Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Витрелетсе çăвакан çумăр чӳречерен пĕр вĕçĕмсĕрех шаккать. Вăхăт-вăхăтпа вăл лăпланнă та пек, анчах та сивĕ урамра çил мар, шуйтгансем çуйхашаççĕ тейĕн. Çакнашкал тулăксăр çанталăкра ырă çын тула йыттине те кăлармасть тесе халăхра ахальтен каламаççĕ ĕнтĕ. Пӳлĕмри кăмака çăварĕ тĕлĕнче выртакан çатма çине шыв шăпăртатать. Мăрьене тăм лайăх шăлман ахăр, хăрăмлă шыв шурă пурă тулăхран кăларса кирпĕчсем тăрăх пĕчĕк юханшыв евĕр чупать.

Пӳртре сивĕ. Кĕрлĕ-çурлă çанталăкра йывăç çурт ăшă тытмасть çав, кăшт çил пулсанах ăна пĕр шелсĕр хăваласа кăларать. Хутран-ситрен малти пӳлĕмри пружинăллă кивĕ вырăн хăй пурри çинчен сас парать, ӳркевлĕн шăтăртатса илет. Хуçи канăçсăр пĕр енчен тепĕр енне куçкалать ĕнтĕ. Вăхăт-вăхăтпа ахлатса илни самантлăха шăпланнă çанталăка çĕнĕрен урмăштарса янăн туйăнать. Çил вăй илсе çумăр пĕрчисемпе йывăç тураттисене кантăк çумне килсе сапать. Çав самантра пӳлĕмре ытла та хăрушă пулса каять.

— Ах, ах, ăçта кайса пĕтнĕ-ши пурте? — сасартăк шалтан такам сас пачĕ. Шалти пӳлĕмри вырăн çинче чирлĕ хĕрарăм выртать иккен. Кĕлеткинче пĕр юн тумламĕ те юлман тейĕн. Шурса-саралса кайнă пичĕ ытла мĕскĕннĕн курăнать, типсе кайнă тути тăр-тăр чĕтрет. Пуçне çĕклесе пăхма хăтланать хăй, вăйсăр та сӳрĕк куçĕсемпе такама шырать. Тăрам тесе кĕлеткине те çĕклеме хăтланчĕ, вăйĕ çитейменрен каялла тĕшĕрĕлчĕ.

Малалла

Ан ӳкĕнĕр пĕччен юлсассăн,

Ан ӳкĕнĕр тăван нумай пулсан.

Ан ӳкĕнĕр туссем çумра тăрсассăн,

Ан ӳкĕнĕр пушшех те тусăр çук пулсан.

Ан ӳкĕнĕр сиртен кулсассăн,

Ан ӳкĕнĕр шеллев чуна çурсан.

Ан ӳкĕнĕр килпетсĕр ĕç тусассăн,

Ан ӳкĕнĕр чĕре тарăхупа тулсан.

Ан ӳкĕнĕр илем курсассăн,

Ан ӳкĕнĕр вăл сирĕн пулмасан.

Ан ӳкĕнĕр илемсĕр, тен, пулсассăн,

Ан ӳкĕнĕр ĕненнĕ юлташу сутсан.

Ан ӳкĕнĕр савни кайсассăн,

Ан ӳкĕнĕр вăл тепринпе юлсан.

Ан ӳкĕнĕр вăлах пуян пулсассăн,

Ан ӳкĕнĕр çӳлтен, тен, сĕмсĕррĕн сурсан.

Ан ӳкĕнĕр çӳç шуралсассĕн,

Ан ӳкĕнĕр куçран куççуль юхсан.

Ан ӳкĕнĕр телей çукрах пулсассăн,

Ан ӳкĕнĕр теприн хавас сăнне курсан.

Ан ӳкĕнĕр! Кашнийĕн хăйĕн пурнăç.

Ан ӳкĕнĕр! Кашнийĕн пур илем.

