К. Ивановӑн вилӗмсӗр «Нарспи» поэмине бурятла куҫарнӑ. Поэмӑна бурят чӗлхи учителӗ Соелма Самбуева куҫарнӑ.
Светлана Гордеева ҫыравҫӑ пӗлтернӗ тӑрӑх, ку вӑл 21-мӗш куҫару. Сӑмах май каласан, пирӗн регионӑмӑр 21-мӗш шутланать, бурятсемшӗн ку цифра вара асамлӑ хисеп иккен.
Чӑваш поэчӗн хайлавне нумаях пулмасть Бурят Республикинчи наци вулавӑшӗнче хӑтлама пуҫтарӑннӑ.
Асӑннӑ чӗлхепе кун ҫути кӑтартнӑ ӗҫе хаклама Атнер Хусанкай литература критикӗ тата унӑн мӑшӑрӗ Гажидма (вӑл — бурят хӗрарӑмӗ) тата Светлана Гордеева поэт хутшӑннӑ.
Светлана Денисовна пӗлтернӗ тӑрӑх, ку мероприятие вӑл Бурят Республикинчи чӑвашсен ентешлӗхӗн ертӳҫи, писатель тата краевед Надежда Колесникова йыхравланипе ҫитсе курнӑ.
К.В. Иванов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх академи драма театрӗнче чӑваш классикӗсен хайлавӗсемпе спектакль лартӗҫ. Кун пирки эпир Марина Карягина журналист халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинче хыпарлани тӑрӑх пӗлтӗмӗр.
Марина Карягина театрӑн хальхи репертуарӑн сумӗ – «Константин Ивановӑн вилӗмсӗр поэми тӑрӑх хатӗрленӗ «Нарспи» трагеди. Ҫавӑн пекех «Ялта» (Фёдор Павлов), «Ӗмӗр сакки сарлака» (Никифор Мранькка), «Салампи» (Александр Артемьев) спектакльсем – пирӗн ӳнерӗн чӑн-чӑн ахах-мерченӗ» тесе палӑртса хӑварнипе пӗрлех культура учрежденийӗн малашлӑх планӗпе те паллаштарнӑ.
«Ҫитес вӑхӑтра сцена ҫине «Хура ҫӑкӑр» (Илпек Микулайӗ), «Арҫури» (Михаил Фёдоров), «Кай, кай Ивана» (Николай Айзман), ҫавӑн пекех тӑван халӑх асӗнче пурӑнакан юмах-халап ҫӗнӗлле чӗрӗлсе тухмалла», — хыпарланӑ вӑл.
Кӑҫалтан пуҫласа пирӗн ҫӗршывра паян, авӑн уйӑхӗн 8-мӗшӗнче, Раҫҫейри халӑхсен чӗлхе кунне палӑртма тытӑнӗҫ. Ку куна ҫӗршыв Президенчӗн хушӑвӗпех йышӑннӑ. Пирӗн ҫӗршывра паянхи кун тӗлне илсен 190 ытла наци ҫынни пурӑнать. Ҫав шутра чӑвашсем те пур. Вӗсем ҫӗршывӑн тӗрлӗ кӗтесӗнче тӗпленнӗ. Унти хастарсем тӑван халӑх йӑли-йӗркине аякра пулин те тытса пыма тӑрӑшаҫҫӗ.
Чӑваш Республикин Вӗрентӳ институчӗ ҫӗнӗ датӑна халалласа халӑх тетелӗсенче «Эпӗ тӑван чӗлхепе калаҫатӑп регионсем хушшинчи акци ирттерме йышӑннӑ. Унта хутшӑнса кирек кам та хӑйӗн тӑван чӗлхипе сӑвӑ калама е юрӑ юрласа кӑтартма пултарать. Чӑвашла видеоролика халӑх тетелӗсенче #эпӗтӑванчӗлхепекалаҫатӑп, #эпӗчӑвашлакалаҫатӑп хештегпа вырнаҫтарма сӗнеҫҫӗ. Акци авӑн уйӑхӗн 15-мӗшӗччен пырӗ.
| АВН | 07 |
Чӑваш халӑх сайтне йӗркеленӗ кун тесе авӑнӑн 7-мӗшне йышӑннӑ. Ҫапла май паян ҫак икӗ проекта хута янӑранпа 21 ҫул ҫитет. «Чӑваш чӗлхи лабораторине» уйрӑм проект пек эпир каярах пӗлтертӗмӗр пулин те, унта кӗрекен чылай пай ҫав вӑхӑтрах йӗркеленнӗ. Паянхи кун та ӗҫлекен, самай аталаннӑ, «Электронлӑ сӑмахсар» сайтах мӗне тӑрать! Аса илтеретпӗр, «Чӑваш чӗлхи лабораторине» йышне эпир МИХ-па ҫыхӑнман ӗҫсене уйӑрса кӑларнӑ. МИХ тытса тӑрасси питӗ яваплӑ ӗҫ, ҫавна май «Чӑваш чӗлхи лабораторине» тумалла пулчӗ те. Апла пулин те вӗсем иккӗшӗ те пӗрешкел аталанаҫҫӗ, вӗсен хушшинче вӑйлӑ ҫыхӑну йӗркеленнӗ.
