Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

(Пурнăçри карттин)

Беспризорнăйсем хушшинчи ĕçе вăйлатмалла. Беспризорнăйсене хамăр енне çавăрасси çак çулсенчи, çак кунсенчи ĕç.

Хаçатсенчен

«Т-й» пăрахут Шупашкар пристанĕ çумне чашкăртса пырса ларчĕ. Пристаньре ĕç пуçланчĕ.

Пристань кĕперĕ çинче ялтан килнĕ ача тăрать. Карттусĕ çĕтĕк. Кĕпи витĕр чавсисем курăнса тăраççĕ. Уринче çăпата татăкĕ. Аллинче пилеш туя.

Сăрт тăрринчен тепĕр ача анать. Ку пысăкрах, илемлĕ. Çӳçĕсем кăтраланса çамки çине аннă. Çĕтĕк пиншакпа. Уринче ботинкă. Куçĕсем йăл-ял тукалаççĕ. Такама шырать. Пристань çине кĕрсе каялла тухрĕ. Унтан кĕпер çинче тăракан ача патне пырса:

— Ăçтисем эс?.. — тесе ыйтрĕ.

Ача сисмен çĕртен хăйне чĕннинчен шарт сикет.

— Мĕн хăран? Кала, ăçтисем?

— Туканашсем...

— Мĕн тума килтĕн кунта? Ăçта каятăн?

Ача ним тума аптрать. «Мĕн тума çыпăçрĕ-ха ман çумма ку?» — тесе шухăшлать. Анчах каламасан начар пуласран шикленсе:

— Туканашсем эп... Атте çук ман. Анне хамăн мар. Вăрçать. Çăкăр та çук ĕнтĕ... тухса килтĕм... Ăçта каяссине хам та пĕлместĕп. Тем курмалла... Паян çимен те-ха. Кунта «детски дом» пур терĕç те. Каяймарăм. Хăрап. Халь каç пулнă ĕнтĕ. Ыран каяс теп... Çаплах!.. — тесе арпаштарса каласа пачĕ.

Малалла

Сасартак вăранан, ача пек, инçетре.

Сасартăк — музыка, хула, урам, тĕтре.

Пăрланнă туратсен тĕтреленен çути —

çыран тăрăшшĕпех — ман патăма çити.

Лифт кантăкĕ çумне хуллен тĕршĕнсенех

аса килет мана пуласлăхăм тӳрех:

элчелĕм манăн пĕр: ялан, куллен-кунах

ман сас улшăнмалла — сана курсассăнах

сан фортепьяну шав вутра ялтрамалла,

ман çав вутра сана — ална сăнамалла,

чĕре ыратнине манас килсе çитсен,

балкон çине тухса тĕршĕнмелле хуллен,

кайран, ыйăхăмра, сана ман чĕнмелле,

ирччен, тĕлĕкĕмре, санпа пуплемелле.

Шур юр витĕр палăраççĕ

трамвайсен кӳлеписем.

Çанăсем ăшне чăмаççĕ

эп юратнă алăсем.

Савнă çыннăм, лекрĕн эсĕ

чĕлтĕр юр чӳхенĕвне,

манпала килĕштермесĕр

ямĕ вăл сана килне!

Хӳтлĕхре, шур çĕлĕк айĕн

тĕксĕмленĕç куçусем,

ман çине тинкернĕ майăн

лăпкăн ăшăнĕç вĕсем.

Çил-тăман хăтланкаларăш

пит вăтанчăк халь темме:

çаврăнатчĕ акăш-макăш,

халь — пуçларĕ чӳхенме.

Ахаль мар халь шăпланаççĕ

хулари пур сасăсем,

ахаль мар чăштăртатаççĕ

концертсен афишисем!

Иккĕн лифт ăшне кĕрсессĕн

тӳррĕн пăхăн та куçран

ху туймасăр, ху сисмесĕр

шăппăн уртăнăн мăйран...

Эп тĕлĕк курнăçемĕн

Уçать те çенĕке

Кĕрсе тăрать аннеçĕм.

Майлать пуçелĕке.

Вĕçет сапунĕ вăштăр.

Пăшăлтатать тути.

Сăнне çутатнă фосфор.

Сар тупăкăн çути.

Ялан ун куçĕ хупă;

Пырса тăрсассăнах,

Мăкăртатать пĕр хушă,

Тем-тем калать сăмах.

