Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Йăлт шултăрканă хăмăр йĕкелне

Пăрахрĕ хыр тусанлă çул çине.

Вăл, çурăлман граната пек, кӳплетрĕ.

Пĕр кайăк ăна хирĕç шĕвиклетрĕ.

Каллех шăп-шăпăрт пулчĕ таврара —

Вăрман-мĕн йăшăлт тунă ыйхăра.

Каллех вĕр типĕ, сарă-хăмăр шăрăх

Чупса саланчĕ ешĕл-симĕс тăрăх.

Нейтралитет тытса тăран тӳпе,

Пăхсан, чăнах, чее политик пек.

Лару-тăру улшăнасса кĕтсе-ши,

Е циникла: «Мана мĕнех», — тесе-ши —

Вăл туйăмсăр сăнать çĕре çӳлтен

(Пач ăмсанмасăрах та мар пуль, тен)...

Çапах, хырсен тăррисене пăхсассăн,

Кăшт илтĕнет темле хаваслă сасă.

Унта, çӳлте, сип-симĕс парăссем

Кĕтеççĕ уçă çил кĕç вĕрессе.

Килинччĕ хуть çил-тăвăл, ах, килинччĕ,

Çап-çутă çумăр лӳшкетме пуçлинчче!

Халь тĕлĕрен вăрманăн та вара

Лăпланĕччĕ ăш-чикĕ тăвăлра.

Хырсем те, ешĕл парăслă армада,

Хăюллăн, пытанмасăр, шăтăр-шăтăр

Малалла

— Тйевога! — шартах вăранать хĕрача.

Вут пек пĕçерет кĕлетки.

— Лăплан-ха, — тет амăш, — ку тĕлĕк анчах,

Юмах аташтарнă пекки.

— Анне, хăвăртрах аяла, путвала!

Илтместĕн-им, бомба ӳкет!

— Ачам, пĕчĕкскерĕм, ан çуйăх ытла,

Çук бомба кунта, шеремет.

— Ăçта пирĕн Вовка? Нинук ма тăман?

— Эй-яй, пĕчĕк çеç айванкка,

Халь тек кирлĕ мар вĕсене вăратма,

Вĕсем кайрĕç пит аякка.

Вĕсем халь çӳреççĕ çӳлти пĕлĕтре,

Хитре сад пахчи хӳттинче.

— Мĕнле сад пахчи вăл? Курасчĕ пĕрре...

— Пĕлместĕн çав: аслă тĕнче.

— Унта çăкăр пур-и? Кала-ха тата:

Унта сивĕ мар-и, анне?

— Унта çын выçмасть. Хĕл те çуккă унта.

Пит лайăх унта çынсене.

— Аннеçĕм, атя-ха эпир те каяр!

Паян пулмасан та... ыран.

— Тен, кайăпăр та-и... Анчах халех мар —

Аçу таврăнсан вăрçăран.

— Тулта тем юрлать, тем юрлать çил-тăман,

Темскер калаçать тĕнчепе.

Ача çак çула пĕр нушасăр тухман,

Малалла

Ĕлĕк-авал пĕр ялта Хураç ятлă çын пурăннă тет.

Хураçăн пурнăçĕ питĕ начар пулнă тет.

Çăкăр-тăвар çитмен унăн, кил-çурчĕ ишĕлсе ларнă, выльăх-чĕрлĕхĕ пулман унăн, чăх-чĕп усраман вăл.

Арăмĕ хăй те çĕтĕк-çатăк тум-тир тăхăннă: ачи-пăчи çĕтĕк çытмапа, çара уран, çанăсăр кĕпесемпе, хуп-хура питлĕскерсем урам тăрăх ĕрлесе, йытă-кушак хăваласа, çăвара карса çӳренĕ.

Хураç ачисенчен иртен-çӳрен çын сăмах ыйтсан вĕсем сăмсисене мăшлаттарса, тутисене тавăрса йĕкĕр шăлĕсене кăтартайнă.

* * *

Çав ачасен ашшĕ, Хураç, этем уйра ĕçленĕ чух килте çывăрнă е урам тăрăх урлă-пирлĕ пăхкаласа тăнк-танк, тăнк-танк уткаласа, икĕ аллине калла тытса утса çӳренĕ.

Яллă çĕрте çерçи выçă вилмест теççĕ, — çавнашкал Хураç та унтан-кунтан пĕрер татăк тупкаласа пурăннă.

Ĕçкĕ-çикĕре вăл пур çынтан та маларах ĕçсе çӳренĕ, кĕнĕ çĕртен туха пĕлмен. Тулли куркана тĕппи тума ăста пулнă вăл.

Çӳпçе çине хупăлчи тенĕ пек, Хураçăн арăмĕ те усланкă, ланчашкарах, мелке çӳçлĕскер тупăннă.

* * *

Малалла

Хам пурнăçри мĕнпур вак-тĕвеке

пысăклатма ма вĕçĕм тытăп лупа?

Эп сарлака çул варрине лекем:

пĕчченлĕх ӳплинче эп лармăп хупă.

Çак ĕмĕт çунатне касмашкăн ал

çĕклекене эп сăх питрен лач! сурăп!

Хама кура ман хамăн ăраскал —

путсĕрлĕхе хĕç-сăмахпа эп турăп.

