Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Умсăмах

Пирĕн атте питĕ ĕçчен çынччĕ. Вăл ĕçре те вăрт-варт, матур, çынсемпе калаçса ларма та пултаратчĕ. Унăн ĕçĕсем, тыр-пул акса тăвассисĕр пуçне, ерçнĕ хушăра вăрманпа суту-илӳ тăвакансем патне кĕрĕшсе юман хăма (клепка), брусок вартасси, чукун çул валли шпалсем чутласси, тюлькăсем татасси тата ыт. те пулнă. Унăн сулăмлă пурттипе çивĕч пăчки каснине ик-виçĕ çĕр çул ӳснĕ катмар юмансем нумай тӳчлетсе ӳкнĕ. Паллах, ку йывăр ĕçе вăл пĕччен мар, юлташĕсемпе пĕрле эртеллешсе кайса тăватчĕ. Эртелре ĕçлеме хăй ывăлĕсене те хăварман... Вăрман ĕçĕсем пулман чух атте час-часах килте, пӳртре, мĕн те пулин туса ларатчĕ: е сăран алсасем сыпса саплатчĕ, е кивĕ кăçатăсене тĕплетчĕ. Кун пек ĕçсене тума ун патне ялĕпех илсе пыратчĕç.

Атте пӳртре ĕçлесе ларнă чух ун патне тăтăшах хамăр кӳршĕри ваттисем пухăнса ларатчĕç те халлапа çапатчĕç. Хăш-пĕр чух кӳршĕсем кăна мар, таçти, урăх урамри çынсем те пырса ларни сахал мар пулнă...

Калаçасса темĕн çинчен те калаçатчĕç: çĕр сахалли, çĕр начарри çинчен, тырă пулманни çинчен, çĕн çĕре — Çĕпĕрелле куçса каясси çинчен, куçса кайнисенчен мĕнле хыпар илни çинчен, пурнăç хĕсĕкки, выльăх-чĕрлĕх усрама утă-улăм çитменни çинчен тата ыт. çинчен те халлаплатчĕç.

Малалла

Манăн анне чи хитри

Çĕр çинче чи илемли.

Юрататăп эп ăна

Хамăн çывăх тусăма.

Яланах ун ĕç нумай

Çук-çке вăхăчĕ канма.

Ĕçлет кунĕн-çĕрĕнех

Тăрăшса пирĕншĕнех.

Пулăшма хатĕр анне

Йыварлăх сиксе тухсан.

Чĕри тулнă хĕлхемпе,

Юратупа, телейпе.

Эп аннене юратса

Сăвва ăна халаллап.

Уявпа саламласа

Ыр сăмахсем çеç калап.

Ир-ирех тăратăп

Эп шкула кайма.

Савăнса утатăп

Аслă урампа.

Ян! Шăнкрав янрарĕ

Урока чĕнсе.

Шăпланса ларатпăр

Парта хушшине.

Ак учитель кĕчĕ

Çутă класалла.

Сăмахне пуçларĕ

Ăшшăн йăл кулса.

Тимлесе итлетпĕр

Унăн сăмахне.

Ăслă çын пулатпăр

Вăл тăрăшнипе.

Кăн-кăвак тӳпере

Юр юрлать тăр тăри.

Кăмăл уçă, таса.

Ку аннеçĕм чĕлхи

Ак çырма, ак валак.

Ĕмĕрхи çăл куçсем.

Сиплĕ янкăр сасси —

Ман аннеçĕм чĕлхи.

Инçетри вăрманта

Авăтать ав куккук.

Тунсăх пуснă чуне.

Ку аннеçĕм чĕлхи.

Техĕм çăкăр шăрши —

Пиçнĕ тырă пусси.

Ăшă çил варкăшни.

Ман аннеçĕм чĕлхи.

Çĕр çинче сас нумай

Пурте çывăх, паллах.

Анчах чи çывăххи —

Ман аннеçĕм чĕлхи

Питĕ кивĕ сăн — ӳкерчĕк

Курăнать стена çинче

Çап-çутах ун сăнĕ-пичĕ

Кăтрарах ун сарă çӳçĕ.

Ытларах ун умнче

Ват асанне тăрмашать,

Сăтăрать те ун сăнне

Мăкăр-мăкăр калаçать.

Пррехинче ирхине

Куçа уçса пăхрăм та

Сăнӳкерчĕк умĕнче

Ват асанне макăрать.

Чăтаймарăм, пытăм та,

Ыталаса илтĕм те

Ыйтрăм ват асаннерен:

— Мĕншĕн эсĕ йĕретĕн?

— Хурланмасăр чăтма çук

Ман юратнă çын-çке вăл

Телей, ырлăх курас чух

Гитлер татрĕ ĕмĕте.

Хаяр тискер тăшмансем

Килчĕç пирĕн çĕршыва.

Ман юратнă мăшăрăм

Тухса кайрĕ вăрçăна.

Киле юлнă ватă-вĕтĕ

Йывăр ĕçе кӳленĕ,

Ирĕн-каçăн ĕçлесе

Çĕнтерĕве çывхартнă,

Хĕллехи сив кунсенче

Вăрман касса туртарнă,

Ăшă тум-тир çĕлесе

Вăрçă хирне ăсатнă.

