Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

I

Хĕнкасси ялĕн пус хапхинчен тухса чăнкă мар сăрт çине улăхса çитсен вĕсем иккĕшĕ те ял çине çавранса пăхрĕç. Малалла анаталла утмалла, вара ял курăнми те пулать, курăнми пулать тăван ял...

— Анюк, эс ма çапах йĕме чарăнмастăн, — терĕ Энтруш хăйĕн пĕчĕк ултă çулхи йăмăкне.

Анчах çапла каларĕ те хăй те ĕсĕклеме тытăнчĕ. Йăмăкне каланă çăмах хăйĕн кăмăлне уçса ячĕ. Çамрăк кăмăлăн куççулĕ нумай. Ăшра вăй çителĕклĕ мар вăл куççульсене тытса тăма.

— Айта, Анюк, çитет, йĕрсе нимĕн те тума пулмасть, — хыттăнтарах калама тăрăшса калать Энтруш. — Мĕн пит йĕмелли пур уншăн...

Мĕн вăл «уншăн»? Ăна Анюк мар, вун виççĕри Энтруш та лайăххăнах тавçăрса илеймест: те ялшăн, те урăх хурлăхлă япалашăн...

— Ăçта каятпăр вара эпĕр?!

Тĕлĕнмелле ку Анюкпа! Ăçта каяссине мĕнле тĕллесе калатăр Энтруш? Çурăм çине хутаç çакнă ачасем ăçта каяссине ăçтан пĕлччĕр? Ăçта каяссин тĕлĕ пур-ши вара ун пек ачасен?!

— Айта-ха, айта, ут эс, — çĕтĕк чавсаран тытсах туртать Энтруш, — утăпăр ак çак çулпа та, пĕр-пĕр яла кĕрĕпĕр, ăçта çитсе перĕнессине ман ăçтан пĕлес?

Малалла

Хĕç вылятса-и ыткăнаççĕ

Вĕç-хĕрсĕр курăнми çарсем? —

Сив хурçă пек çиçсе выляççĕ

Сив уйăх айĕн хăяхсем.

«Эппин, каллех кунта хăварчĕç,

Туссем пур — вăрçă хирĕнче...»

Тирек çумне хуллен таянчĕ,

Тăрать Десна çыранĕнче.

Чарусăр çил çаплах шинелĕн

Аркисене туртать, силлет.

Тĕрри йĕр кайнă, çĕткеленнĕ

Кĕпи çине шевле ӳкет.

Йĕр-йĕр тымарлă хĕрлĕ йывăç

Çине касса тĕрленĕ пек

Ун çӳçĕсем сулмаклă, йывăр

Выртаççĕ çирĕп йĕркепе.

Кĕрлет те çаврăнать синкерлĕ

Çилсемпеле тулса тĕнче.

Çапла пĕччен тăрать вăл тĕрлĕ

Вак кĕнекеçĕ умĕнче...

...Ак эп каллех аса илетĕп

Тăван чĕлхемĕре пĕрмай.

Çапла, пĕлетĕп эп: çемçе те

Сăпай сăмах унта нумай.

Йывăррисем те пур. Тăнланă.

Чул пек пусаççĕ. Çеçпĕл, тен,

Шăп çавсене манми упранă,

Тен, çавсене аса илсен

Ун куçĕ умĕнче хăватлăн,

Кĕренĕн-хĕрлĕн хĕвĕнсе,

Пуçа ыраттарса, сулмаклăн

Чӳхеннĕ йывăр мăкăньсем?..

Сывлăм çийĕн чупнă пĕр пăхмасăр —

кив пушмакĕ нӳрлĕ курăнать...

Перронта йышпа пăтрашăнмасăр

хĕр чечек çыххи тытса тăрать.

Илĕртӳллĕ вырăсла сăпайлăх,

куçĕсем те вырăсла сенкер...

Кам-ши вăл, çапла пăлхантармалăх

ун асне кĕрсе вырнаçнăскер?

Юратать-ши — сывлăш пӳлĕнмелĕх,

инçетре палланă тутăра

курсанах — сасартăк именмелĕх?

