Чӑваш патшалӑх юрӑпа ташӑ ансамблӗн артисчӗсем юлашки вӑхӑтра пултарулӑх каҫӗ ирттерме пуҫларӗҫ. Аса илтерер: маларах ун пеккине Алёна Николаева тата Наталья Мингазова йӗркеленӗччӗ. Ҫывӑх вӑхӑтра концерта Валентина Кокотанова йыхравлать.
Валентина Кокотанова хӑйӗн пултарулӑх каҫне «Поёт душа – живёт Россия!» (чӑв. Чун юрлать — Раҫҫей пурнать) ят панӑ. Мероприяти чӳк уйӑхӗн 3-мӗшӗнче Чӑваш патшалӑх культура институтӗнче иртӗ. Вӑл 18 сехет те 30 минутра пуҫланӗ.
Юрӑпа ташӑ ансамблӗпе пӗрле артист халӑх тата автор юррисене шӑрантарӗ. Сӑмахран, «Я лечу над Россией», частушки под гармонь «Матаня», «Что за песни распевают на Руси», «Тополя» тата ыттисем янӑрӗҫ. Вӗсем культура эткерлӗхӗн тӗнче фондӗнчи юрӑсем шутланаҫҫӗ.
Юпа уйӑхӗн 2-мӗшӗнче Чӑваш Енӗн наци вулавӑшӗнче Юлия Силэм пултарулӑх каҫне пуҫтарӑннӑ. Юлия Александровна — чӑваш прозаикӗ, поэчӗ, философи наукисен кандидачӗ, Чӑваш Республикин культурӑн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ, Патӑрьел районӗн хисеплӗ ҫынни. Пултарулӑх каҫне унӑн юбилейне халалланӑ. Патӑрьел районӗнчи Ҫӗнӗ Ахпӳрт ялӗнче ҫуралнӑ ҫак калем ӑсти юпа уйӑхӗн 2-мӗшӗнче 75 ҫул тултарнӑ.
Ҫыравҫӑна саламлама сумлӑ ҫынсем пырса ҫитнӗ: филологи наукисен кандидачӗ, Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗн аслӑ ӑслӑлӑх ӗҫченӗ Надежда Ефремова-Ильина; Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ артисчӗсем Геннадий Кириллов тата Надежда Кириллова; Чӑваш Республиикн тава тивӗҫлӗ учителӗ Геронтий Никифоров; Василий Кервен поэт тата куҫаруҫӑ; Марина Карягина писатель тата журналист; Галина Серебрякова (Кӗмӗл) тата Нина Артемьева сӑвӑҫсем; Чӑваш Республикин тата Раҫҫейӗн тава тивӗҫлӗ артисчӗ Валентина Смирнова.
Ыран, юпа уйӑхӗн 6-мӗшӗнче, Раиса Сарпин юбилей каҫӗ иртӗ.
«Сарпи туссене пуҫтарать» мероприятие сӑвӑҫ 75 ҫул тултарнине халалланӑ. Юбилей каҫне Чӑваш Енӗн наци вулавӑшӗнче пуҫтарӑнӗҫ.
Музыкӑпа поэзи каҫне ӑслӑлӑх, культура, ӳнер ӗҫченӗсем пухӑнӗҫ. Унсӑр пуҫне — ентешӗсем, калем ӑстисем. Тата тӑлмачсем, музыкӑпа театр ӳнерӗн ӑстисем, журналистсем. Хамӑр патран ҫеҫ мар, Мари Элтан, Пушкӑртстанран, Дагестанран, Тутарстанран, Коми Республикинчен, Мускавпа Питӗртен килсе ҫитӗҫ.
Раиса Сарпи пултарулӑхӗ чӑннипех те тӗрлӗ енлӗ. Вӑл поэтпа прозаик та, драматургпа тӑлмачӑ та. Тата мӗн чухлӗ преми лауреачӗ-ши вӑл! 60-а яхӑн кӗнеке авторӗ 400 ытла юрӑ валли сӑвӑ тата 10 ытла пьеса ҫырнӑ.
Мероприяти 13 сехетре пуҫланӗ.
Чӑваш патшалӑх филармонийӗ «Авалхи хӗлӗх сасси» концерт-спектакль хатӗрлет. Куракансене чӑвашсен авалхи йӑли-йӗркипе паллаштарма палӑртнӑ май «Сурхури», «Хӗр сӑри», «Пир ҫапни», «Бурлаксен юррисем», «Туй» тата ытти йӑла-йӗркене кӑтартса парӗҫ.
Мӗнпур юрра хальхи пек илемлетсе, ҫӗнӗрен аранжировка туса куракансем умне кӑларӗҫ.
Илемлӗ чӑваш тумӗ ҫеҫ мар, чӑвашсен музыка инструменчӗсем те нумай пулӗҫ. Сӑмахран, шӑпӑр, шӑхлич тата тӑм шӑхлич, кӗсле, нахра, тӑмра, сӗрме купӑс, параппан.
