Ҫӗнӗ Вӗренер (вырӑсла Новое Муратово) — Чӑваш Республикин Вӑрмар районне кӗрекен ял. Вӑл Тикаш ял тӑрӑхне кӗрет. Ялӑн историллӗ ячӗсем — Вӗренер тата Аренгары. Кунта чӑвашсем пурӑнаҫҫӗ.

Географи

Ҫӗнӗ Вӗренер ялӗ Чӑваш Енӗн тухӑҫ енче вырнаҫнӑ. Вӑл Тутарстан Республикипе чикӗ хӗрринче вырнаҫнӑ. Шупашкар хулине ҫитме 94 километр каймалла. Район центрӗ — Вӑрмар поселокӗ — ялтан 16 километрта вырнаҫнӑ. Чи ҫывӑхри чукун ҫул станцийӗ те 16 километрта. Ял таврашӗнчи ҫӗрсем тӳрем, кӑштах ҫырма-ҫатраллӑ. Ҫутҫанталӑк вӑрманлӑ хирсенчен турат.

Истори

Ял пирки пӗрремӗш хут 18-мӗш ӗмӗрте асӑннӑ. 1781 ҫулта Кивӗ тата Ҫӗнӗ Вӗренер ялӗсенче пӗтӗмпе 174 арҫын шутланнӑ. 1866 ҫулччен ял ҫыннисем патшалӑх хресченӗсен статусӗпе пурӑннӑ. Тӗп ӗҫӗсем ҫӗр ӗҫӗ тата выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетесси пулнӑ. Хресченсем ыраш, сӗлӗ, урпа тата ытти культурӑсем акса ӳстернӗ.

1883 ҫулта Ҫӗнӗ Вӗренерте Сӑваплӑ Гурий тӑванлӑхӗн шкулӗ уҫӑлнӑ. Ку ял ҫыннисен пӗлӗвне ӳстерме пулӑшнӑ. 20-мӗш ӗмӗр пуҫламӑшӗнче ялта ҫил арманӗ тата кӗрпе кӑлармалли машина ӗҫленӗ. 1920-мӗш ҫулсенче кунта тирпе ӗҫлесси вӑй илнӗ.

1933 ҫулта ялта «Хӗрлӗ Мурат» колхоз йӗркеленӗ. Администраци енӗпе ял 19-мӗш ӗмӗрте тата 1927 ҫулччен Ҫӗрпӳ уесӗнчи Ҫӗнӗ Кавал тата Вӑрмар вулӑсӗсене кӗнӗ. 1927 ҫултанпа ял Вӑрмар районне кӗрет.

Халӑх йышӗ

Ялта пурӑнакансен шучӗ вӑхӑт иртнӗ ҫемӗн улшӑнса тӑнӑ. 1858 ҫулта 50 килте 287 ҫын пурӑннӑ. 1897 ҫул тӗлне халӑх шучӗ 539 ҫынна ҫитнӗ. Чи нумай ҫын 20-мӗш ӗмӗр варринче пулнӑ. 1939 ҫулта ялта 580 ҫын пурӑннӑ.

20-мӗш ӗмӗрӗн иккӗмӗш пайӗнче ҫынсем хулана куҫма пуҫланӑ. 1979 ҫулта ялта 355 ҫын юлнӑ. 2002 ҫулхи халӑх ҫыравӗ тӑрӑх ялта 96 кил тата 179 ҫын пулнӑ. 2010 ҫулхи кӑтартусем тӑрӑх халӑх шучӗ 139 ҫын таран чакнӑ. Пурӑнакансенчен нумайӑшӗ — чӑвашсем.

Экономика

Ял хуҫалӑхӗ экономикӑн тӗп пайӗ шутланать. Ял территорийӗнче «Сарабай» ятлӑ пӗрлешӳ ӗҫлет. Ку предприяти ял хуҫалӑх таварӗсене туса кӑларать. Вырӑнти ҫынсем хӑйсен хуҫалӑхӗнче пахча ҫимӗҫ ӳстереҫҫӗ, выльӑх тытаҫҫӗ. Ялта суту-илӳ тумалли вырӑнсем тата лавкка пур.

Инфраструктура

Ҫӗнӗ Вӗренерте ял клубӗ ӗҫлет. Кӗнеке вулама юратакансем валли кӗнеке вулама илмелли пункт пур. Халӑха таварсемпе тивӗҫтерес тесе лавкка тата суту-илӳ павильонӗ уҫнӑ. Яла электричество тата газ кӗртнӗ. Вырӑнти ҫулсем Ҫӗнӗ Вӗренере кӳршӗ ялсемпе тата район центрӗпе ҫыхӑнтараҫҫӗ.

Паллӑ ҫынсем

Ялпа нумай ҫыннӑн тата вӑрҫӑ ветеранӗн шӑпи ҫыхӑннӑ. Вӗсен шутӗнче:

• Гаврилов Виталий Васильевич (1959 ҫ.ҫ.) — велоспорт енӗпе спортсмен.
• Иванов Иван Михайлович (1960 ҫ.ҫ.) — велоспорт енӗпе спортсмен.
• Кондратьева Елизавета Зиновьевна (1919–2014) — производствӑра мала тухнӑскер.