Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

— Итле-ха, итле, ырă çыннăм! — чĕнчĕ такам хыçра.

«Мана чĕнеççĕ-ши?» — терĕм те çаврăнса пăхрăм. Шăтарасла ман çине çӳллĕ арçын пăхать. Тумтирĕ лӳчĕркеннĕ, куçĕ-пуçĕ те яках мар, сухалĕ тăрлавсăр ӳссе кайнă тата, çӳçне кастарма васкамасть курăнать. Хĕрĕнкĕ мар хăй, тăп-тăр урах. Чăнласах мана чĕнет иккен.

— Кала-ха, тархасшăн, хăш пӳлĕмре ларать-ши çакăнта Камиль?

— Камиль? — тĕлĕнтĕм эпĕ. — Пĕлместĕп, пирĕн организацире çуккă ун пек ятлă çын...

— Мĕнле çук, ан тĕлĕнтер! — эпĕ çакă çынна пĕлменнишĕн халь-халь чышкă парас пек тăчĕ арçын. — Камиле пĕлместĕн тĕк, мĕн туса çӳретĕн кунта? Халех кутран тапса кăларса ямалла сана кунтан. Камилĕ хăй пĕлес пулсан çакна...

— Мĕнлерех вăл апла пулсан, тен, ăнкарăп?

— Астумастăн-и вара, унччен «Сельхозтехникăра» КамАЗпа ĕçлетчĕ вăл. Эпĕ те пĕрле шоферта çӳреттĕм унпа. Эх, çамрăкчĕ эпир! Эх, тĕрлеттереттĕмĕр! Эрех-сăра пĕрле ĕçнĕ, пĕрне-пĕри хăварман пĕр стаканран та.

— Çук, асаилейместĕп «Сельхозтехникăри» Камиле...

— Кайран ПМКа начальникне турттарма кайрĕ. Пултарать çав Камиль! Çĕнĕ çуртра çĕнĕ хваттер илчĕ, виçĕ пӳлĕмлине. Арăмне кӳршĕ организацире главбуха лартма пулăшрĕ... Пĕлместĕн-и вара?

Малалла

Шараф Мударриса

Кĕрлерĕ кĕр! Хура Ката —

Тăван ялу, Шараф-ага.

Кăтартрăн эс тутар чунне,

Чĕнсе мана Сабан туйне.

Кăтартрăн эс сӳнми илем —

Чĕре вăйне çĕклен хĕлхем.

Çуртун сăйне, чысне курса,

Ларатăп халь кунак пулса.

Тальян юрлать, ташлать курай,

Куçне шăлса илет бабай.

Кĕвве майпен тăса-тăса,

Кайри кунне илет аса:

— Хура Ката — хитре Ката,

Пулан пуль эс кăçал хăта.

Хура куçне, чипер хĕрне,

Паран пуль эс мана пĕрне...

...Хура Ката, ĕлккен кĕтес,

Асран нихçан тухмастăн эс.

Пехет те пехил атте кил-çуртне,

Мухтав та тивлет суха кассине.

Эп чупнă кунта çарран ачаран,

Вылянă шух пуç, юлман тантăшран.

Çӳренĕ хирте кĕтӳ хыçĕнчен,

Тыр вырнă хастар, тара ӳкиччен.

Юрланă хавас каçхи вăйăра,

Ташланă йăлттам туйра та çуйра.

Сăвап ĕмĕре анне çăкăрне,

Сăвап ĕмĕре анне тăварне.

Таяп умăрта паян пуçăма,

Çутатăр ялан умри çулăма.

Çăлкуçăм, сăпкам — эс, Кипеккасси —

Ачалăх юрри, хуркайăк сасси...

Пиллем эп сана чунри мулăма,

Юрлам сан ятна чунри юррăма.

Паллă ĕнтĕ: пуянни —

Мулне шанса пурăнать;

Çăкăр çитти-çитменни —

Чеелĕхпе ĕç тăвать.

Пуян: «Хамран пиçмесен,

Маншăн укçа тăвать», — тет.

Çукки: «Чипер май килсен,

Эпĕ ç(и)еле тухăп», — тет.

Чылай чухне, чăнах та,

Пуян çынсем мулпах та

Самай хăртаç этеме:

Хĕн вĕсене çĕнтерме!

