Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ну, юлташсем, сире эпĕ пĕр истори каласа парам. Эпĕ ăна хамăн кукша пуçран шухăшласа кăларман. Манăн ватăлнă пуç мими ăна шухăшласа кăларма пултарас çук.

Тӳрех кăласан, çав истори хамăр ялти Упанкка çинчен пулать. Çав Упанккана пĕрре мелке пуçлă пуп хăй патне чĕнсе кĕртсе:

— Хуйхă сана, турă мĕн-мĕн тума хушнине тытса пыман Упанкка! — тенĕ.

Упанкка турăсемпе ангелсем çинчен нумай шухăшланипе шуралнă пуçне кăтăрт-кăтăрт хыçса илнĕ те:

— Халĕ ĕнтĕ сан сăмаххунтан тухмастăп. Пĕрмай чиркĕве çӳретĕп. Мĕн çитмест-ши мана? — тенĕ.

— Акă мĕн, — тенĕ пуп. — Пирĕн хушăра хальхи вăхăтра çветтуя тухнă çын ниçта та çук. Сана эпĕ çветтуя кăларма шухăш тытрăм. Ма куçна чарса пăрахрăн? Акă сана евангели кĕнеки. Унта çырнисене пĕтĕмпех тытса пурăнсан, пилĕк çултан пирĕн чиркӳре Упанкка сăнĕ умне пĕтĕм халăх çурта лартĕ.

Пуп панă евангелие тытса, Упанкка вĕренме ларнă. Пĕр эрне вĕреннĕ, ик эрне вĕреннĕ, виç эрне вĕреннĕ. Тăваттăмĕш эрнен малтанхи кунĕсенче Упанкка, ирех тăрса, аслă урам варринчи ватă йăмра тăрне хăпарса, хăлат пек сарăлса ларнă.

Кĕтӳ яракан хĕрарăмсем ăна курсан малтан вăл турат касма хăпарнă пулĕ тенĕ. Кайран, вăл ним тапранмасăр ларнине кура, унран мĕн тума хăпарни çинчен ыйтнă. Упанкка хирĕç пĕр сăмах та чĕнмен.

Малалла

Эй, чăваш ывăл-хĕрĕ,

Тăван чĕлхешĕн хĕвелле çунăр!

Эй, чăваш ывăл-хĕрĕ,

Юратăр, çуратăр, хунăр!

Эй, чăваш ывăл-хĕрĕ,

Хĕвеллĕхпе тултăр сирĕн чунăр!

Тусăрсене, тăванăрсене ырă çеç сунăр, —

Вара — вĕçсĕр вăрăм пулĕ сирĕн кунăр!..

Эп тухрăм каç килсен крыльца çине.

Чĕвен тăрса юхать çил кĕрт çийĕпе,

Иртсе каян çамрăклăха чарас пек,

Иртнĕ куна çитме тухса чупас пек.

Йĕрет вăл лăпчăнса карлăк çумне,

Ӳкĕтлесе чĕнет мана хăйпе.

Ытла та шел: манран килес пулсан,

Эп чарăттăм, эп чупăттăм хыçран.

Чĕркуçленсе ларса, пĕр вăтанмасăр

Тархаслăттăм: «Тăхта, епле-ха сансăр?»

Çак паянхи хама ыталаса

Ĕмĕрлĕхех хăварăттăм хамра.

Пĕр ĕмĕр çурă каялла

Çуралнă пулсанах,

Гусар эп пулнă пулăттăм,

Вутпа, хĕçпе, тен, çырмăттăм,

Шур хут, тен, тытмăттăм алла.

Гусар вăл — чăн çынах.

Гусар, гусар, гусар!

Халь ак çапла юрлар:

Пĕрле пулар, тăван пулар,

Пур тамăка кĕрсе тухар.

Гусар эп пулнă пулсанах

Вутпа, хĕçпе, юнпа, чунпа

Эп çырăттăм, эп юрлăттăм!

Тĕнче хĕрне эп тупăттăм —

Санпа эп пулăттăм чăнах,

Паян эп пулăттăм санпа...

Гусар, гусар, гусар!

Халь ак çапла юрлар:

Пĕрле пулар, тăван пулар,

Пур тамăка кĕрсе курар.

Гусар пулас килет пулсан,

Эс пул хастар та, чăрсăр пул!

Санран килет, санран килет

Телей те, тулăх та тивлет.

Савни калать тĕк: «Эпĕ — сан»,

Эс тух çула, сан вăрăм çул...

Гусар, гусар, гусар!

Халь ак çапла юрлар:

Пĕрле пулар, тăван пулар,

Пур тамăка кĕрсе курар.

Эп халь гусар, чăнах гусар.

Пĕр ĕмĕр çурă каялла

Малалла

Сывă чух вăхăт çук ватăлма,

Майĕ пултăр ĕçпе савăнма.

Иртнине хумханса асăнатпăр,

Малалла тинкерсех ватăлатпăр.

Пурнăçра çул кăтарттăр ватти,

Ватă çынсăр килте мĕн латти.

Кашни çыншăн пĕрех килет ватлăх,

Пурнас мар çĕр çинче кăшт çеç ятлăх.

Тарпа пиçнĕ эсир яшлăхра,

Ма ыр кун курас мар ватлăхра?

Ахальтен каламасть-çке ват халăх:

«Ватлăхра ан пăрахтăр патшалăх!»

Сывлăх пултăр сире, Ватăсем!

Ырлăх пултăр сире, Ватăсем!

Ман усрасчĕ сире ватăлмасăр,

Пурнăçран нихăçан татăлмасăр.

