĕ çул хыççăн, пĕр кпасра вĕреннисен тĕлпулăвĕ пулчĕ. Ай-вай-вай, вăхăт çĕмрен йĕппинчен те хăвăртрах вĕçет иккен! Эпир шкул пĕтернĕренпе — шутлама та хăрушă! — çирĕм çул иртрĕ.

Палăртнă кун, тĕрĕсрех, шăматкун каçхине, тăван шкулта пухăнтăмăр. Пĕр кпасра вуникĕ хĕрпе вуникĕ арçын ача ăс пухнă эпир. Тĕлпулăва пурте килнĕ. Эппин, пурте ырă-сывă!

— Ачасем, парта хушшине ĕлĕкхи пекех икшерĕн ларса тухăр-ха, — сĕнчĕ класс ертӳçи пулнă, хими вĕрентнĕ Мария Трофимовна. Сăмах май, ăна эпир шӳтлесе «Марье аппа» е «химичка» тесе чĕнеттĕмĕр. Хăй илтмен чухне, паллах, çурăмĕ хыçĕнче. — Кампа кам юнашар ларнине астăватăр-и?

Ара, кӳршĕсене мĕнле манăн? Эпĕ ав вунă çул хушши Люççапа, отличницăпа, пĕрле ларнă. Вăл халĕ те хĕр чухнехиллех çырла пек хитре.

Çапла, эпир — халĕ ĕнтĕ çулланнă арçынсемпе хĕрарăмсем — парта хушшине мăшăрăн-мăшăрăн вырнаçса лартăмăр. Çирĕм çул иртмен те тейĕн.

— Хăшĕ-пĕри пĕр-пĕрне чылайранпа курман та пулĕ-ха? — кăмăллăн калаçатъ Мария Трофимовна, иртнĕ çул тивĕçлĕ канăва тухнăскер. — Эсир мĕнле — пĕлместĕп, эпĕ вара сире пурне те ятран та, сăнран та аван астăватăп. Хăçан кама химипе «иккĕ» лартса пани те куç умĕнчех.

Малалла

Хĕрачасем пӳрт çумĕнче

Лараç хĕвел ăшшинче.

Хăйсем таса, тирпейлĕ,

Пуканисем илемлĕ.

— Ман хĕр маттур, макăрмасть,

Амăшне чăрмантармасть, —

Тесе пĕри юр юрлать,

Пуканине çупăрлать.

— Аçу килте-и, Нина? —

Тесе ыйтать Ульяна.

— Атте кайрĕ вăрмана

Кӳршĕсемпе кăмпана, —

Хуравлать леш юрласа,

Пуканипе выляса.

— Улькка, сан аçу ăçта,

Килте лармасть пуль вăл та?

— Пулла кайрĕ ман атте,

Таврăнмасть вăл каçчен те.

Аттесемпе мĕн тăван,

Канмалли кун вĕт паян?

Пĕрин ашшĕ кăмпара,

Теприн ашшĕ пулăра.

Манăн атте сăрара, —

Тет пĕчĕкçĕ Тамара, —

Сăра ĕçсе савăнать,

Виле ӳсĕр таврăнать,

Çапкаланать, кăшкăрать,

Пире хуса кăларать...

Пĕчĕк ача тарăхса

Йĕре-йĕре калаçать.

Ун сăмахне итлесе

Ват чĕре пăшăрханать.

Ĕçкĕ сиен кӳнине

Пурсăмăр та пĕлетпĕр.

Çапах та хăнасене

Эрехпеле сăйлатпăр.

Малалла

Хваттер лайăх, калама çук,

Ваннăй та пур, кухня та.

Сĕрĕм те çук, хăрăм та çук.

Вĕрет чей те, яшка та.

Кантăксене чĕнтĕр карнă,

Шифоньер пĕр пӳлĕмре.

Урайсене кавир сарнă,

Телевизор кĕтесре.

Илемлетнĕ, тирпейленĕ

Ик пӳлĕмлĕ хваттерне.

Анчах пӳлĕм масине

Ярать ватă асанне.

Диван çинче карчăк выртать

Чирĕпеле ахлатса.

Пĕр кĕрет кинĕ, пĕр тухать

Çиллипеле вашлатса.

Пысăк хваттер илес тесен

Çемье йышлăрах кирлĕ.

Кайран, хваттерне кĕрсессĕн,

Карчăкĕ кама кирлĕ?

Çатма çинче çу чашкăрать,

Кин икерчĕ пĕçерет.

Ачисене ăс вĕрентет,

Диван çине кăтартать:

— Ку дивана салатмалла,

Пружинисем ун начар.

Урăх сăрпа сăрламалла,

Атьăр ăна салатар!

Диван çинче ват асанне

Выртать пĕрмай ахлатса.

Атьсем диван пăтисене

Кăлараççĕ ухлатса.

Асламăшĕ вĕсем çине

Пăхса тăрать хурланса.

Малалла

Ку — манăн ял. Ку — ман тавралăх.

Ку ман тăван кĕтес, Чурпай.

Кунта пурнать ман пĕчĕк халăх,

Илемлĕ вырăнсем нумай.

Епле кунта телейлĕ эпĕ!