Кӑҫал официаллӑ майпа пӗрремӗш хут авӑнӑн 8-мӗшӗнче Раҫҫей Федерацийӗнчи халӑхсен чӗлхисен кунне палӑртӗҫ. Ку уява пӗлтӗр йышӑннӑ, ҫӗртмен 5-мӗшӗнче сӗннӗ, утӑн 11-мӗшӗнче Хушӑва алӑ пуснӑ. Ҫӗнӗ уяв пулнӑран, пӗлтӗр ӑна анлӑн ирттермен, халӑх ун пирки пӗлсех те кайман. Кӑҫал вара ку уява, ҫав шутра Чӑваш Республикинче те, анлӑ палӑртаҫҫӗ. Уявӗ тата пирӗн проектсен ҫуралнӑ кунӗпе ҫывӑх лекет, ҫавӑнпа ҫак 21 ҫул хушшинче эпир тӑван чӑваш чӗлхишӗн мӗн туса ӗлкӗрни пирки кӗскен каласа парас шухӑшлӑ.
Шупашкарти 37-мӗш вӑтам шкулта ӗҫлекен Ирина Диарова Чӗлхе цифра инструменчӗсене тивӗҫтермелле тесе шухӑшлать.
«Чӑваш чӗлхипе ҫынсем кулленхи пурнӑҫра усӑ курма пӑрахса пыраҫҫӗ. Плакатсемпе вӗренӳ кӗнекисем смартфонпа ӳснӗ ачасен кӑсӑкне тивӗҫтермеҫҫӗ. Чӗлхе цифра инструменчӗсене тивӗҫтермелле», — тесе шухӑшлать. Чӑваш чӗлхи учителӗн шучӗпе, чӗлхе цифра инструменчӗсене тивӗҫтерсен унпа кӑсӑкланас, ӑна вӗренес тата усӑ курас туртӑм та ӳсӗ.
Шӑпах ҫакна шута илсе пурте усӑ курма пултаракан цифра ресурсӗ тунӑ.
«37 сас палли валли хӑйне евӗр сӑнарсем шутласа кӑлартӑмӑр, вӗсене тӗрӗс калаҫу тӗслӗхӗпе сасӑларӑмӑр, хайлавлӑ ӑс-тӑн пулӑшнипе чӗрӗ пек курӑмлатрӑмӑр, ҫынсем тӳрех усӑ курма май паракан килӗшӳллӗ сайт тата клавиатурӑна лартмалли ансат инструкци турӑмӑр. Аудио тата анимаци вӗренӗве кӑсӑклӑрах тӑвать, вӗренме хавхалантарать. Ресурс вӗрентӳ ӗҫне курӑмлӑх, сасӑ тата куҫӑмлӑх мелӗсене кӗртсе вӗренес кӑмӑллисен йышне анлӑлатма пулӑшать. Сайта Tilda никӗсӗ ҫинче тунӑ. Пурне те алфавит вӗренме, клавиатура лартма тата чӑвашла кашни кун ҫырма чӗнетпӗр.
И.Я.Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика университетӗнчен вӗренсе тухнӑ Анастасия Анохина, Александр Кириллов тата Александра Миронова ҫӗнӗ йышши шкул дневникне хатӗрленӗ. Вӑл икӗ чӗлхепе: вырӑсла тата чӑвашла. Унпа 1-4-мӗш класра вӗренекенсем усӑ курма пултараҫҫӗ.
Расписанипе юнашарах Чӑваш Ен историйӗ, йӑли-йӗркипе культури ҫинчен тата паллӑ ҫынсен кун-ҫулӗ пирки информацисем пур. Кунсӑр пуҫне дневник ҫинчи информацие икӗ чӗлхепе ҫырнӑ.
Дневниксене «Воскресение» ыркӑмӑллӑх фончӗ Президент гранчӗсен фончӗ тата ЧР Экономика аталанӑвӗн министерстви пулӑшнипе сарӗҫ. Халӗ 3 пин экземпляр пичетлесе кӑларнӑ ӗнтӗ. Вӗсене республикӑри шкулсене тӳлевсӗрех парӗҫ.
Хальхи вӑхӑтра нумай чӑваш ялӗнче ачасем мӗн пӗчӗкрен вырӑсла калаҫса ӳсеҫҫӗ. Уншӑн вӗсем айӑплӑ мар-ха: ывал-хӗрне аслисем, ашшӗ-амӑшӗ, ют чӗлхепе калаҫтарать.
Патӑрьел районӗнчи Пӑлапуҫ Пашьел ялӗнче вара вырӑсла калаҫакан ҫемьесем хальлӗхе пӗр-иккӗрен ытла мар-мӗн.