Ну, тепĕр чух пай тупаç

Хăшсем те çук çынсенчен:

Чавса таран лăп лартаç

(Умран мар, хуть - хуçĕнчен)!

Сăмах çине пĕр юмах

Чĕлхе вĕçне килчĕ ман.

Пуçлама çеç пит хăйсах

Каяймастăп-ха малтан. (...)

Пурăннă, тет пĕр ялта

Пуян çынпа ун матки.

Укçи те пур путвалта,

Хырăмĕ те тем тачки.

Тăват ывăл, виçĕ кин

Пулнă-мĕн ку кил хуçин.

Тата ӳсет пĕртен-пĕр

Марье ятлă яштак хĕр.

Кĕçĕн ачин, Петрин те,

Мăшăр тупма çул çитет.

Кирлĕ пулин, Марйин те

Пĕвĕ-сийĕ çитĕнет.

Петри те хĕр пăхкалать,

Ку та качча пуçтарнать.

Малалла

Кунĕ пачах ĕнерхи пек пуçланмарĕ. Лаçран тĕтĕм тухать. Арăм виç-тăват чашăк хатерленĕ. Сысна пусмалла-çке! Хĕл каçипе мĕн хатĕрленине йăлт çисе ячĕ. Пĕлтĕр пилĕк-улт арçынна чĕннĕччĕ те, часах майласа пачĕç. Кăçал та чĕнме пулатчĕ-ха. Çыннисем те килте, те кил-те мар терĕм. Çынна тата пăхмалла-çке. Çитермелле. Çитермеллинчен ытла ĕçтермелле. Хамăртан кил урлă пурăнакан Меркурчă персе парсан ывăл ачапа иксĕмĕрех тирпейлеттемĕрччĕ-ха. Меркурчă та пĕр стаканпа çырлахмасть. Пĕрре кăтартсан кунне вуннă та пырать. Çумне чиксе каять тата.

Арăм мăкăртатса çӳренине итлес килмерĕ. Меркурчă патне кайрăм. Килтехчĕ. Пукан çинче вăрăм кунчаллă резина атă тăхăнса ларатчĕ. Хăраххине тăхăннăччĕ-ха. «Сысна персе пар-ха?» — терĕм. «Халь пулла кайма хатĕрленнĕ те...» — терĕ вăл сӳрĕккĕн. Унтан пуçне яшт çĕклерĕ те: «Пăшал парса хăваратăп. Хăв та...»

Меркурий мана пăшал тата икĕ патрон пачĕ.

— Ку кайăк кăвакал тытмалли, ку упана пемелли, — ăнлантарчĕ сунарçă.

Пирĕн сысна ашĕ, тĕрĕссипе каласан, паха пулмалла. Çуркунне йĕркеллĕ кастарнă. Вăн Уçăп Ваççин мăнăскер... Пĕр çăмартине касаймарĕç. Ни ӳсмест.

Малалла

Çеçке çурать аху тусем çинче,

Çулла килет, çиçет тĕнче!

Кăвак тумне уртать тайга,

Çеçен уйра сикет сайха.

Çӳлте-çӳлте тăри юрлать,

Ура хуçса чакак ташлать.

Уйлатăп та — яла курап,

Ача эп халь — çарран чупап...

— Чĕппи тухать, асту, — тесе,

Анне калать пек хĕрхенсе.

Эс ман — çырма-çатраллă, ват вăрманлă,

Кăтра уй-хирлĕ, пыл сапан çаранлă...

Ялан умра эс, ман Тăван çĕршывăм —

Анне-атте Çĕршывĕ — Чăвашстанăм.

Темле терте тӳсме те хатĕр саншăн —

Сенкер çăл пек шаркан чечен юррушăн,

Ютпа хаяр, туспа ачаш чĕлхӳшĕн,

Пин-пин çулхи асамлă хĕм тĕррӳшĕн.

Ӳкес пулсан — çут çăлтăр пек çуталăп,

Чĕрем çумне тытса сана ыталăп.

Ман панă антăм, юррăм та сăмахăм

Çиçсе хĕмленĕ вутăн та ахахăн.

Килес ăрун чунне хĕртсе çунтарĕ,

Сим пек, нар пек ун пулĕ пархатарĕ.