Программӑна «Ҫавал» фольклора эстрада ансамблӗ, Анастасия Батюкова тата «Nota «G» ташӑ ушкӑнӗ хутшӑнӗҫ.
Режиссёр-постановщикӗ — Раҫҫейӗн тава тивӗҫлӗ ӳнер ӗҫченӗ Николай Андросов, композиторӗ — Чӑваш Енӗн искуствӑсен тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ Николай Казаков, тумсен художникӗ — Екатерина Тонюшкина.
Нумаях пулмасть Алена Николаева сцена ӑстин пултарулӑх каҫӗ иртнӗ.
Алена Николаева Чӑваш патшалӑх юрӑпа ташӑ ансамблӗнче балет артистки пулса ӗҫлет. Сцена ӑстин пултарулӑх каҫне (вӑл авӑн уйӑхӗн 25-мӗшӗнче иртнӗ) ташӑ ӳнерне юратакансем, педагогсем, Чӑваш Енри театр ӗҫченӗсен союзӗн тата ансамбль ертӳҫисем пуҫтарӑннӑ.
Вӗсем кӑна та мар, Культура ӗҫченӗсен Раҫҫейри пултарулӑх пӗрлешӗвӗн пайташӗ Маргарита Железнова видеосалам та хатӗрленӗ.
Ялта ҫуралса ӳснӗ хӗр ачаранах сцена ҫине тухма ӗметленнӗ. Юрӑпа ташӑ ансамбльне лексен вӑл коллективӑн ертсе пыракан сцена ӑсти пулассишӗн нумай тӑрӑшнӑ.
«Алена – пирӗн балет ушкӑнӗн чунӗ. Унӑн ӗҫченлӗхӗ, репетици вӑхӑтӗнче чунне парса тӑрӑшни ҫамрӑк артистсемшӗн ырӑ тӗҫлех пулса тӑраҫҫӗ», – мухтанӑ артиста ансамбль директорӗ Леонид Антонов тата илемлӗх ертӳҫи Алексей Тимошенко.
Ӗнер, юпа уйӑхӗн 1-мӗшӗнче, Александр Ангаров (01.10.1946-22.06.2005) сцена ӑсти ҫуралнӑранпа 80 ҫул ҫитнӗ.
Вӑл — паллӑ балетмейстер, РСФСР тава тивӗҫлӗ ӳнер ӗҫченӗ, К.В. Иванов ячӗллӗ чӑваш патшалӑх премийӗн лауреачӗ.
Александр Валентинович Чӑваш патшалӑх юрӑпа ташӑ ансамблӗнче 30 ҫул тӑрӑшнӑ. 1976-2005 ҫулсенче Александр Ангаров 100 ытла вокалпа хореографи сюити тата ташӑ лартнӑ. Чӑвашла пӗлмесен те вӑл чӑваш халӑх культурине чунтан юратнӑ. Хӑй юратнӑ ҫеҫ мар, чӑваш ташшинче пурнӑҫа, культурӑна, халӑхӑн анлӑ тавракурӑмне уҫса пама пултарнӑ.
Хӑй вӑл Украинӑри Ужгород хулинче ҫуралнӑ. Мускаври патшалӑх культура институтӗнчи балетмейстерпа педагогика уйрӑмӗнче вӗреннӗ. 1976 ҫулта Чӑваш патшалӑх юрӑпа ташӑ ансамблӗнче тӗп балетмейстер пулса ӗҫлеме тытӑннӑ.
Чӑваш патшалӑх оперӑпа балет театрӗнче ӗҫлекен Сергей Кузнецова «Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ артисчӗ» хисеплӗ ят панӑ. Хушӑва республика Элтеперӗ Олег Николаев нумаях пулмасть алӑ пуснӑ.
Сергей Павлович Чӑваш патшалӑх оперӑпа балет театрӗнче вокалист-солист пулса ӗҫлет. Хисеплӗ ята ӑна театр ӳнерӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫшӗн тата пултарулӑх енӗпе нумай ҫул тӑрӑшнӑшӑн пама йышӑннӑ.
Сергей Кузнецов Чӑваш патшалӑх культурӑпа ӳнер институтӗнчен вӗренсе тухнӑ. Вӑл Раҫҫей тава тивӗҫлӗ артистки, чӑваш халӑх артистки А. Сергеева-Зинкина класӗнче вӗреннӗ, кайран Хусанти Н.Г. Жиганов ячӗллӗ патшалӑх консерваторийӗнче аспирантурӑра пӗлӳ илнӗ. Унта вӑл Тутарстан халӑх артистки А. Шагимуратова класӗнче пултарулӑха туптанӑ.
2010 ҫултанпа Чӑваш патшалӑх оперӑпа балет театрӗнче ӗҫлет.
