Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Хулара, хваттерте пурăнатăп,

Телевизор туллать чунăма.

Тарăхса балкона эп тухатăп,

Тăван килĕм тухать пек ума.

Тăван кил. Кăмака.

Икĕ сак та сĕтел.

Анне. Çăкăр. Сăпка.

Тур кĕтесĕ. Тĕпел.

Çӳл хутра çамрăксем пурăнаççĕ,

Дискотека тăваç каçсерен.

Çĕрĕпе тупаймасть чунăм канăç,

Куçăма курăнать тăван ен.

Тăван кил. Кăмака.

Икĕ сак та сĕтел.

Анне. Çăкăр. Сăпка.

Тур кĕтесĕ. Тĕпел.

Вырсарни çитсенех тумланатăп.

Уй-хир урлă васкать кив «Газель».

Чунăмпа эп тинех лăпланатăп:

Ман умра тăван кил, тăван ен.

Тăван кил. Кăмака.

Икĕ сак та сĕтел.

Анне. Çăкăр. Сăпка.

Тур кĕтесĕ. Тĕпел.

2010, пуш, 30

1

Апрель пуçламăшĕ. Хирте юр талккишпех выртать-ха. Вăл, каçхине пăрланса хытнăскер, çурхи хĕвел çутинче куçа йăмăхтарать. Ав ачасем юр çийĕнчех выляса чупса çӳреççĕ. Вĕсен ури вуçех путмасть, йĕрĕ те юлмасть. Вĕçĕ-хĕрри те курăнмасть уй-хирĕн. Тĕнчере халь кирек мĕн те уйрăмах уçăмлăн палăрса тăрать. Инçетри катасем, йывăçлă ялсем хуп-хуран курăнаççĕ. Шоссе çулĕ хĕрринчи телефон юписем те, вĕсем çине карнă йышлă пралуксем те тĕп-тĕрĕс палăраççĕ. Шоссепе унталла-кунталла чупакан машинăсем тата... Инçетре-инçетре пулин те ывăç тупанĕ çинчи кăпшанкăсем пекех туйăнаççĕ. Тĕнче, пĕтĕм тавралăх хĕвелĕн çап-çутă, ылтăн-кĕмĕл шевлипе тулнă. Çав шевле чунлă пекех чĕтренсе, хускалса тăрать. Çуллахи пек ачашшăн, çепĕççĕн мар, сиввĕн, мăнаçлăн илĕртет хăй патне. Нина Сатлайкина хурала пуçланă çул тăрăх ял хĕррипе утать. Тĕреклĕ хул-çурăмлă, сарлакарах та илемлĕ питлĕ, пысăк хăмăр куçлă хĕр вăл. Кивĕрех кăвак çăм тутăрпа. Ана вăл çӳçне йăлтах хупласа çыхман. Лайăх тураса тирпейленĕ çӳçĕ мал енчен самай уçăмлăн курăнса пырать. Çӳçне икке уйăрнă тĕлте тӳп-тӳрĕ таса шурă йĕр выртать. Нина Сатлайкинăна ялти чи хитре хĕр теме çук. Юртукассинче ун пеккисем пур. Апла пулин те Сатлайкина çине çамрăксем пурте юратса, савса тинкереççĕ. Ваттисем те ун еннелле çаврăна-çаврăна пăхаççĕ. Мĕн илĕртет-ши вĕсене? Çакна, тен, хăйсем те ăнлансах çитеймеççĕ пуль. Çапах та кураççĕ, пĕлеççĕ: Нина Сатлайкинăн çынсене хăй енне туртакан асамлă, тĕлĕнмелле вăй пур. Халĕ Нина вĕçĕ-хĕррисĕр анлă уй-хире сăнаса, тинкерсе пычĕ. Çур аки пуçланасси пит инçех мар ĕнтĕ, çывхарнăçем çывхарать. Апла пулин те Нинăна вăхăт çав тери вăраххăн иртнĕ пек туйăнать. Унăн паянах, халех хире тухас килет. Тракторпа хăватлăн кĕрлеттерсе пырас килет. Акă унăн умĕнченех тăри вĕçсе çĕкленчĕ. Çуначĕсемпе çăмăллăн авăса-авăса çӳлерех те çӳлерех хăпарчĕ. Хăй çĕртен хăпнă-хăпман юрлама тытăнчĕ. Тин вĕçсе çитнĕ тăрисен юрри уйрăмах хаваслă, итленĕçем итлес килет.