Ан ӳкĕнĕр! Кашнийĕн хăйĕн тивĕç.

Ан ӳкĕнĕр! Кашнийĕн пур элем.

Çĕршывăм, еплерех мухтас сана?

Каллех тăратăп сан ытамунта, —

Чунпа туятăп ырă ăшшуна,

Нихçанхинчен телейлĕ эп кунта.

Куç умĕнче — тăван уйсем-хирсем...

Кур, чупса тухрĕ тейĕн сиккипе.

Ачалăхăм, çулсен шутне сирсе,

Çунатлă алхасуллă тиха пек.

Тăван çĕршыв пилленĕ ик çунат

Мана ялан çĕклерĕ çӳлелле.

Чунра ун вучĕ ялкăшса çунать,

Асилтерсе тăрать тăван киле.

Эс — ман сăпкам, сиктер мана, ӳстер,

Сана курсан ман çепĕçрех чĕлхем,

Сана савса нихçанхинчен чипер

Каллех эп çырăп çĕнĕ сăвăсем.

Ирек Киньябулатов

Кукаçее Ф.И.Чекушкина, асаттене А.И.Свеклова, тетене А.А.Свеклова халаллатăп

Эп сана курсан савнатăп,

Эс сывах-ха, тав Турра!

Эс пурришĕн мухтанатăп,

Çĕнтерӳçĕ Эс — урра!

Патакпа Эс халь утатăн,

Ыратать пуль çав уру.

Ерипен, ассăн сывлатăн,

Шухăшу — çапăçура.

Сахал мар хална çухатрăн

Çамрăк чух Эс вăрçăра.

Уруна та кунтах татрăн —

Пулман Эс хăравçăра.

Çут пуласлăхшăн юн тăкрăн,

Эс тĕп турăн хураха.

Манми паттăрлăх кăтартрăн

Чапу пырĕ вăраха.

Тăнăç пурнăç Эсĕ турăн,

Вута кĕтĕн ют çĕрте.

Ĕмĕр Эсĕ сывă пурăн,

Яту юлтăр çĕр çĕрте

Тав сăмахĕ халь калатпăр

Çĕнтерӳшĕн чĕререн.

Ырлăх-сывлăх шав сунатпăр,

Чĕрӳ таптăр ирсерен.

Яланах асра тытатпăр

Паттăрсене килĕрен.

Ырăпа çеç асăнатпăр

Вилнисене кĕлĕре.

Яту санăн асра юлĕ

Ĕмĕр пирĕн чĕрере.

Мирлĕ пурнăç шавах пулĕ

Ялан çутă тĕнчере.

Пĕр питех те каппайчăк Çырма Хăвалăх ялĕ еннелле çул тытса, хура çĕре ишсе-ватса пынă. «Капла яла та часах çитĕп», — хĕпĕртенĕ вăл. Анчах та ун патне аллисене кĕреçесем тытнă ачасем пырса тухнă.

— Халиччен çĕр ишĕлнине курмарăр-им?! Пăрăнăр çул çинчен! — хаяррăн кăшкăрса пăрахнă каппайчăк Çырма.

— Ытлашши ан çухăраш-ха эс, — тенĕ шкул ачисем. — Сана кĕçех çăварлăхлăпăр.

— Ха-ха-ха! — хура çĕре лĕштĕр-р ишсе ахăлтатса кулса янă Çырма. — Ха-ха! Ытла каплах ан култарăр-ха... Çăварлăхлаттарăп ап сире! Ялăра кĕçех ик-виç пая пайласа тухăп ак!

— Эй, тусăмăрсем, — тенĕ кĕпе çаннисене пит васкавар тавăрса пĕри, ыттисем çине ăшшăн пăхса. — Капла пакăлтатса тăрсан ку Çырма чăннипех те пирĕн яла темиçе пая пайлама пултарать. Атьăр ĕçе пикенер!

Ача-пăча ушкăнĕ ял çумĕнчи вăрманалла çул тытнă.