I

Амбар умĕнчи вырăн çине выртса, Кавĕрле çывăрса кайма пуçланăччĕ, анчах калитке шăлтăрт туса уçăлни ăна кансĕрлерĕ. Калитке сасси хăлхана кĕрсенех, Кавĕрле куçне уçса ячĕ. Калиткерен хура мĕлке пек çын кĕчĕ, тӳрех Кавĕрле патнелле пычĕ.

— Кавĕрле! — тесе чĕнчĕ кĕнĕ çын хуллен. Сассинчен Кавĕрле хăйсемпе юнашар Микулана палларĕ. Кавĕрле, пуçне çĕклесе, минтер çине чавсаланчĕ. «Мĕн шутпа çӳрет-ши вăл çĕр хута? Мĕн каласшăн-ши вăл?..» — шухăшларĕ Кавĕрле.

— Эсĕ çывăрмастăн-çке, — терĕ Микула ăшшăн, Кавĕрлен ури вĕçне пырса ларса.

— Çывăрсах каяйман-ха, — терĕ Кавĕрле, анасласа илсе.

— Итле-ха, эсĕ маншăн пĕр ĕç тума пултараймăн-ши? — терĕ Микула.

— Мĕнле ĕç?

— Кĕлтесем çухалкалама тытăннăранпа хир хуралне комсомолецсем черетпе тăма пуçланине пĕлетĕн вĕт-ха эсĕ?

— Пĕлетĕп, вара?

— Ман вырăна пĕр каçлăха хир хуралне каймастăн-ши тетĕп.

— Ху ăçта каятăн, ху мĕншĕн тăмастăн?

— Мана пусă хуралĕ тăма черет тивнĕ, вăл каç эпĕ килте пулаймастăп пулĕ. Йăлăма каю çулма каятăп: те килейретпĕр çав каç, те килейместпĕр. Çумăр пулсан, тен, килеймĕпĕр те, çавăнпа эпĕ сана, хам çитеймесен, ман вырăна хурала каймăн-ши тетĕп.

Малалла

Пур чăвашра чăн-чăн арçынсем, пур!

Кăвар чĕреллĕ, сисĕмлĕ, маттур!

Чăваш йăхне кăшларĕ-ватрĕ мур,

Çапах та чăвашра чăн-чăн арçынсем пур!

Хĕрарăм хул пуççийĕ çийĕнче

Ларсассăн та асаплă çут тĕнче,

Çут ĕнчĕ çиçнĕн хăйăр хушшинче

Пур — ĕненетĕп! — чăваш арĕ çĕр çинче.

Чăн-чăн чăваш арçынĕ пулнăран,

Ăна чунтан, савса, юратнăран,

Хĕрарăма хăратмĕ хура-шур.

Чăваш пики ĕçре вут пек маттур.

Пур чăвашра чăн-чăн арçынсем, пур!

Кăвар чĕреллĕ, сисĕмлĕ, маттур!

Вĕсене курма çеç пĕлмелле!

Вĕсене савма çеç пĕлмелле!

«Ах! та «ах»! тесе çеç çӳрес пур,

Пурăнас та çук çут тĕнчере!

Курмаллах этемĕн хура-шур,

Унсăрăн аталанмасть чĕре.

Асапа çĕнсе, этем, йăл кул!

Хуть хăçан та савăнăçлă пул.

Шырасассăн кукăр, çăмăл çул,

Ырлăх сĕнмĕ пурăнăç — кун-çул...

Каллех ак каç ман алăк умĕнче,

Çăл пури пек шăпланнă подьездра.

Тытса чарас пек шăннă çанăран,

Юра силлет пальто çухи çинчен.

Кун каçипе упранă шанчăка

Кĕтсе илмесĕр, хам кӳлешĕре

Каллех эп хупрăм чĕмсĕр кантăка,

Тӳпе çухалчĕ манăн пӳлĕмрен.

Кĕтмен чăнах, кĕтменччĕ ку каçа

Ман тĕл пулман тĕл пулусемшĕнех.

Ыран кăна... вăл çеç чуна уçать.

Каллех темччен, темскер кĕтнишĕнех.

Чунри хĕлхем, санран ыйтас килет:

Кам тĕл пулу кĕтет ыран манпа?

Никам та, тен, никам та, кам пĕлет?

Тĕл пулăп, тен, ыран эп Никампа.

Эп калăп, тен, салам, ку эп-ха, эп.

Ман ăраскалăм эсĕ, тен, — пĕрех!

Епле-ха сансăр, хăть те кам хăех

Сана ал тытнă пулĕччĕ тӳрех...

Ах, мĕн тери пĕччен-çке эп, пĕччен.

Тăхта, тăхта, çывхарнă ир мĕлки.

Çак сăввăма çырса пĕтериччен.

Тăхта, эс пулăн сăвă юлашки.

Ыран куна кĕтсе, ун умĕнче

Çырса пĕтмен сăвва вуланă пек,

Тĕл пулмалли тĕл пулусем çинчен

Шанса та хĕмленсе шутлатăп тек...

Уç алăксем çĕрле ялан хăрушшăн курăнаççĕ.

Тен, çавăнпах çынсем каçа алăксене хупаççĕ.

Çырлахтарман Турра çынсем ялан çырлахтăр теççĕ,

Инкек килсессĕн, чи малтан вăл иртессе кĕтеççĕ...

Тĕнче вылять, тĕнче кулать, тĕнче вилет ир-каçăн.

Тĕнче хăрушшăн курăнать алăксене уçсассăн.