Çук, илтĕнмест халапĕ,

Çитмест ман çывăха.

Аннеçĕм, тен, халь эпĕ

Кĕретĕп çылăха?

Сăнран эс кушăрханнăн

Сăнатăн пĕр кана.

Тен, шутсăр пăшăрханнă

Тăван-пĕтен мана?

Çын хуйхине, тен, маннă?

Çунатăп хамшăн çеç?

Йӳçек, чухлатăп, манăн

Сана çак кучченеç.

Епле куçран эп пăхăп?

Аннеçĕм, ан хашлат.

Шута кайса пĕр вăхăт

Пуçа эс хыпашлан.

Çӳçрен туртасшăн мар-и

Юри ĕлĕкхилле?

Чим, эс кала пуçларăн:

— Ачам, атя киле.

— Ăçтан кун пек хастарлăх?

Пуçу каллех шакла.

Мĕн-ма вара кастарнă

Çӳçна эс салтакла.

Малалла

Каллех райком ĕçне чĕнтернĕ,

Васкатăп телефон патне.

Шурăмпуçпе ир чĕнтĕрленĕ,

Хĕретнĕ пĕлĕт çунатне.

Çунать, хăмач ялав пек, тухăç.

Капăрланать теме кĕтсе.

Кĕçех суха тумашкăн тухĕç

Ача сăн-питлĕ йĕкĕтсем.

Пускил-хĕрарăм кӳлĕ вăкăр,

Турттарĕ вăрлăх кун каçа.

Çапла.

Тертпе пулать вăл çăкăр.

Вăрçи мантарчĕ канăçа...

Эп васкаса çĕклетĕп трубка.

Каллех тивет пуль ĕнтĕ ят.

Эп мĕн илтетĕп пĕр тăрукăн?

Çурăлас пек чĕре тапать.

Савăннипе ташла пуçларăм.

Тула тухатăп сирпĕнсе.

Тăкăрлăкпа утать хĕрарăм

Ик витрипе шыв çĕклесе.

Эп кăшкăрса çĕклетĕп алă.

Пăхать хĕрарăм тĕлĕннĕн.

Хăй ăшĕнче шутлать пуль:

Паллă,

Сыпма та пуçлăх ĕлкĕрнĕ...

Ах, вăрçă пĕтнĕ?

Вăрçă пĕтнĕ!

Йĕрет инке ĕсĕклесе.

Çак хыпара миçе çул кĕтнĕ.

Тинех-çке илтĕмĕр кĕтсе.

Кĕвентине Улька вĕçерчĕ.

Сăнран пăлханнă хăй самай.

Витре умне вăл чĕркуçленчĕ.

Малалла

— Çапла та, капла... Кампани пуçланчĕ. Кашнин ытлашши тырра патшалăх аллине памалла, — терĕ ял Совет председателĕ тĕксĕм хурал пӳртне пухăннă халăха.

— Кăçал ăçтан ытлашши тырă пултăр?! — хирĕç тавăрчĕ Кутăн Якку ывăлĕ Петĕр.

— Ничево... Тупатпăр. Анчах халь план килмен-ха. План кĕтетпĕр.

Халăх саланчĕ. Пурте утрĕç килĕсене. Хăшĕ-пĕрисем урам кĕтессине çитсен чылайччен пĕр-пĕринпе пуплесе тăчĕç. Кусен пичĕсем те йăлкăшмаççĕ. «Х-хву, ты, пурнăç-и ку» Йытă пурнăçĕ!» — тесе сурса илчĕ Уйчӳк Ваçли, хăйĕн вăрăм, сарă сухалне шăлса.

Теприсем васкаса утса, нимĕн чаранмасăр килĕсене саланчĕç.

— Иккĕн пĕр лав çине тийĕпĕр, Сахар. Ман лаша çуккине ху пĕлетĕн вĕт! Вĕсен планне кĕтсе... Леçетпĕр хамăрах. Мĕне кирлĕ вĕсен планĕ пире... — пуплешрĕ пĕри юлташĕпе.

* * *

Председатель кунĕн-çĕрĕн план кĕтет.

— План илсе килсе паман-и паян? — ыйтать арăмĕнчен вырăн çинчен тăрсанах.

— Мĕн планĕ ыйтатăн ара эсĕ манран пĕрмаях?

— Тырă планĕ. Тырă... Ăна та пĕлместĕн. Председатель арамĕ тесе усра вара сана. Тырă планĕ... — Хăмсарчĕ кил хуçи.