Чĕрем те савнăçпа тулать,

Çут ĕмĕтпе инçе вĕçетĕп —

Хĕвелĕ ăшшăн йăл кулать.

Тахçан вăлта йăтса тухаттăм

Эп вăрттăн çеç пĕве хĕрне,

Çынсем курасранах хăраттăм,

Лараттăм эп тирек айне.

Пĕве çинче ялан хаваслă:

Хурсем те пур, кăвакалсем...

Тавралăхĕ, чăнах та, аслă —

Кунтах килеççĕ чарлансем.

Епле чунтан эп юрататăп

Тăван тавралăх илемне.

Чурпай, санпа мăнаçланатăп!

Телей сунап чурпайсене!

«Эс ăçтан?» — тесе ыйтсассăн

Эпĕ: «Хĕрлĕ Чутайран!» —

Тетĕп çав тери хавассăн,

Мухтанатăп та кайран.

Пĕчĕк çеç тăван çĕр-шывăм

Эсĕ манăн Чутай ен.

Ирхине ӳксессĕн сывлăм

Кĕмĕлпе хитреленен.

Сар хĕвел сана ачашшăн,

Пит йăвашшăн çупăрлать.

Санăн кăмăлна туясшăн

Варкăш çилĕ антăхать.

Кайăксем чуна çĕклеççĕ

Чĕвĕл-чĕвĕл сассипе,

Çепĕç туйăм парнелеççĕ.

Çапларах Чутай ирпе.

Кунĕпе таçта васкаççĕ

Питĕ ĕçлĕ чутайсем.

Пур пĕр савăнма манмаççĕ —

Пит хаваслă-çке хăйсем.

Çăлтăрсем каçпа тухсассăн

Куç хĕсеççĕ Чутая.

Пĕр самантлăх чарăнсассăн

Ку вăл пырĕ нумая.

Ман Чутай вăл хăй те çăлтăр,

Çичĕ тĕслĕн çуталать.

Пирĕншĕн маяк вăл пултăр —

Кашниех ăна шанать!

Çăрахви инке, тин çеç тултан кĕнĕскер, аллисемпе чӳрече янаххи çине тĕреннĕ те урамалла пăхcа тăрать.

— Ай-уй, халăхĕ те çав, килеççĕ те килеççĕ, вĕçĕ-хĕрри курăнмасть. Ялавсемпех... Чечексем тата... Ăçтан тупнах ун чухлĕ чечек? — тĕлĕнсе кайнă Çăрахви ваштах каялла çаврăнчĕ те урлă сак çинче пуçне усса ларакан упăшки еннелле пăхрĕ. — Кайса курмаллах пуль.

Çăрахви инке чăлана кĕрое çийĕнчи тутăрне, саппуна улăштарса тухрĕ, упăшкине хирĕç пырса тăчĕ.

— Ашшĕ! Эсĕ пымастăн-им? — ыйтрĕ Çăрахви инке унăшкинчен.

Çтаппан шартах сикрĕ, анчах хăйне алла илме тăрăшрĕ.

— Пуç ыратать. Шарламан та эп сана, иккĕмĕш эрне аптратăп. Ыратать те ыратать.

— Кур-ха эс, пĕтĕм район пухăннă. Çăмăл машинисем пулкипе килчĕç. Шупашкартан та пур, теççĕ. Ял-ялĕсем тата. Хамăрăн ĕнтĕ ачи-пăчисем те тăрса юлман. Атя, тухса уçăл, пуç ыратни те иртпе кайĕ. Пӳртрен те тухса курмастăн та, епле-ха ан ыраттăр ĕнтĕ.

— Ан та минрет, пыраймастăп терĕм сана, — çилленерех тавăрчĕ упăшки.

Çăрахви инке кăмăлсăрланчĕ, анчах урăх йăлăнса тăмарĕ. Пӳрт алăкне кăна хытăрах хупса хăварчĕ. Упăшкинчен иртме хăнăхман вăл.

Малалла

Енутка тус, айванла,

Питĕ тĕлĕннĕ слонран:

— Ту пек пысăк япала

Епле пулнă шăнаран?..

Чĕрĕпке тус айвана

Хăтарать çак нушаран:

— Шăл йерен çынсем кăна

Слон тăваççĕ шăнаран!

Ешĕлкас вăл — пирĕн ял,

Пирĕн ял вăл — Ешĕлкас:

Хаклă маншăн хамăр ял,

Вăл нихçан асран тухмас.

Пирĕн ялăн çыннисем —

Пултаруллă ĕçченсем,

Ешĕлкасăн ачисем —

Çутçанталăк тусĕсем.

Пирĕн ял вăл ĕлĕкрен

Симĕс ылттăнпа пуян, —

Çак яла пырса кĕрсен

Юмахри пекех туян.

— Йытă тус, пĕлесчĕ ман —

Ма ялан эс хамлатан?

— Хам ĕçе тăватăп хам —

Хам темесĕр мĕн калам:

Хам-хам-хам!

— Кушак тус, ма эс мăрлан —

Хăвна çех ялан ырлан?

— Хамра çех ман пархатар —

Ма мăрлатса юрлас мар:

Мăр-мăр-мăр!