Нумаях пулмасть Чӑваш патшалӑх ӳнер музейӗнче Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗн ертсе пыракан ӑслӑлӑх ӗҫченӗн, истори наукисен кандидачӗн Николай Мясниковӑн лекцийӗ иртнӗ. Ӑна вӑл Апаш археологи культурин 100 ҫулхине халалланӑ.
Докладчик «Абашево. Край разукрашенных женщин и обезглавленных мужчин» темӑпа тухса калаҫнӑ, Апаш тӗмескисем ҫинчен каласа кӑтартнӑ.
Кӑҫал паллӑ тюрколог, 17 томлӑ чӑваш чӗлхи словарне пухса хатӗрленӗ, СССР Наука академийӗн член-корреспонденчӗ Николай Ашмарин ҫуралнӑранпа 155 ҫул ҫитет. Ҫавна май Чӑваш Енӗн Наци вулавӑшӗ «Корифей чувашской филологии» онлайн-ивкторина ирттерет.
Николай Ашмарин чӑваш халӑхӗн культурипе вӗрентӗвне нумай тӳпе хывнӑ. Мускаври тухӑҫ чӗлхесен институтӗнче вӗреннӗ. Вӑл чӑваш чӗлхине нумай тӗпченӗ, унтан вӑл 17 томлӑ чӑваш чӗлхи словарьне пухса хатӗрленӗ. Вӑл кӑларӑм чӗлхе пӗлӗвӗнче питех те пӗлтерӗшлӗ.
Чӑваш Енри ӑсчахсем хирургире усӑ курмалли ҫӗнӗ инструмент шухӑшласа кӑларнӑ. Вӑл – щит евӗрлӗ пара операци тумалли монополярлӑ электрод.
Ӑна И.Н. Ульянов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх университечӗн вӗретекенӗсем Владимир Осипов тата Гузель Айзетуллова шухӑшласа кӑларнӑ. Электрод операцие нервсене сиенлетмесӗр тума май парать, ҫавӑн пекех ӳте пӗҫертсе ярас хӑрушлӑх та пӗчӗк.
Электрод валли патент илнӗ.
Пирӗн ҫӗршыври ученӑйсем ракран вакцинӑпа сиплеме пуҫласшӑн. Ракран туса кӑларнӑ мРНК-вакцинӑпа тепӗр 1-1,5 уйӑхран усӑ курма пуҫлӗҫ.
Ӑна Гамелея ячеллӗ центр Мускаври Герцен ячӗллӗ ӑслӑлӑхпа тепчев онкологи институчӗпе, Блохин ячӗллӗ онкологи центрӗпе пӗрле шухӑшласа кӑларнӑ.
Вакцинӑна кашни пациент валли уйрӑм кӑлараҫҫӗ-мӗн.
Хальлӗхе вакцинӑна сӑнавлӑ меслетпе меланомӑпа чирлисене сиплӗҫ.
Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗн ӗҫченӗсем Алтайра «Алтай – прародина тюрков. К истории зарождения тюркской цивилизации» (чӑв. Алтай — тӗрӗксен тӑван ҫӗршывӗ. Тӗрӗк цивилизацийӗ пуҫланса кайнин историйӗ) ятпа иртекен II Пӗтӗм тӗнчери конференцие хутшӑннӑ.
Мероприяти авӑн уйӑхӗн 16-18-мӗшӗсенче иртнӗ. Ӑна славянсемпе тӗрӗксен тӗнчине, этносӗ пуҫланса кайнине халалланӑ. Унта Раҫҫейри, Беларуҫри, Венгринчи, Казахстанри, Кӑркӑстанри, Узбекистанри, Туркменистанри, Азербайджанри патшалӑх ӗҫченӗсем, историксем, тюркологсем, алтаистсем, археологсем, лингвистсем пырса ҫитнӗ. Чӑваш Енрен форума гуманитари ӑслӑлӑхӗн директорӗ, филологи наукисен докторӗ Юрий Исаев тата ӑслӑлах ӗҫченӗ, филологи наукисен кандидачӗ Эдуард Лебедев хутшӑннӑ.
Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗн ӗҫченӗ кӗслепе паллаштаракан кӗнеке хатӗрлесе кӑларнӑ.
«Кӗсле – музыкальный инструмент чувашского народа в истории и современной культуре» кӑларӑм авторӗ — искусствоведени докторӗ Михаил Кондратьев.
Ҫӗнӗ кӑларӑма 500 экземплярпа кун ҫути кӑтартнӑ. Кӗнекене социаллӑ пӗлтерӗшлӗ литературӑна пичетлеме федераци хыснинчен паракан субсиди укҫипе Чӑваш кӗнеке издательствинче пичетленӗ.
Ҫӗмӗрле округӗнчи Тӑванкасра ЧР ӑслӑлӑхӑн тава тивӗҫлӗ ӗҫченне, Чӑваш Республикин Патшалӑх премийӗн лауреатне, чӑваш литературоведне Георгий Федорова халалласа унӑн бюстне уҫнӑ.