Ялан асра, ялан умра эс манан —

Сăрнай сассиллĕ савнă Чăвашстанăм.

Шеллетĕп эп, таçта йĕрсен ача —

Ăна такам хăратнă, кӳрентернĕ,

Тен, кӳмине çӳл хĕррине тӳнтернĕ,

Тен, çил тусанĕ кĕнĕ пуль куçа...

Курак чĕппи ӳксессĕн йăваран,

Шеллетĕп. Хураскер те пурăнасшăн!

Вăл савăнмасть-им амăшĕ пулсассăн,

Шур пĕлĕт айĕнче йăви пулсан...

Шеллетĕп эпĕ хуçăк хурăна —

Хăрса вăл типĕ, пулмĕ ярапаллă.

Çапла нумай салтак çухатнă алă,

Вăрçа кайса çухатнă вăл ăна...

Шеллетĕп эп пĕччен хĕрарăма —

Пулнах-и упăшки, пулман-и — пурпĕр.

Хул урлă выртнă пурçăн тутăр

Ăшăтаймасть пуль çав çанçурăма...

Шеллетĕп эпĕ иртнĕ пурнăçа,

Пĕлсех те пурăнманшăн кулянатăп.

Хыçа пăхатăп та мала каятăп —

Усас килмест-ха утмăлти пуçа.

Хама эп шеллеместĕп — мăшăра —

Ăна хăш чух, тен, йăнăш кӳрентернĕ,

Çула тухма чуман лаша кӳлтернĕ

Хĕлле, тăман вĕçтернĕ вăхăтра?..

Утрăм-утрăм — çул пĕтмерĕ,

Вăй кăна чакать утма.

Тĕрлĕрен каçми-кĕперĕ,

Тĕрлĕ калаçать çырма...

Тĕрлĕрен хули те ялĕ,

Çурчĕ тĕрлĕрен, урам...

Ырă çын сана хăналĕ,

Ыйтмĕ: «Ăçтисем?» е «Кам?»

Такампа такам паллашĕ

Çул çӳренĕ вăхăтра.

Пул тутар эс е чăваш-и —

Ырă çын тупать ырра.

Тутарта çуралтăм эпĕ,

Тав тăватăп тутара.

Хусан урлă эп çитетĕп

Ытарми Шупашкара.

Шупашкарĕ те ман хамăн,

Йышăнать мана Хусан.

Аслă çул çинче, чун, савăн,

Атăлпа ишсе хумхан!

Хăвăрт иртрĕ-çке çур ĕмĕр,

Пулĕ утмăл утнă май...

Çитĕ-ши чĕре вут-хĕмĕ —

Каласси çынна нумай.

Чаплă та пуян Çĕршывăм!

Çутатать хĕвел çула.

Çул çинче, юлташ, ан ывăн,

Ут салтак пек малалла!

Шавлă аслати кисретнĕ чух çĕре

Эп вуларăм çиçĕм çырăвне.

Асăрхаттарать-мĕн çав çыру пире:

Упрама хушать çĕр илемне.

Çиçĕмпе çырать хăватлă аслати,

Сыхлама хушать çĕрти мула:

«Тӳпене пăхса итле, ватти-вĕтти,

Ан çунтар çĕре эс — сухала!

Чуптăр кăткă, сиктĕр шăрчăк та пĕрле,

Кайăксем юрлаччăр ирĕкре,

Вăйăра янратăр тумрапа кĕсле...

Вăрçă юлтăр иртнĕ ĕмĕре!

Ӳстĕрех куккук çăкри, тăрна пăрçи,

Хĕвелтен вăй илтĕр сар хăмла.

Ан çунтартăр çĕр питне тĕнче вăрçи,

Ĕмĕре ан таттăр çамрăкла...»

Вăрçă вырăнне кĕрлетĕр аслати,

Çиçĕм çиçтĕр çумăра тăкса.

Асаматăн ылтăн-кĕмĕл кĕвенти

Килтĕрех тулли телей ăсса.

Сӳнес çук тĕнче, хĕвел, сенкер тӳпе!

Пĕлĕте пăхса итле, ватти-вĕтти:

«Вăрçă кирлĕ мар!» — тесе, çут çиçĕмпе

Вăйлăн ал пусать, ав, аслати.