Малалла

(сăнав)

Икĕ пуçлă çĕлен,

Виçĕ пуçлă çĕлен,

Çичĕ пуçлă çĕлен

Тĕнчере пурри çинчен

Илтнĕ эп юмахсенче.

Икĕ питлĕ пепке,

Виçĕ питлĕ пепке,

Çичĕ питлĕ пепке

Тĕнчере пурри çинчен

Эп илтмен халиччен.

Эпĕ — килти спонсăр,

Атте-анне мансăр

Ним тума пĕлмеççĕ —

Питĕ кӳлешеççĕ.

Эп хушша кĕрсессĕн

Хирĕçни илемсĕр:

Пурте йăл! кулаççĕ —

Пурте савăнаççĕ.

Эсĕ мантăн эп сана юратнине,

Эсĕ саврăн чи чипер, хитре хĕре.

Вăл илемлĕ, пурпĕрех сив чĕрине

Ăшăтаймăн юратса чун-чĕререн.

Ăшăтаймăн сив чĕре пăрланăвне,

Ăшăтаймăн, пулăн пăр ун çумĕнче.

Манса кайăн, чăн савни юратăвне,

Шăнса ларĕ юрату пăр ăшĕнче.

Шăнса ларĕ юрату ĕмĕрлĕхе,

Вăл аркатĕ телее, пурăнăçа.

Аса илĕн эс ун чух чун савнине,

Анчах пулмĕ тавăрма юратăва.

Çав каç çăлтăрсем çутататчĕç,

Çав каç куç хĕсетчĕç пире.

Çав каç пире уйăх саватчĕ,

Сар кайăк юрлатчĕ хитре.

Çав каç ытамне шăппăн илчĕ,

Çав каç пăшăлтатрĕ савса.

Çав каç, тен, эп йăнăшрăм пулĕ

Санпа çума-çумăн ларса.

Те эсĕ мана улталарăн,

Те эп улталантăм санпа —

Текех кантăкран шаккамарăн,

Текех тĕл пулмарăн манпа.

Çак каç çăлтăрсем те çунмарĕç,

Çак каç сивĕ килчĕ ытла.

Çак каç çутă уйăх тухмарĕ,

Сар кайăк та путрĕ ыйха.

Çак каç теме сиснĕн шăпланчĕ,

Çак каç шав итлет шăплăха.

Çак каç шур тĕтре хупăрларĕ,

Çухатрăм чунри канăçа.

Ман парăмсем, пурне те учета илсен, çапла пулас ĕнтĕ памалли:

1. Атте патĕнче, атте лартнă пӳртре, 30 çул пурăннишĕн кашни çул хваттер укçи, уйăхне пĕрер тенкĕ çинчен шутласа, пурĕ аттене памалли — 360 тенкĕ;

2. Тум-тир, çанçурăм йĕпенесрен йĕпе-сапара, çил-тăманра атте лартнă лупасайне кĕре-кĕре тăнăшăн, хваттер укçи пекле ĕнтĕ, аттене — 30 т.;

3. Атте лашипе хăш-хăш чух ларса çӳренĕшĕн, ун лашипе суха тунăшăн, сӳре сӳренĕшĕн, хăй лашипе эпĕ аттене çĕр ĕçлесе панăшăн, авлансан атте лашипе эпĕ чиркĕве венчете кайнăшăн; атте пурттипе вут-шанкă татнăшăн, атте шĕшлипе çăпата хунăшăн атте туса çакнă çекĕлтен çаклатса кантра, пăяв-шыв явнăшăн тата ыттишĕн те пĕрле шутласа пурĕ — 200 т.;