Малалла

Çук, эп калавçă мар,

эп тӳррĕн калаçасшăн.

Чун çулĕпе пыма

ирĕклĕрех пуль маншăн.

Сăнарăм ун çулне

йĕркеллĕн, васкамасăр,

унта мĕн курнине

йăлт каласса сунмасăр.

Чун çӳллĕшне сиссе

ăс ирĕклĕн сас парĕ,

хăй хăватне пĕлсе

çирĕпленме пултарĕ.

Систерĕ чун вăйне

сăмахăн вăй-хавалĕ,

чĕре тĕпченине

тусăмсене вăл калĕ.

Сасса таса эп упраймарăм,

пĕччен эп юлтăм ун чухне.

Шăпланчĕ музыка... Туймарăм

ун ирĕклĕ пĕлтерĕшне.

Мана ун чух эс хăвармарăн,

халаллă шанчăк вăйĕпе

эс музыка пулса янрарăн —

юри ман ятшăн пулнă пек.

Ман шанчăкăм, тӳпе хум янăн,

çĕкленчĕ ирĕклĕн, тасан...

Чун кĕввипе эс — ман тăванăм,

ыр ăсăн вăйĕпе — тăван!

Б. Л. Пастернака

Таçта пек — çакă тĕм. «Вăл — çакă»

теме те çук пек... Çĕр каçах

шур садăн пуш архипелагĕ

шав сарăлать пек, — анратсах!

Юрпа çав тĕм хушши — пĕр сассăр,

пĕр йĕрсĕр, çутăсăр тĕнче.

Турат мĕлки çуралаймасăр

тӳрех путать ун ыйхинче.

Унччен ун сĕмĕ çуралсаччĕ,

çукран пур пулнă пек, кăртах, —

юр çутипе тăванлашсаччĕ

малтан, тен, куçсене шартсах, —

черчен пĕр кĕрешӳ пуçланчĕ

кайран вĕсемшĕн çак садра, —

ик енлĕн ирĕлсе çухалчĕç

вĕсем пĕр пĕтĕм артакра...

Халь — çук мĕлке те, юр çути те! —

Çак куç курми мĕлке анчах

сас-чӳсĕр тарăн ыйăх витĕр

ырса чĕтрет пек, — хĕл каçах...

Çак тухату — сасартăк иртĕ:

вăранĕ юр çути мартра,

чуна чун кĕнĕ евĕр, витĕ

турат мĕлки те сив юра, —

мĕлке вăййи аса илтерĕ

е тĕлĕкри сăрт-ту йĕрне,

е хут çине ача ӳкернĕ

тĕс-йĕрĕн сапаланчăкне.

Малалла

Асран кайми Пракуш пиччеçĕм...

Те ватлăха вăл туйнăран,

Ларас килместчĕ пуль пĕчченçĕ,

Йышпа пуласшăнччĕ ялан.

Этемĕ чунĕпе çĕнехчĕ.

Пырса тăратчĕ те хуллен,

Сăмах тупма табак сĕнетчĕ

Е ал тытатчĕ йĕркерен.

Яшсем хăйне пулнишĕн хапăл

Вăраххăн пуç тайса пĕр си

(Ăçтан пĕлсех ку сăмаха вăл?)

Калатчĕ ал тытса: «Мерси».

Вăл, виçĕ вăрçă ветеранĕ,

Хăйне тытатчĕ салтакла.

Çӳретчĕ, пĕр хăнăхнăран-и,

Тин çеç ят тухнă пек шакла.

Кун пултăр — çăкăрĕ пулать-ха,

Ыраншăн вăл пĕлмен хытма.

Çапах упратчĕ плащ-палатка

Вилсессĕн чĕркенсе выртма.

Хăна чĕнмешкĕн юрататчĕ,

Ĕçне те пĕлнĕ вăхăтра.

Ял хушшинче ун пурччĕ ячĕ,

Хисеп те пурччĕ халăхра.

Ĕмĕрĕнче çын асăнмалăх

Нихçан та пуçлăх-мĕн пулман.

Çапах кулянчĕ пĕтĕм халăх,

Вăл сарăмсар вилсе кайсан.

Пракуш пиччем,

Выртса йĕрес-и?

Çунтармăш ĕмĕт ман пĕрре —

Ял умĕнче ята çĕртмесĕр

Сан пек пурнасчĕ ĕмĕре.