— Хал пулмасан — хăвна çеç айăпла! —

тесе хама эп вĕçĕмсĕр хытарăп.

Ĕмĕрлĕхе çĕтсе, вил кайăкла

ӳкессинчен, пĕрмай

асăрхаттарăп.

Çунатлă шухăш вĕçевне çавах

пăрахмĕ ăраскаллă кун — тавах!

Васкатпăр пур çĕре те ĕлкĕрме:

вак-тĕвекпе вакланнăран сисместпĕр,

юлать чи кирлĕ ĕç. Ăна темме

çак шавлă пурнăçра аса илместпĕр.

Каласчĕ, кунăмсем, сире халех:

çула тухатпăр пушăлла, тиевсĕр!

Хыпаланса иртетпĕр ахалех

хавхаланусăр, ĕмĕтри вĕçевсĕр.

Кайран, шур пас тытсассăн тăнлава,

куратпăр хамăр пĕчĕкçĕ лава,

тиес татах — çитмест хастарлăх вучĕ.

Çу вăхăчĕ иртсен, вăрман çапла

ларать пехиллесе вилес çынла:

ун умĕнче — шур хĕлĕн шурă хучĕ.

Уçă кантăк витĕрех

Алă патăм Вихтĕре.

«Кантăк витĕр ал тытсан —

Çылăх, — терĕ. —

Каçарсам».

Ал тытмарĕ, катăршнăй.

Уçă кантăк витĕрех

Патăм хайхине эрех.

Тытрĕ стакана ярса!

Кантăк витĕр ал парса:

«Ан ятла», — тет катăршнăй!

Ялан калатăн эсĕ:

«Турă çук!»

Анчах, доклад е лекци çырнă чух

Тĕн-тĕшмĕш темипе,

Таçта аçа çапсан çине-çинех,

Кăранташу ӳкет шур хут çине

Аллу чĕтренипе.

Хĕллехи çĕр вăрăм, икĕ кун тăршшĕ. Ала çăлтăр пуç тăрне ухиччен виç çăпата хуçса, тăваттăмĕшне тавăрса хума пулать. Улахра хастарлă хĕр, ыттисем каччăсем çине пăхса ларнă вăхăтра, икĕ йĕке турахуп çиппи авăрлать.

Пĕрре, хĕлле, каç пулттипе кӳршĕри Пилеш Мĕтри патне кайрăм, шакăлтатса ларма. Алăкран пырса кĕтĕм те:

— Ман килес, — терĕм.

Мĕтри матки:

— Килех, килех, Ваçка пăяхам, маларах ирт, — тет.

Мĕтри — сӳтсе явса юмахлама юратакан çын. Юмахлама питĕ ăста. Ун патне кӳршĕсем чĕлĕм туртма пухăнкалаççĕ. Халĕ те ун патне ман умĕн Юс Çеменĕпе Такамак Энтри пырса ларнă.

Эпĕ пĕр вăтанмасăр «маларах ирт» тенĕрен кĕреке пуканĕ тĕлнех кĕрсе лартăм.

— Мĕтри ăçта кайнă сирĕн? — теп.

— Выльăхсене хупма тухнăччĕ вăл та, — тет арăмĕ.

Пăртак ларсан Мĕтри кĕчĕ.

— Ваçка пичче килнĕ-çке, — тет.

— Юмахламалла килсе ларас терĕм-ха, — теп.

— Юрать, — тет. Алăк патнелле пăхрĕ те: — Çемен, элле эсĕ аран шăпăр шăтăкне кĕрсе ларман-çке, маларах ирт, сана сĕтре-сĕтре тĕпелерех ирттерме эс таçта хăна хĕр мар. Куç ӳкес çук сана, — тет.

Малалла

Çул юппине утса тухсассăн,

Тӳпе пек тарăн куçусем

Ман еннелле тинкерчĕç. Ассăн

Сывларăн: «Сывă пул», — тесен.

Çулсем чупаççĕ, илĕртеççĕ

Малтан мала чĕнсе пире.

Мана Пушкăртстанра кĕтеççĕ,

Сан çитмелле, ав, Çĕпĕре.

Эс курăнми те пултăн акă...

Халь эс манран инçе-инçе

Çулсем, мĕскершĕн уйăратăр

Çамрăксене пĕр-пĕринчен?

Савниçĕм, ан сывла тек ассăн,

Ан ӳпкеле тек çулсене.

Пĕрне-пĕри чунтан савсассăн

Кĕтсех тăр тĕл пулусене!

Çул тăвалла хăпарнă чух, юлташăм,

хевтесĕр кĕвĕ илĕртмест пире.

Иртсе каян кун хĕвелне чăкрашшăн

«Ан сӳн», — тесе тытаймăн ӳплере.

Упăтелен... Кайран çĕкленĕ палăк

шăп сан ятна зоопарк картишĕнче.

Айваншăн мар чун çăлтăрĕ — ăсталăх

çиçсе тăрать ăс-хакăл тӳпинче.

Хам вăйăмран иртсе калаçмăп шух,

ман парăм — чи ĕçчен кунсен çĕклевĕ.

Çук, парăм мар ку — тивĕçĕм, хушу,

малашлăхăн йыхравĕ, ăс вĕçевĕ.

Çакна мансан çухалĕ ят —

Тĕнче çути те харама каять.