Пӑлапуҫ Пашьел шкулӗнче 37 ҫул ӗҫлекен Светлана Никитина «Хыпар» издательство ҫуртне ҫапларах каласа кӑтартнӑ: «Пирӗн ялти ҫынсем — тӗп хуларан аякран пурӑннипе-ши — вырӑсланман-ха. Пӗр-икӗ ҫемьере килте вырӑсла калаҫаҫҫӗ, ыттисем — чӑвашла».
Чӑваш чӗлхи вӗрентекен калашле, «килте пӗр-пӗринпе вырӑсла хутшӑнма тытӑнни — пысӑк чӑрмав, мӗншӗн тесен ачан ӑс-тӑнӗ, тавра курӑмӗ чи малтан ҫемьере аталанать. Ҫапла майпа ӑруран ӑрӑва куҫакан чӗлхе татӑлать».
Чӑваш артисчӗсем «Мы были, есть и будем» (Эпир пулнӑ, пур, пулатпӑр) ятлӑ юрӑ ҫырнӑ, илемлӗ клип ӳкернӗ.
Аса илтерер: ку юрра ҫырма республика Правительствин пуҫлӑхӗ Сергей Артамонов хушнӑ. Кун пирки эпир те маларах хыпарланӑччӗ.
Республика Правительстви ырланӑ проекта паллӑ юрӑҫсемпе коллективсем хутшӑннӑ.
Юрра Петӗр Хусанкайӑн сӑввине тӗпе хурса ҫырнӑ. Ӑна вырӑсла та, чӑвашла та ҫырнӑ.
Сӑвӑ авторӗ — Наталья Сахарова, кӗввине – Андрей Коноплев.
Клипа ӳкерме «Глянец» тата «Приданое» ушкӑнсем, Августа Уляндина, Егор Матвеевский, Алексей Московский, Алексей Шадриков, Денис Павлов, Маргарита Финогентова, Владимир Ашмарин, Ольга Пеганова, Pegana, Вячеслав Дик, «5 октав» студи тата «Вирьял» ансамбль хутшӑннӑ.
Чӑваш кӗнеке издательствинче пӗлтернӗ тӑрӑх, юлашки виҫӗ уйӑха илсен «Эпӗ чӑвашла вӗренетӗп. Я учу чувашский язык»» чӑвашла-вырӑсла калаҫу кӗнеки пуринчен ытларах сутӑнакан кӑларӑм пулса тӑнӑ. Ҫапла пӗтӗмлетнӗ кӗнеке кӑларакансем асӑннӑ кӑларӑм Пичет ҫуртӗнчи 1 «ЛитХабра» тата Чӑваш кӗнеке издательствин лавккисенче сутӑнни тӑрӑх.
Практика кӑларӑмне Тамара Артемьевӑпа Галина Брусова хатӗрленӗ. Кӑларӑма Надежда Вечеркина редакциленӗ. Кӗнеке тӗп тӗллевӗ — чӑвашла калаҫнине преподавательсӗр ӑнланма пуҫласси.
Кӑларӑм 27 занятирен тӑрать. Кашнине ӑша хывма 2 сехет кирлӗ пулӗ. Малтан фонетика пайӗ, кайран ударени правилисем, падежсем, местоименисемпе хисеп ячӗсем.
Теорие хӑй тӗллӗн пурнӑҫламалли ӗҫсемпе тата вуламалли текстсемпе пуянлатнӑ. Ансат калаҫӑва йӗркеленӗ чух кирлӗ грамматика та пур.
Ҫӗнӗ вӗренӳ ҫулӗнче шкул ачисем чӑваш дневникӗпе усӑ курма пултарӗҫ. Ӑна «Чӑваш Ен» издательствӑпа полиграфи комплексӗнче пичетлесе кӑларнӑ.
Чӑваш дневникне Чӑваш Енӗн Экономика аталанӑвӗн министерстви тата Президент гранчӗсен фончӗ ырланипе, «Воскресение» ыркӑмӑллӑх фончӗ пулӑшнипе кун ҫути кӑтартнӑ. Ку вӑл ҫутӗҫ проекчӗ шутланать.
Дневника икӗ чӗлхепе: чӑвашла тата вырӑсла — пичетленӗ. Дневник страницисенче чӑваш чӗлхипе, паллӑ ентешӗмӗрсемпе, паллӑ вырӑнсемпе, йӑла-йӗркепе, культура эткерлӗхӗпе кӗскен паллаштарнӑ.
Проект авторӗ — Анастасия Анохина.
Чӑваш Ен Элтеперӗ Олег Николаев калашле, тӑван ҫӗре юратасси хамӑр тымара, тӑван чӗлхене, историпе культурӑна хисепленинчен пуҫланать. Апла пулсан, чӑваш дневникӗ ку енӗпе пӗлтерӗшлӗ кӑларӑм тесе калама пулать. Ара, чӑх пӗчӗккӗн сӑхсах тӑранать теҫҫӗ мар-и?
-0.7 °C