4. Эп салтака тухса кайнă чух сăра ĕçнĕшĕн, мана ун чухне атте станцă çулĕпе çурма çула ăсатнишĕн пурĕ, — 10 т.;

5. Анне мана тăхăр уйăх хăй хваттерĕнче усранăшăн; мана çуратса, ĕмĕртсе, пăхса сăпкара сиктерсе анне маншăн чăрманнăшăн; мана чăмлак чăмласа ача чухне çитернĕшĕн аннене ман памалла пурĕ — 50 т.;

6. Хăнкăла, пăрçа, пыйтă çыртнипе, кĕçĕ кĕçĕтнипе сăпкара чухне макăрса аннене чăмантарнăшăн; анне ман çи-пуçа пăхнăшăн, анне мана çăкăр-тăвар, апат-çимĕç пĕçерсе панăшăн тата ыттишĕн аннене — 50 т.;

Малалла

Çуркунне,

Çуркунне,

Çуркунне çуралнă хĕр,

Çуркунне пекех сăнпа илемлĕ.

Чĕререн,

Чĕререн,

Чĕререн калăпăр халь:

«Тус-тăван эс чĕннĕрен телейлĕ».

Аллă çул,

Аллă çул,

Аллă çул çитет сана,

Тăвансем, туссем сана сумлаççĕ.

Саламсем,

Парнесем,

Ăш сăмах — сан ятупа,

Юрăсем те сан ятпах янраççĕ.

Алă сул,

Алă сул,

Алă сул ал çул çине,

Сăнпала эс вăтăра çитмен-ха.

Пултăр кун,

Пултăр çул,

Пултăр сывлăх çул çине,

Шанчăк пултăр мăнуксем килсессĕн.

Çуркунне,

Çуркунне,

Çуркунне çуралнă хĕр,

Çĕр çулпа пире каллех чĕнсемччĕ.

Тур парсан,

Вăй пулсан,

Эпир калăпăр каллех:

«Тус-тăван эс чĕннĕрен телейлĕ».

Кил, савниçĕм, кил!

Кĕтĕп кашни кун.

Пул эс вăшăл çил —

Кăтăклантăр чун.

Ыйхăран вăрат

Теттĕм-тĕттĕм каç.

Уйăх пек çутат,

Шăпчăк пек калаç!

Кил, савни, васка!

Çил пек хăвăрт пул,

Кантăка шакка,

Уйăх пек йăл кул...

1

Юратнă вăрманăм — ачалăх сăпки,

Илем тата пур-ши, санран урăххи?

Кунта вăранать вăшăл çилĕн ыйхи,

Кунта пытанать каç хĕвелĕн çăмхи...

Вăрманăм, вăрманăм, саватăп сана!

Нихçан питĕрмен эс чипер алăкна.

Миçе пытансан та çурхи сулхăнна

Чĕреçĕм çуталнă, эп пулнă хăна!

Тен, эп йăлăхтарнă куллен çӳресе?

Нумай, тен, тултарнă çырла чĕресе?

Пĕлместĕп, вăрманăм савнах-ши мана,

Шур хурăн шывне ĕçекен ачана?...

2

Юратнă уй-хирĕм! Çилхеллĕ çилпе

Мĕскер калаçатăн ачаш чĕлхӳпе?

Çунатлă çиле кӳлеесчĕ тĕпе,

Алла тытаясчĕ ука тилхепе!

Ман пĕккĕм пулин асамат кĕперри,

Шăнкрав вырăнне шăнкăртаттăр тăри!

Юратнă уй-хирĕн асамлă юрри

Алла усиччен асăма юлтăр-и!

Юратнă уй-хирĕм, саватăп сана,

Хумсем чӳхекен ылтăн-кĕмел тумна!

Пĕлесчĕ, мĕскершĕн ялан ху çумна,

Савни пек чĕнсе, илĕртетĕн чуна?

3

Юратнă тусем! Аякран-аякран

Малалла