Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Тĕнче тавра янраç халь шавлă

Пин-пин чăваш сăмахĕсем.

«Тав», «сав», «салам» — сасси янташăн,

«Тав», «сав», «шолом», «çăл» — тет еврей.

«Ӳнер», «хисеп», «сăра», «пар», «супăнь» —

Çак сăмахсем перс чĕлхинчен.

«Иртыш-шарлав» — иртет шыв (юхăм) —

Ăнлав-сăмах китаецсен.

Каçхи пике — Каспи — пур тинĕс.

Казбек — пит тĕттĕм ту. Каç пек.

Пур шыв Самар. Ӳсет хулийĕ.

Саратов — Сарă ту — чăн пек.

Ют çĕрсенче чăваш ят панă

Япалине ĕмĕрлĕхе.

Çав ятсене ялан чыслаççĕ,

Усă курса, тĕп халăхсем.

Ӳкерчĕкле çыру чăвашăн

Çухалнă темшĕн пурнăçра.

Ӳкерчĕксем туса çыраççĕ

Паян та кӳршĕ Китайра.

Букварь сăпки чăвашăн — Чĕмпĕр.

Çырулăха чĕртме кунта

Çуралнă Яковлевăн ĕмĕт,

Чăваш шкулне тертпе уçсан.

Нумай ача килсе вĕреннĕ

Пурнăçлама çак ăслăха.

Пуçарăва пурте ĕненнĕ

(Сарса яма çырулăха).

Патша тарçи Илья Ульянов

Пĕлӳ сарать чăваш енче

Малалла

Тинĕс… Кунта чи илемлĕ фантази, кунта ырă та ĕçчен пулăсем, илемлĕ те сăпайлă шыв пикисем пурăнаççĕ. Кунта заводсем, машинăсем, хĕç-пăшал çук. Хаваслă пурнăç, илемлĕ тĕнче — кун пекки нихăш юмахра та, кĕнекере те çук. Кунта халь усал вăйсем çук, вĕсене тахçанах пĕтернĕ, аçтахасене çапса аркатнă.

Ĕлĕк-авал вара ылтăн пулăсем çине хаяр аçтахасем тапăннă, тинĕс хуçисем пулма, пулăсене чурасем тума шутланă. Çапăçу виçĕ кун та виçĕ каç пынă. Эпĕ çеç халь кун çинчен пĕлетĕп. Пулăсене çынсем пулăшма шутланă. Пĕрлĕхре — вăй. Çапăçăва тухиччен ырă çар тупа тунă: «Кам пирĕн çине тапăнать, çав пирĕн тăшман. Тăван тинĕсе хӳтĕлеме пурте кар тăрар!». Вăйлă çапăçу пулнă, хĕç сасси пин çухрăмран илтĕнсе тăнă. Аçтахасем юлашкинчен хăраса тарнă. Ырă вăй çĕнтернĕ.

Тинĕсре лайăх чĕрчунсем çеç пурăнма пуçланă, пурте савăннă.

Унтанпа икĕ пин çул ытла иртнĕ. Çынсемпе пулăсем пĕр ушкăна чăмăртаннă, «Çут çанталăк тусĕсем» пĕрлешӳ йĕркеленĕ.

Тинĕсри пурнăç чечекленсе пынă. Шкулта пĕр-пĕринпе килĕштерсе пурăнма, ырă ĕçсем тума, тăван тавралăха юратма, тăшманран хӳтĕлеме вĕрентнĕ.

Çапла пулнă.

Пахчара ӳсет чечек,

Илемĕпе мухтанать.

Чăн-чăн патша майри пек

Хăйне ялан тыткалать.

Ытти чечек-курăксем

Уншăн тĕссĕр пикесем.

Вĕсене вăл юратмасть,

Пуçне каçăртса ларать.

Анчах чечек ăнланмасть

Хăй ĕмĕрĕ кĕскине.

Вăл улăштараймасть

Çут çанталăк йĕркине.

Акă çитĕ кĕркунне,

Саралĕç ак çулçисем.

Сивĕ тытĕ чечекне,

Сӳнсе ларĕ ун илем.

Авланать çывăх тусăм паян,

Туй юрри янăрать ян та ян

Шур пбркенчĕклĕ хĕр çумĕнче тус тăрать.

Çамрăк мăшăр телейлĕ, туй ачи савăнать.

Ашшĕ-амăш ыр пурнăç пиллет.

Çемьере юрату пултăр тет,

Тус-тăван таса сывлăх, пуянлăх сунать,

Чечексем, парнесем çĕн çемье йышăнать.

Кăшкăрать халăх "йуçĕ" тесе,

Хĕр качча чуп тăвать киленсе.

Юрату ташшине çамрăк мăшăр ташлать.

Ик чĕре пĕрлешсе хĕм сапса ялтăрать.

Туй кĕрлет çĕр çинче, тӳпере,

Çунатне вĕл! сулса вăл вĕçет!

Саламлать туйри халăх сире,

Пурнăçра ырлăх-сывлăх пиллет.

* * *

Çу пек сан çумăнта эп ирĕлетĕп.

Çунат сарса çӳл тӳпене вĕçетĕп,

Самант мĕнне сан çумăнта манатăп,

Çунан вута пĕр хăрами утатăп.

Куçун тинĕсĕнче путса вилетĕп,

Чĕрӳн тинĕсĕнче, савни, ишетĕп.

Куçун харшин вылянăвне туятăп,

Чĕрӳн асамлăхне пĕлсе пуятăп.

Сисетĕп эп, сисетĕп эп, сисетĕп,

Сана та, чун савни, эп килĕшетĕп.

