Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пĕрремĕш пайĕ

Иртĕхеççĕ çамрăксем, иртĕхеççĕ... Чарас — чаракан çук, хăйсене хăйсем алла илме шалти чарак çук.

Кăшт сăра-эрех сыпкаласан каччăсем ăйăрлансах каяççĕ: кашни утăмра кĕсре шырама тытăнаççĕ. Пурте мар, паллах, Нестăр йышшисем. Пăхăр-ха, ячĕ кăна мĕне тăрать — ашшĕ-амăшĕ ăçтан тупса панă-ши? Тусĕсем ăна хăйсене майлă çавăрттарса янратаççĕ: «Мистăр». «Мистер» ĕнтĕ тĕрĕсрех. Мистер теме хăй çумĕнче мĕн пур-ши? Сăнĕ-пичĕпе палăрсах каймасть, чĕлхи япшарах мар, ăс-тăнĕпе уйрăлçа тăмасть, укçи-тенки хăçан пур, хăçан çук... Чăрсăрлăхĕ ытлашшипех ĕнтĕ, çав кăна: именмесĕр-вăтанмасăр çыпçăнать хĕрсем çумне. Лешсене, апăршасене, ялтан куçса килнĕскерсене, чĕтрете-чĕтрете пăхăнтарать. Уйрăмах общежитире пурăнаканнисене хăй ташшине ташлаттарма хăнăхтарса çитерчĕ. Хĕрсен, хӳтĕлекен çук тăк, ăçта кайса кĕрес? Пĕчĕккĕн-пĕчĕккĕн çакланкалаççĕ Нестăр-Мистăр серепине.

Тусĕсем те иртеймеççĕ унран. «Ку ман пулать, ку — сан», — пайлать вăл общежити çывăхĕнче шăл çеммисене асăрханă-асăрхаман чипертереххисене суйласа.

Икĕ юлташĕпе пĕрле Лена тĕлне пырса тухсан та Нестăр иккĕленсе тăмарĕ.

Малалла

Кашни ирех хĕвел, ачашшăн

Шевле сапса, вылянă чух

Васкатăп ял çумне тухасшăн,

Унта — çунатлă манăн чун.

Ем-ешĕл çур калчи тип-тикĕс:

Парка туналлă пур çĕрте.

Хумханнăн туйăнать мăн тинĕс,

Куçа ун хумĕ илĕртет.

Чăлт сирпĕнет çап-çутă сывлăм,

Мерчен пекех йăл-йăлтăрса.

Сим-пыл пек сиплĕ ирхи сывлăш

Тусансăр, уçă, тап-таса.

Хырвар куккукĕ тараватлăн

Пĕр вĕçĕм авăтать: ку-ку!

Асамлă шăпчăкăн янравлă

Ыр кĕввине илтет хăлху.

Сĕвен шур пăсй хумлăн-хумлăн

Çĕкленнĕçемĕн çӳлелле

Утрав çинчи кăтра шур хурăн

Шывра вылять мĕлкипеле.

Нимрен паха ирхи илемлĕх

Çулла Сĕве тăрăхĕнче.

Тахçан кайран аса илмелĕх

Ыр сунăмне пиллет тĕнче.

Шанса пачĕç Макара

Çĕнĕ трактор колхозра.

Тар юхтарчĕ акара.

Ят-сум илчĕ халăхра.

Ĕçре çын чапа тухать,

Ĕçре çын телей тупать.

Çеп-çемçе чĕлхе-çăварлă,

Ырă, çепĕç çуркунне

Ман кăмăлăмпа пĕр варлă,

Эп саватăп ун кунне.

Йăлкăшать хĕвел хĕрӳллĕн:

Çутăрах та, ăшăрах

Хуçаланмĕ сивĕ ӳлĕм, —

Юхса кайрĕ шырланпах.

Чĕрĕлет тăван тавралăх:

Сад пахчи, уй-хир ани…

Пур çĕрте те халь хаваслăх —

Кайăк-кĕшĕк юрлани.

Кĕç, хир анлăш ĕçпе тулчĕ,

Пуçланать ака-суха…

Вунă трактор шуса тухрĕ:

— Ăмăртар-и? Эй, Сахар!

Тăрисем тăрăлтатаççĕ

Ăмăртса хресченпеле.