Пĕр çапла, çапла çеç пултăрах...

Ăш вĕçрĕ, пултараймăп çывăрмашкăн,

Ĕмĕтленер, çутăласса кĕтсе...

Ыранхи ир, ыранхи кун вал маншăн, —

Çырмашкăн пулнă сăввăмсем.

Эп те йышра пĕр тан чыспа çӳретĕп,

Çынсем мана та шаннине сиссе

Çак тивĕçе сиртен кивçен илетĕп, —

Çырмашкăн пулнă сăввăмсем.

Çерçи çемйи каллех иленчĕ

Пушаннă шăнкăрч йăвине.

Куратăн çыранра

именчĕк

Çаралнă хурăн тăнине.

Ун кĕпине çил хывнă илнĕ,

Хăй çарамас та, вăтанать...

Кĕр тĕрĕслет пурне те тимлĕ, —

Çулçа,

юлашкине,

татать.

Кив календарь листи пек çулçă

Вĕлтĕртетсе ӳкет çĕре.

Çӳхе пăр кантăкĕ йăл кулчĕ

Çул хĕрринчи кӳлленчĕкре.

Унта тӳпе тăрать пуçхĕрлĕ,

Хăрать сасартăк ӳкесрен...

Уяв плакачĕ пек хĕп-хĕрлĕ

Çунать мал енĕ ирсерен.

Пур ĕçсене пуçтарнă майăн

Кĕр мулĕ йăтăнса килет.

Пĕлетĕп эп:

Шыра — тупаймăн

Халь ялĕпе пĕр пуш кĕлет.

Çуркунне тапса çитрĕ. Пахчара ĕç пуçланчĕ. Эпĕ те пуç çĕклемесĕр тенĕ пек йăрансем туса тĕрмешетĕп. Пĕчченех. Кампа ĕçлес-ха манăн? Упăшка? Вăл-и? Вăл пахчара ĕçлеме юратмасть. Тутлă çиме кăмăллать, йӳçĕ ĕçме юратать. Çынсен арçыннисем кунĕпе анкартинче ĕçлеççĕ. Арăмĕсем хатĕр йăрансем çине хăяр, кишĕр, çарăк акаççĕ. Эх, мĕнешкел ырă кураççĕ çынсен арăмĕсем.

Мĕн тăвас-ха халь тин? Телее сутăн илме çук-çке. Камăн мĕнле шăпа. Хăшĕ ырă курать, хăшĕ нуша тӳсет. Чун ыратать. Тарăхнипе ĕç те малалла каймасть. Мĕн тумалла? Капла мĕнле пурăнмалла? Мĕншĕн манăн пĕччен асапланмалла? Ĕçлес мар тетĕн — чун чăтмасть. Çынран намăс. Ял кулли пулас килмест вĕт. Пахчана хуратса хăвармаллах.

Пуçларăм пуç тавра çавăрттарма. Упăшкана çур литр шурă эрехе çĕклесе кăтартрăм та — чăшт! тухса сирпĕнтĕм. Ман хыççăн чупать:

— Тавай! Ярса пар! Тавай, халех пар! — тет. — Вилеп мухмăрла!

Эп те ухмах мар:

— Ав, сарайĕнчен кĕреçе кайса ил! — терĕм. Çав вăхăтра кĕленчене пахча вĕçне, çĕр айне, пытарса хутăм.

Кĕреçе кайса илчĕ, мана куçран тимлесех пăхать.

— Ну, кайса илтĕм. Халь пар ĕнтĕ, — тет.

Малалла

(Юлташ вулаттарнă çыру)

Тем те пулĕ кайран. Пулĕ уйрăмлăх, пĕрлĕх,

Ĕç, çемье, кил ăшши... Пур пĕр ман пурнăçра

Çутă вăрттăнлăх пулнă хĕрарăмлăх, хĕрлĕх

Уçăлми тупсăм евĕр упранĕ санра.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Ик эрне килĕмре пурăнатăп чиперрĕн,

Ик эрне куçма-куç кураймарăм сана.

Çынсенчен сан пирки эп ыйтса пĕлеймерĕм, —

Сан ятна асăнсан шӳт сăмах пуçланать.