Вӑл Канашри педучилище хыҫҫӑн шкулта ачасене 16 ҫул вӗрентнӗ. 1987 ҫулта Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институтӗнче ӗҫлеме тытӑннӑ. 1997 ҫулта доктор диссертацине хӳтӗленӗ хыҫҫӑн И.Н. Ульянов ячӗллӗ ЧПУра ҫӗнӗ уйрӑм уҫнӑ.
Георгий Федоров – 250 ытла ӑслӑлӑх ӗҫӗн, монографисемпе вӗренӳ кӗнекисен, хрестоматисен авторӗ. Вӑл тӑван литературӑна та тӳпе хывнӑ: сӑвӑ-калав, романсем ҫырнӑ. Чӑваш ҫыравҫисен пӗрлӗхӗнче критика секцине ертсе пынӑ.
Бюста уҫнӑ чухне студентсем унӑн сӑввисене илемлӗ вуланӑ.
Максим Кузнецовӑн «Эпӗ чӑвашла калаҫатӑп. Чувашский язык с нуля: самоучитель для начинающих» ятла кӗнеки пичетленсе тухнӑ. Ӑна Тутар кӗнеке издательстви кӑларнӑ, хальлӗхе унта кӑна сутӑнать.
Максим – Раҫҫей ӑслӑлӑхӗсен академийӗн Хусанти ӑслӑлӑх центрӗн ӑслӑлӑх ӗҫченӗ, ҫамрӑк ӑсчах-лингвист, полиглот, куҫаруҫӑ, журналист, поэт. Унӑн унччен те кӗнекесем тухнӑ: «Русские черты в вепсском синтаксисе» (2018), «Коренные народы Ленинградской области и их современные праздники» (2021), «Татарский язык с нуля: самоучитель для начинающих» (2022), «Elo» (веп чӗлхипе ҫырнӑ сӑвӑсен пуххи, 2023).
Максим чӑвашла 2023 ҫулхи ака уйӑхӗнче кӑна вӗренме пуҫланӑ. Унччен вӑл чӑвашла пӗр сӑмах та пӗлмен. Икӗ уйӑхра Максим грамматикӑна вӗреннӗ. Чӑвашла вӗренме пулӑшакан кӗнекене вӑл 2023 ҫулхи ҫӗртмерен пуҫласа 2024 ҫулхи ака уйӑхӗччен хатӗрленӗ. Ҫав тапхӑрта вӑл чӑвашла пач пӗлменнисем валли кирлӗ чӑваш грамматики пирки пысӑк ӗҫ ҫырнӑ. Калӑпӑшӗ пысӑк пулнӑран кӗнеке евӗр пӗр пайне кӑна кӑларма йышӑннӑ.
Максим пӗлтернӗ тӑрӑх, кӗркунне Хусанта, Шупашкарта, Ӗпхӳре тата Санкт-Петербургра кӗнеке хӑтлавне ирттерме палӑртнӑ.
Паян, ҫӗртме уйӑхӗн 3-мӗшӗнче, Чӑваш Енӗн Наци вулавӑшӗнче Фёдор Карягин ученӑй-экологӑн 80 ҫулхине халалланӑ ӑслӑлӑхпа практика конференцийӗ иртнӗ.
Мероприятие Чӑваш Енри Агропромышленность комплексӗн ветеранӗсен союзӗ, Вырӑс географи обществин Чӑваш Енри уйрӑмӗ, Раҫҫейри экологи обществи, Раҫҫейри гидрометеорологи обществи, Чӑваш Енри наукапа ӳнер академийӗ йӗркеленӗ.
Конференцире ученӑйӑн тӗрлӗ енлӗ ӗҫӗ-хӗлӗпе паллаштаракан докладсем тунӑ. Аса илтерер: Фёдор Карягин — учёнӑй-педагог, географи наукисен кандидачӗ, профессор, Чӑваш Енри вӗренӗвӗн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ, Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ экологе, СССР халах вӗрентӗвӗн отличникӗ.
Шупашкарти ваттисем «Бичурин тата хальхи самана» музея ҫитсе курнӑ. Кӳкеҫре вырнаҫнӑ ҫак учреждени фончӗ пуян. Музейра краведенипе тата этнографипе ҫыхӑннӑ материалсемпе паллашма пулать. Кунсӑр пуҫне унта Никита Бичурин пурнӑҫӗпе пултарулӑхӗ, унӑн тӗпчевӗсем тӗп вырӑн йышӑнаҫҫӗ.
Никита Бичурин Шупашкар тӑрӑхӗнчи Шемшер ялӗнче ҫуралнӑ. Нумай вӗренме ӳркенменскер паллӑ ученӑй-синолог пулса тӑнӑ.
«Никита Бичурин пурнӑҫӗ питӗ тӗлӗнтерчӗ. 1Китайра 13 ҫул ӗҫлесе пурӑнна чӑваш ӑсчахӗ Раҫҫее Китайпа ҫывӑхлатнӑ», — хавхаланса каласа кӑтартнӑ музейра пулса курнӑ хыҫҫӑн Любовь Сазанова пенсионерка.
+10.3 °C