Анчах санăн аслаçу

Таврăнмар каялла

Аслăвăрçă хирĕнче

Пуçне хучĕ вăхăтсăр.

Малалла

(Асаилнисем)

1923 çул пуçламăшĕ.

Чăваш автономин центрĕ Шупашкар хăйĕн организациллĕ пысăк ĕçĕсене тата 1921 çулхи выçлăх йывăрлăхĕсене çĕнтернĕ хыççăн хăвăрт аталанма тытăнать. Ку тĕлелле хальхи вăхăтра чăваш совет литературинче палăрнă юлташсем те чылайăшĕ Шупашкара пырса вырнаçаççĕ. Вĕсем хушшинче: революцичченех çырма пуçланă Шупуççынни (Н. Васильев), Полоруссов-Шелепи, тин çырма пуçлакансем — Ваçанкка, Лашман, Иван Мучи, Патман, Хумма Çеменĕ, Ф. Павлов, Максимов-Кошкинский; публицистсем — Элмен, Лява Платунĕ тата ыт. те.

Чăваш илемлĕ литератури тĕлĕшпе ĕçлекенсем йышлăланаççĕ пулин те ку вăхăтра Шупашкарта (çавăн пекех ытти хуласенче те) вăл литераторсене пĕрлештерсе тăракан нимле организаци таврашĕ те çукчĕ-ха. Ун пек организаци тума хăтланнисем 1921 — 22 çулта Шупашкарта (Общество ревнителей чувашской литературы) тата 1920 çулта Чĕмпĕрте (литкружок) пулнă пулин те кусен ĕçĕсем ăнăçман. Тĕрлĕрен сăлтавсем пирки вĕсем часах саланса кайнă. Шупашкар организацийĕ хăйĕн ĕçĕсене нимĕнне те кăтартман, Чĕмпĕрти литкружок çеç 2 номер «Атăл юрри» ятлă журнал кăларса хăварнă.

Малалла

Пĕррехинче ирхине

Каяс терĕм вăрмана,

Чĕр чунсене сăнама,

Кайăксене пулăшма.

Йĕлтĕр сыртăм урана,

Шуса тухрăм пахчана

Киленсе ыр кунпала

Çитсе тăтăм вăрмана.

Куртăм эпĕ пакшана

Шур кĕпеллĕ мулкача

Иккĕш тухнă выляма

Хăваласа тытмалла.

Хĕрлĕ тилĕ те унтах

Чееленсе çеç çӳрет,

Аякалла кайсанах

Шăлпа çыртса çеç илет

Çав вăхăтра шăши те

Чупса иртрĕ ман умран

Пысăк куçлă тăмана

Тарăхтарать пулмалла.

Ула такка йăвине

Нимĕнле те тупаймасть

Кашни кунах чакалать

Урăх сăнлă йывçа.

Ман та киле каймалла,

Каçчен унта çитмелле.

Кайрăм эпĕ килелле

Çитрем питĕ савăнса.

Тулли кăмăлпа эп çитрĕм,

Лартăм сĕтел хушшине,

Каласа пурне те патăм

Хĕллехи вăрман кунне.

Пĕчĕк шăллăм куçне уçрĕ,

Кулчĕ, тăсрĕ аллине.

Савнă çыннине вăл курчĕ,

Чĕнчĕ кăмăллăн: «Анне!»

Çак сăмах пур халăхăн

Уççăн та хавас янрать.

Анчах пирĕн — чăвашсен

Питĕ кăмăла каять.

Кĕрхи пулме пек пуян

Чĕлхепе пуплет чăваш.

Чĕвĕлти чăваш чĕлхи

Анне чунĕ пек ачаш.

Чăваш халăхĕ ялан

Сума сунă амăшне.

Анне палăкĕ паян

Пил парать ачисене.

— Шăкăл-шăкăл калаçса

Ялан тăнăç пурăнар.

Савнă чăваш чĕлхине

Турă панă чĕлхене

Анне пекех манар мар.

Чăн-чăн поэт пулман пуль эпĕ,

Мана тĕсмест-тĕр ун хисепĕ.

Анчах поэзие юратнă,

Унпа пуçа çех хытă ватнă.

Тен, эп прозаик, публицист та,

Хăш чух редактор, журналист та.

Ĕçленĕ хĕрĕх çул таран

Чăвашлăха савса чунтан.

Вилем те, кăмăл ман çапла:

Инкеклĕ çын-мĕн тĕл пулсан

Мĕнпе май пур — пулăшмалла.

Пулăшмасан чун пуснă ман.

Таса чĕреллĕ тӳр этем

Хăй чăн çинчен чунне хуçсан —

Юнпа тулать ман шур чĕрем,

Унпа пĕрле çунап ялан.

Тӳр çын телейлĕ пек туйсан

Эп хам та савăнап унпа,

Сăпайлă çынсене чунтан

Сунатăп ĕмĕр ыр курма.

Юратнă халăх хушшинчен

Ан тухтăрччĕ нуша сасси,

Ан пултăрччĕ çак çĕр çинче

Вĕлересси, çаратасси.

Курасчĕ ман тĕнче тени

Çурхи кунсем пек çиçнине,

Курасчĕ пĕтĕм ĕç çынни

Культурлă, ырă пурннине.

Эп çакăншăн кăна çунап,

Пĕр çавăншăн вăя хурап.