Ăнлансам эс мана: саншăн эп вăтанмастăп,

Хăрамастăп манран куç хĕссе куласран, —

Ниепле те йышра лăпланса лараймастăп

Сан пирки: «Вăл хĕр пуçăн...» тесе хускатсан...

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Астăватăн-и эс (ун чухне эп ачаччĕ):

Инçетри улăха тухса кайрĕç хĕрсем.

Йĕпе атă çине сарă вăрă сапатчĕç

Кустăрма хушшипе явăнан курăксем...

Юлашки вут çути сан çинче ялтăрарĕ, —

Иккĕн кайрăр эсир... Сӳнсе ларчĕ вучах.

Малалла

Çăпата маршне эп астăватăп.

Пытару юрри пек илтĕнетчĕ...

Теприсем сана питех мухтаççĕ

Утма канлĕ урана, тесе.

Эс — шăнтсан янратăн атă пек.

Йăкăш-йăкăш ташлама та меллĕ:

Тăхăр пушăт çăпати

Тăхăнтармăн-и, ати.

Юлашки ку çăпата,

Евчĕ килчĕ ман пата.

Тĕрен çинче йăл-йăл кулсан хĕвел,

Сухаç ури силле-силле утатчĕ.

Итем сарсан, тапатчĕç те кĕлте,

Пучах шевли сапатчĕ çăпата.

Шыв-шур чухне çĕле те каптăрма,

Тан тапнă Атăл урлă каçăн шиксĕр.

Çапах сана чунран эп ылханатăп,

Эс — мĕскĕнлĕх,

Эс — чухăнлăх парни.

Каçса кайсах улпут таврашĕ кулнă

Сăхманлă, çăпаталлă чăвашран.

Кам атăпа, ăна тăрсах ал панă.

Кĕрекене те лартнă юнашар.

Сана эп кураймастăп, çăпата.

Ман уява сӳнтертĕн ăшăмра.

...Ял халăхĕ урам тулли кĕрлетчĕ.

Ялав йăтса утатчĕ юрăпа.

Çак уява хăçантанпа эп кĕтнĕ,

Малалла

Ытарайми тăван енсем!

Вĕри салам ăçта вырнаçĕ?

Çĕр кĕнекин страницисем —

Çĕн пусăсем — вашт уçăлаççĕ.

Йăмăхтарать тырпул куçа.

Ăна кам савăнса сăнамĕ?

Мухтав сана, тулли пучах, —

Çав кĕнекен тĕп умсăмахĕ.

Кунта çынсен паха йăли —

Вăй-хал хумасăр ырлăх килмĕ.

Мухтав сана, ĕçчен ялйыш!

Кĕнекине эс çырнă тимлĕ.

Юхтарнă тар ларман йӳне.

Ĕçленĕ кăмăл çырлахмалăх.

Эс хĕпĕрте: кĕнекӳне

Вулаканни пулать пур халăх.

Ирпе хир анлăшĕ тӳлек.

Шăпах кулач шăршиллĕ айлăм.

Пĕр çил çеç, чăркăш критик пек,

Пуш пучахсем шырать — тупаймăн!

Çĕкленнĕçем тырпул хӳми;

Шутлатăп эп, чунтан хумханнăн:

Çĕр кĕнеки пек хухĕмми

Пĕр кĕнеке çырасчĕ манăн.

Хурăнлăхра — хурăнсем,

Юманлăхра — юмансем,

Пирĕн атте-аннесем

Çак хурăнсем, юмансем.

Хурăнлăха пухăнса,

Саркаланса юрлар-и?

Юманлăха пухăнса,

Ура хуçса ташлар-и?

Эпĕр юрлас юрăсем

Аннемĕрсен юррисем,

Эпĕр ташлас ташăсем

Аттемĕрсен ташшисем.

Хурăнлăхра юрлани

Юманлăха янратĕ,

Юманлăхра ташлани

Хурăнлăха ташлатĕ.

...Хурăнлăхра хурăнсем,

Юманлăхра юмансем,

Çак юмансем, хурăнсем

Пирĕн атте-аннесем...