— Ха-ха! — каллех ахăлтатса кулса янă Çырма. — Мана çăварлăхларăр та курăнать?! Е хăранипе чĕркуççисем чĕтреççĕ-и? Ха-ха, тупăннă паттăрсем!

Часах ачасем каялла таврăннă. Хăйсемпе пĕрле вĕсем тирекпе йăмра тураттисем тата тымарĕпех тирпейлĕн кăларнă çамрăк йывăçсем йăтса пынă. Тымарлă йывăçсене те, тирекпе йăмра тураттисене те ачасем пĕтĕмпех Çырма тавралла лартса тухнă.

Малалла

Пит васкавлă мĕн пурнăç утти, —

Тăрăшсах тем шыран иртнинче.

Çук ачалăх, хыçра халь ытти,

Шав çӳрен асилӳ тĕнчинче.

Йăлтăр-ялтăр фата, шур кĕпе,

Йăлтăр кулă çиçет питсенче.

Сар хĕвел ыталать шевлипе,

Ют ан тăтăр ик чун хушшинче.

Тав тăватпăр атте-аннене,

Пирĕн пурнăç тĕшши вĕсенче.

Икĕ чун пĕрлешет çемьене,

Çавăрать пĕр йăва хальхинче.

Йышăнсамăр тăван саламне:

Тулли пурнăç вăл — ачасенче.

Шута илĕр ваттин пехилне:

Çилĕ ан тытăр чунăрсенче.

«Йӳçĕ! Йӳçĕ!» — тархаслать кĕреке.

Шӳт те савнăç тăван ыйтнинче.

«Йӳçĕ! Йӳçĕ!» — янратать кĕреке,

Ах, ытла та хавас чунсенче.

Йӳçĕ-ĕ-ĕ! Пĕрре, иккĕ, виççĕ,

Именсе чуп тăваç çĕн çынсем.

Йӳçĕ-ĕ-ĕ! Вуннă, вунпĕр, вуниккĕ,

«Пылакланчĕ тинех», — теç туссем.

Каплех кая юлса эп çитрĕм сан патна...

Каçар, анчах сăлтавĕ те пит пысăк.

Ĕнен, туман ятарласа нихçан çакна,

Шăпа тени ытла та пирĕн кăсăк.

Пуçра тĕллев пулсан, ĕç-пуç çинчен манса,

Тĕлпулăва çунат пур пек васкатăп.

Анчах мĕн тăвăн — çул çинче мана тытса

Чаракантан епле-ха иртсе кайăп?

Çула тухсан, хăйса чĕнсе илекене,

Е метрора кĕтмен çынна курсассăн,

Васкан пулсассăн та, ун чун ыратăвне

Хăвăнни пек куран, этем пулсассăн.

Кала, епле кая юлмасăр эпĕ çитĕп,

Çын нушинчен тарма пĕлмесп пулсан?

Çитсен те сан пата, асапланса эп çунăп, —

Епле-ха савăнăп чуна асап пуссан.

Теприн ыратăвĕ. Çапла, ман мар.

Анчах

сисмесĕрех вăл ман пулса тăрать.

Унтан май çук пулсассăн пулăшма пачах

Чуна айăпсăрах айăпласа кăшлать...

Вĕçсе каян карти-карти хур кайăк

Çӳлте хӳхлет тĕнче тĕлĕнмелле!

Шăпланăр! Тен, каллех вăранĕ-кайĕ

Унччен илтни çак кĕвĕпе пĕрле.

Е тĕрĕç-хĕрĕн хӳхĕм ĕнĕрлевĕ,

Е яш салтакăн тунсăхлă çемми,

Е тăлăх арăмсен йӳç ĕсĕклевĕ

Янрать унра вĕçне те пĕлейми.

Е иртнĕ вăрçă паттăрĕ хăюллăн

Çĕнтерĕве яш пӳллĕн çĕкленни.