«Шăпчăк ыйхине» татаççĕ

Ĕçченсем унпа пĕрле.

Хир юрри юхать пин саслăн:

— Пурте тухăр акана!

Ĕç кĕвви юхать хаваслăн

Мухтаса акаçăна.

…Хумханса ак тыр-пул ӳсĕ

Ылтăн пек, куçа шартса.

Вăй хурсан килет вăл ӳсĕм

Чечек-курăк пек шăтса..

Хал пулсан — хавал та пулĕ.

Мĕн акатăн çав шăтать.

Ĕçлекенĕн пӳлми тулĕ,

Сӳрĕккийĕ мĕн чăмлать.

Çурхи кун — çулталăк тенĕ,

Этеме тăрантарать.

Ак мĕн-ма уй-хир ĕçченĕ

Акара иккен тарлать.

Сап-сарă тумлă кĕркунне

Сапать пĕр вĕçĕм кĕмĕлне.

Тавралăх çулçă эрешпе,

Йăлтăртатать сар шевлепе.

Хĕвел йăвашшăн хĕмленет,

Вучаххинче, тен, вутă пĕтнĕ?

Е ăшшине вăл хĕрхенет?

Çак хурава камах-ха пĕлтĕр?

Салхулланать кĕрхи тĕнче,

Вăл ылтăн пек йăлтăртатсан та

Тупатăп тунсăх сăнĕнче,

Кăвак инçетлĕх йыхăрсан та.

Кăллин-каллин! Хур кайăксем,

Ман тунсăха вут пек чĕртетĕр.

Çапах ĕлккен кĕрхи кунсем,

Ыр сăнлăх чĕрене кĕртетĕр.

Эп ку енче, эс леш енче —

Хушша каçма хывар-и?

Атăл тарăн, каçма çук,

Хамăр хывса каçар-и?

Халăх юррисенчен

Пĕрремĕш сыпăк

Асатте килĕнче çуралнă эпĕ. Аттепе аннен пĕрремĕш ачи пулнă. Йышлă çемьере пурăнаттăмăр. Кил хуçи асаннеччĕ. Асатте туя тытса картишне тухатчĕ те кун каçипе пӳрте пĕрре-иккĕ кĕрсе тухатчĕ-и, çуктаччĕ-и? Вăл пирĕнпе пĕрле ларса апатланнине те астумастăп. Тем кăштăртатса çӳреетчĕ хăй тĕллĕн. Ĕç тунă-ши вăл, çапла вăхăт вĕлернĕ-ши, ăна та пĕлместĕп. Пирĕнпте пĕрле аттен шăллĕ те пурăнатчĕ. Темшĕн çара илмерĕç ăна. Асатте пулнă, атте пулнă, кунăн та тăрса юлма нимле йӳтĕм те çук тесе шутлатчĕç килтисем. Хулара-мĕнре ĕçлекелесе пурăнатчĕ-пурăнатчĕ те каллех яла таврăнатчĕ. Аттепе темшĕн ялан хирĕçетчĕç. Мĕн пайланă? Каллех пĕлместĕп.

Эпĕ вуннă тултарсан йăмăк çуралчĕ. Асилсен халĕ те кулас килет. Сăпкара выртакан йăмăкăм хăлхине темшĕн тыта-тыта пăхаттăмччĕ. Çемçе-çемçе пек туйăнатчĕ вăл мана. Çав çулах атте шăллĕ авланчĕ те, атте, хĕрӳллĕ те теветкеллĕ çын, Çĕпĕре тухса кайма шут тытрĕ. Пĕр шăтăкра икĕ упан пурăнмалла мар тесе каланине халĕ те астăватăп.

Малалла

Ай-хай, сăпка сикет, ярăнать,

Сăпка тавра тĕнче çаврăнать.

Пай, пай, пайăшки,

Пилеш йывăç пĕкечи,

Уртăш йывăç сиктĕрми...

Ай-хай, Турикасра туй шавлать,

Шилĕк тавра тĕнче çавранать.

Пай, пай, пайăшки,

Пилеш йывăç пĕкечи,

Уртăш йывăç сиктĕрми...

Ай-хай, тупăк анать, çĕр хăпарать,

Тăпра тавра тĕнче çаврăнать.