Малалла

Нумай çул каялла пирĕн çĕр çинче Барбос ятлă йытă, Матрос кушак, Дуся шăши тата Люся канарейка пурăннă. Кашни каçах вĕсем Матрос пурăнакан çурт тăрри çинчен тӳпери уйăхпа тата çăлтăрсемпе киленме юратнă. Пĕррехинче Барбос космос çинчен калаçу пуçларĕ:

— Пăхăр-ха тӳпенелле! Мĕнлерех илемлĕ вăл! Ытти планетăсем çинче кам та пулин пурăнать-ши?

— Чăнах та, урăх планетăсем çинче пурнăç пур-ши? — калаçăва малалла тăсрĕ Дуся.

Сĕм çĕрлечченех ларчĕç юлташсем çурт тăрринче. Ир пуласпа çеç туссем килĕсене саланчĕç.

Тепĕр кунне Барбос Матрос кушака пысăк овчарка хăваланине асăрхарĕ. Кĕçех Барбос йытă кушака инкекрен çăлма васкарĕ. Шăшипе канарейка та айккинче юлмарĕç. Овчаркăран хăтăлас тесе вĕсем пĕр шăтăка сикрĕç. Пысăк йытă шăтăк йĕри-тавралла унталла-кунталла вĕрсе чупкаларĕ, анчах тем шиклентерчĕ ăна. Кăшт вăхăт иртсен шăтăк тем тĕрлĕ лампочкăсен çутипе çуталса кайрĕ. Кĕçех такамăн сасси илтĕнсе кайрĕ:

— Ракета уйăх çине вĕçсе каясси вунă çеккунт юлчĕ.

Юлташсем ним ăнланмасăр пĕр-пĕрин çине пăхса илчĕç, анчах та кĕçех пурте ăнланса илчĕç. Вĕсем шăтăка сикмен иккен, ку вăл ракета пулнă.

Малалла

Таса çынна тур папай

Сахал парать кунта пай;

Ку тĕнчере çук та ун

Çутă кунпа çут мăнкун.

Курсан курать леш çĕрте

Таса çын перекете.

Кунта аван кунсене

Парать усаллисене.

Вĕсем кунта савăнаç,

Кашни кунах ыр кураç.

Эпир хамăр ĕмĕре,

Рестанцă пек, тĕрмере

Ирттертĕмĕр тертленсе, —

Вилер хуть ĕмĕтленсе.

Шурă кăна качака,

Икĕ кукăр мăйрака.

Купăста вăл юратать,

Кишĕрне те кăмăллать.

Çуллахи ăшă лăпкă каç. Тӳпере пин-пин çăлтăр йăлтăртатать, куç хĕснĕнех туйăнать. Эпĕ ешĕл курăк çине выртнă та çăлтăрсене куç илмесĕр сăнатăп, вĕсен хăйне евĕр ташшипе киленетĕп. Авă Алтăр çăлтăр курăнать. Ирĕксĕрех асанне каланă сăмахсем аса килеççĕ.

Алтăр çăлтăр — çич çăлтăр.

Çиччĕшĕ те çут çăлтăр.

Кайăк çулĕ те пур акă.

Анчах, тем, çăлтăр ӳкмест пулĕ-çке.

Чăнах, çăлтăр ӳкет. Çук, çук. Çутă çывхарнăçем çывхарать. Ку — карап! НЛО тенине илтнĕ-ха эпĕ. Çавă-ши? Хăрушă. Çав хушăрах карап ăçталла кайнине те пĕлес килет. Курăк хушшинчен пуçа çĕклесе пăхатăп: тĕрлĕ тĕслĕ çутатакан карап улăха анса ларчĕ. Тарăн курăк хушшипе йăпшăнса çывăхнерех пыма шутларăм.

Хăранипе тăр-тăр чĕтретĕп хам, анчах ку вырăнтан тарас шухăш пуçра та çук.

Карапĕ кӳлепипе турилкке евĕр, тавраллах — çавра чӳречесем. Чӳречисенчен çутă ӳкет, анчах шалта хускану курăнмасть.

Алăк пĕр сассăр уçăлчĕ. Çĕре çын теес — çын мар, чĕр чун теес — чĕрчун мар, темĕнле япала анчĕ. Куçа илмесĕр сăнатăп: пирĕн планета çине килнĕскерĕн çӳллĕшĕ виçĕ метр енне, хытанка, пуçĕ груша евĕр, пĕр питĕ пысăк куçлă, пысăк туталлă, сăмса вырăнĕнче икĕ шăтăк. Икĕ алă, икĕ ура пур, пӳрни — виççĕ. Хăлхи çук, пуç тӳпекинче икĕ антенна евĕр япала пур.

Малалла

Каç пулать,

Сар уйăх тухать.

Хӳхĕм хĕр

Кĕвенте çакать.

Ир пуличчен

Шыва васкать,

Кайăксем тăриччен

Апат хатĕрлет.

Шуçăм килет,

Сар хĕвел тухать.

Кĕвентеллĕ хĕр

Çаплах ĕçлет.

Хăçан вăл канать,

Çывăрма выртать?

Шыв çĕклесе

Епле ывăнмасть?

Уйăх çинчи хĕр

Мĕн тери хитре!

Каçсерен сана

Сăнама тухап.

Эс çеç мана йăпатса

Усран çак сив тĕнчере;

Эс çеç чуна пусарса

Тытса тăран ĕмĕре.

Ялан йăваш куçупа

Мĕнпур хуйха путаран;

Çемçе, тӳлек сăнупа

Тăшмансене мантаран.

Эс пур чухне çеç мана

Тĕнче чипер курăнать;

Эс пур чухне çеç çынна

Чĕрем «тăван» пек сунать.