Е çамрăк мăшăр вутлăн, юратуллăн

Пĕр-пĕринпе телейлĕн пĕрлешни.

Çурхи шывсен шур кăпăклă шарлавĕ

Чупать çырансене сĕве-сĕве.

Вăрман кашлавĕ, аслати янравĕ —

Кашни сас кĕтĕ çак кĕрхи кĕвве.

Вĕçет çӳлте «кăрли-кăрли!» хур кайăк,

Ун ахрăмĕ асра çӳрет вăрах, —

Е тунсăхлă пире, е шутсăр савăк,

Е юрату, е ырату чунра.

Çак çутçанталăк пин ыйту паллиллĕ.

Каллех аптăратăп тупсăм çуккипе:

Пуçламăш... Çĕкленӳллĕ Пурнăç...

Вилĕм...

Вут-хĕм те Шыв. Çĕрпе сенкер Тӳпе.

Ирек Киньябулатов

Манччĕ иртнине манмаллипе —

Таврăнсам калла.

Эп кĕтеп сана ĕлĕкхиллех,

Манайман сана.

Юр çăвать, ан тив, ним курăнми —

Маншăн ним те мар:

Пăр хӳме — сив çыннăн сăмаххи,

Ма пĕтерчĕ, ма!?

Сансăр пурăнни хĕл сивви пек

Шăнтрĕ пурнăçа,

Сар хĕвел пулса сар шевлӳпе

Ăшăтсам мана.

Юр çăвать, ан тив, ним курăнми —

Маншăн ним те мар:

Чĕн кăна — сив юрăн алăкки

Уçăлĕ умра.

Эп санччен пĕлмен телей мĕнне,

Пурăннă айван.

Уçчĕ хăв чунна уçмаллипе —

Пĕрле çеç аван.

Юр çăвать, ан тив, ним курăнми —

Маншăн ним те мар:

Пĕр сăмах — чал çиçĕм, аслати —

Тăрăп сан ума.

2010, раштав

Автобус Çирĕклĕхе çитнĕ çĕре тĕттĕм пулса та ларчĕ. Кĕрхи каç. Йĕп чиксен те куç курмасть. Кунтан пирĕн яла çитме тата сакăр-тăхăр çухрăм-ха. Виçĕ çул ялта пулманскер, чун кил еннех туртăнать. Чăматана йăтса эпĕ ялăм еннелле васкаса утрăм.

Часах авалхи вăрмана пырса кĕтĕм. Пирĕн ял патне çитиех тăсăлса выртать вăл. Кунта пушшех ним те курăнмасть. Акă çывăхрах тăмана чуна çӳçентермелле сасăпа вăрăммăн: «У-у-ух! У-у-ух!» — тесе ӳхĕрсе ячĕ.

Нумаях та вăхăт иртмерĕ, мана хыçалтан такам яп ыталаса илчĕ, нăйкăшса ячĕ. Хăранипе алăри чăматан шап! кăна тухса ӳкрĕ. Çав вăхăтра темле çăмламасскер ачашшăн нăйкăшса умран та хыçран сиккелеме тапратрĕ. Пĕр-ик хутчен алла та çуласа илчĕ.

«Йытă мар-ши ку? — шухăш вĕлтлетрĕ пуçра. — Кам йытти çак териех йăпăлтатать манпа? Лесникăн мар-ши? Чăматанри кăлпасси шăршине сисрĕ пулĕ ĕнтĕ...»

Эпĕ кĕсьерен хунар кăларса çутатса пăхрăм.

— Кампур, эсех-и ку?! — кăшкăрса ятăм эпĕ хамăр йытта палласа илсе.

Йытă, эпех тенĕ пек, вăрăммăн йынăшса ячĕ, ман çине хăйĕн ăслă куçĕсемпе ачашшăн пăхрĕ.

— Кунта мĕнле килме пĕлтĕн вара эсĕ? — çав тери хĕпĕртенĕскер, çаплах калаçатăп унпа.

Малалла