Ҫеҫпӗл Мишши ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх ҫамрӑксен театрӗнче ӗҫлекен Венера Пайгильдина театртан кайнине пӗлтернӗ. «Спасибо этому дому.. идём к другому..» (чӑв. Ку киле тав тӑватӑп, урӑх ҫӗре каятпӑр), — тесе кӗскен ҫырса хунӑ артистка халах тетелӗнчи хӑйӗн страницинче. Унта вӑл Ҫамрӑксен театрӗн тата К.В. Иванов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх академи драма театрӗн ҫурчӗсен сӑнӳкерчӗкӗсене вырнаҫтарнӑ.
Чӑваш театртне ҫӳреме юратакансем ку сцена ӑстине аван пӗлеҫҫӗ. Вӑл хӑйне шанса панӑ сӑнарсене тӗлӗнмелле ӗнентерӳллӗ калӑпланипе куракансен чунне тыткӑнлать.
Венера Пайгильдина — Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ артистки, Чӑваш Республикин Патшалӑх премийӗн лауреачӗ. Пултаруллӑ сцена ӑсти 1974 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗн 7-мӗшӗнче Элӗк районӗнчи Тури Татмӑш ялӗнче ҫуралнӑ. Сцена ҫине пуҫласа шкулта вӗреннӗ чухнех, «Ҫутӑ ӗмӗт» вокал ансамбльпе тухнӑ. Хӗр Ф.Павлов ячӗллӗ музыка училищине вӗренме кӗнӗ, унта Ҫамрӑксен театрӗн директорӗпе, Зоя Ярдыкова режиссерпа, паллашнӑ. 1996 ҫулта Зоя Дмитриевна училище вӗренсе пӗтернӗ Венерӑна театра ӗҫлеме чӗннӗ.
(Олег Прокопьев сӑввисен алҫырӑвӗ)
Алҫыру «Несӗлсен тӑмхисем» ятлӑ. Тӑмха мӗнне пӗлетӗп-ха (япаласене пайӑрлатса ҫапнӑ паллӑ). Хирти анасен, михӗ-шӑналӑксен, патшалӑха илнӗ лашасемпе ӗнесем ҫине ҫапатчӗҫ. Ваттисен хӑйсен чӗлхи-ҫырӑвӗччӗ ун чухне.
Хитре каланӑ алҫырура – япӑх илтрӗм ҫав. Нимле тӑмха та курмарӑн – ни тӳррӗн сӑнланине, ни шахвӑртса сӑвӑрнине. «Тухату ярӑмра» е ятарласа пайра чунри авалхи тӑмхасене тупса пулинех... Вӑхӑтпа ҫирӗппӗн палӑртнӑ вӗсене – юпа уйӑхӗн 30-мӗшӗ, 2025 – ҫурла уйӑхӗн 31-мӗшӗ, 2026 хушшинче ҫырнӑ. Ҫыраканӗшӗн вӑхӑчӗ пӗлтерӗшлӗ пулӗ те, поэзишӗн ҫакӑ питех апла мар. Ҫапах та, пӗр хавхапа пӗр тапхӑрта вӗри те вӑхӑтлӑ шӑратнӑ сӑвӑсем ӗмӗрсене юлни чылай. Фетпа футуристсем, Блокпа пӗрле Андрей Петтокин «Кӑвак инҫет» ярӑмӗ аса килет.
Халь кӑна паллӑ ҫынсем – патшалӑх ертӳҫи пулнӑ Анатолий Лукиянов, Российӑ следстви комитечӗн председателӗ Александр Бастрыкин, хамӑрӑн паллӑ депутат Юрий Моляков ҫырнӑ сӑвӑсене савӑнса вуланӑччӗ. Шухӑшлӑ. Илемлӗ. Таса сӑмах, чунри вут кирек кама та тыткӑна илме, кӑмӑлне уҫма пултарать ҫав.
«Вирьял» ансамбль ертӳҫине Лев Иванова сумлӑ ят панӑ. Вӑл халӗ — «Раҫҫей Федерацийӗн культурӑн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ».
Хушӑва Раҫҫей Президенчӗ Владимир Путин алӑ пуснӑ.
«Вирьял» фольклор ансамблӗ Етӗрне районӗнчи Тури Ачакри культура ҫуртӗнче тӗпленнӗ.
Ку ушкӑна 1990 ҫулта Раҫҫейӗн тата Чӑваш Республикин культурӑн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ Аркадий Айдак сӗннипе пуҫарнӑ. 1993 ҫулта ушкӑна Чӑваш Енӗн Культура министерствин приказӗпе «халӑх коллективӗ» ят панӑ. Ансамбле тӗрлӗ ҫулхи ҫынсем ҫӳреҫҫӗ. Унччен юрӑпа ташӑ ансамблӗ шутланнӑскере 2019 ҫулта фолькорр ансамблӗ ят пама йышӑннӑ.
«Вирьял» вырӑнти мероприятисене ҫеҫ мар, республикӑри, ҫӗршыври тата халӑхсем хушшинчи тӗрлӗ фестивале хутшӑнать.
-0.7 °C