Пай, пай, пайăшки,

Пилеш йывăç пĕкечи,

Уртăш йывăç сиктĕрми...

Вĕçрĕ, вĕçрĕ чĕкеç аякран, аякран,

Сенкер Нил тинĕсе васкакан тăрăхран.

Вĕçрĕ вăл çумăрта, вĕçрĕ вал шăрăхра,

Ма тесен сар хĕвел ячĕ ăшă йыхрав.

Вăл асилчĕ каллех чĕвĕлти амăшне,

Ун ачаш кăмăлне, унăн чун савнăçне.

Йăвара çунатланнă чипер кунсене,

Сывлăша çупăрланă вĕçев çаврине.

Ак Сăр шывĕ умра, ялăн-ялăн йăмра,

Чăваш Ен, эс каллех ытарми ытамра.

Таврара — ешĕл сас, таврара — ĕçлĕ сас,

Сывă-и, сывă-и, чечекри Анаткас!

Вĕçсе çитрĕ чĕкеç — килĕ çуккă, ай-хай,

Кивĕ пӳрт тĕлĕнче халĕ пушă сарай.

Хăйпе хăй калаçан карчăк кайнă вилсе,

Ачисем ун çуртне сутса янă килсе.

Пурнать этем.

Сăпайлă та ĕçчен.

Ытти çынсен ушкăнĕнче ун çулĕ.

Куллен-кунхи ĕçре ун халиччен

Ялан тарпа хуралнă пĕвĕ, хулĕ.

Вăл чухăн мар.

Çумри кушелĕнче

Пуçтарăннă самай ăспа ĕç мулĕ.

Унпа такам та хăйĕн ăшĕнче

Хавас та, кăмăллă та пулĕ.

Вăл хытă мар.

Çумри кӳршисене

Пуянлăхне сахал-и парнеленĕ.

Хама та çитĕ,

Çитĕ çынсене

Текен ыр шухăш унăн тĕвĕленнĕ.

Анчах кун-çул тумхахĕ ăнсăртран

Ăна авал такăнтарса ӳкернĕ.

Вăл асаппа çĕкленнĕ вăхăтра

Ун пурлăхне чылай туртса пĕтернĕ.

Усал сунакансем

Тусанлă пит-куçне,

Тусанлă тумтирне асăрхасан,

Сулланă тĕлĕнсе пуçне:

«Кушелӳнте мĕн юлнă сан?

Пĕлместпĕр,

Пулнă-ши унта тупра?

Авалтанпах мул çапларах пулман-ши?»

Этем каланă:

«Пурлăхăм — чунра.

Çухатрăм та...

Çавах нумай-ха манăн».

Пуçтартăм эпĕ юрă-кĕвĕ

Хитре чечек суйланă пек.

Ăна упрарăм хĕлĕн-çĕвĕн

Чун хӳттипе, чун ăшшипе.

Мĕн чухлĕ ĕмĕр сыхă тăтăм

Таса сăпкийĕ умĕнче.

Тăшман юрра ан сăхтăр вăрттăн,

Ан вилтĕр юрă çынсенче.

Суранлăран тута-çăварăм

Хăш чух асапсăр уçăлман.

Çапах та çепĕç сасă-çаврăм

Манран пĕрре те уйрăлман.

Вăл чĕтрени суранăм тăрăх

Куçатчĕ çал таппи пекех.

Юнпа пĕвеннĕ ăшăм — шăрăх,

Эс çеç сиплеттĕн тек-текех.

Мана сĕнетчĕ çĕнĕ кĕвĕ

Вăрман та, улăх та çырма,

Йăлт реквием юрланă евĕр

Асилтеретчĕç шăпама.

Таçта лере арканнă килĕм

Час-час курнатчĕ тĕлĕкре.

Урсах йĕрлетчĕ сивĕ вилĕм

Ялăмсене кĕре-кĕре.

Анчах ман юррăм — ман чĕремçĕм —

Вилмерĕ. Эпĕ те унпах.

Пĕтмерĕ ытарми чĕлхеçĕм,

Пĕрлешрĕ юрăпа сăмах.

Çĕн самана ман кĕввĕме те

Вăй-хал пиллерĕ çĕр çинче.

Чăваш сăмахĕн илемне те

Яланлăх упрĕ çут тĕнче.

Малалла