Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Аслă ывăлăма Энтрие

Тен, кăшт çакна асра тытар

(Ыр шухăш вăл — тем чул):

Юратасса кĕтекен мар,

Юратакан эс пул.

Тата — ăсра такăрлатар

Кăшт — çакăн евĕр «çул»:

Ӳпкелемешкĕн — йывăр мар,

Каçаракан эс пул.

«Илесчĕ çеç» текен — эс мар.

Эппин, çавлах эс юл:

Ялан — параканни пулар!

Илекенни — тем чул...

М. Сениэле

Станци — чарăну.

Вăйсăр çил, тусан.

Сан шăпу-куну —

Çав пуль чарăнсан...

Çук тек — каймалли,

Ĕнтĕ çитрĕн. Ан.

Станци... Кам валли?

Эрĕм. Çил. Тусан.

Пушăлăх кăна!

Тĕлсĕр йăпану.

Тен, кĕтет сана,

Чăн та, — чарăну?

Çук, асил: чунра

Пур-ха — талпăну.

Сайраран вара

Кирлĕ-тĕр — кану.

Кирлĕ — ăнланма

Хăвăн шăпуна,

Кăшт çеç тавçăрма

Малалли куна;

Мĕн пурнăçланман,

Мĕн — шайне çитмен, —

Йăлт эс тапратан,

Йăлт сӳтен, виçен;

Çухални-çĕтни

Ав пытарăнман:

Туманни-туни

Тинкерет куçра, —

«Туп та пурнăçла,

Çук пулсан — шыра!» —

Шухăшу çапла

Пăтрашать пуçра,

Пурнăç — пăтрашать.

Терт — кун пек «кану»!

...Пуйăс кăшкăртать.

Станци — чарăну.

Мăн улăхра, çăкалăхра

Сĕрлет вăрăмтуна.

Илсе каять каччи хĕре

Арăм тума.

Утаççĕ нӳрĕ сукмакпа.

(Эпир туйра сикетпĕр...)

Ав тухăç йăл кулса ярать,

Ача çуратнă евĕр.

Унăн ачи — вĕр-çĕн хĕвел.

Пĕлĕт кипки те пур-тăр...

Сирĕн ачу та хĕвел пек

Сап-сарă пултăр.

Çӳлтен çӳле, малтан мала

Çĕклентĕр тепĕр паттăр,

Хĕвел пек сиртĕр тĕттĕме.

Вăл çутă саптăр.

Мăн улăхра, çăкалăхра

Сĕрлет вăрăмтуна.

Илсе каять каччи хĕре

Арăм тума.

Застава таврашĕнчи хурăнсем, çирĕксем сап-сарă саралчĕç. Вĕсем çине чăрăшсем çав тери ăмсанса, киленсе пăхаççĕ. Ара, ытла та хитре тумланнă вĕт. Çывăхри вăрманта тем чухлех кăмпа тухнă. Çак вăхăтра пограничниксем кăмпана кайма юратаççĕ. Застава поварĕ Смирнов кăмпасене тĕлĕнмелле лайăх шаритлет. Çак кăмпана çисен, застава начальникĕ Сорокин та пĕррехинче: «Вăт, ку апат», — терĕ. Отряд штабĕнчен килнĕ полковник та ăна мухта-мухта çирĕ.

Пĕрре çапла нарядран таврăннă хыççăн, эп хам юлташăм патне пытăм та:

— Кăмпана кайса килер мар-и? Кăмпа нумай теççĕ, — терĕм.

Терентьев хаваслансах килĕшрĕ.

Эпир хăпăл-хапăл пуçтарăнтăмăр та вăрмана тухса вĕçтертĕмĕр. Вăрманти кăсăясем сарă «кĕрĕк çĕлетме» ĕлкĕрнĕ те иккен. Турат çинчен турат çине йăлт та йăлт сиксе çӳреççĕ. Эп Терентьев çине пăхрăм та чăтаймасăр кулса ятăм.

— Мĕншĕн кулатăн-ха эс? Мĕн пулнă? — терĕ манăн юлташ, ним тума аптраса.

Терентьев чĕн пиçиххи çумне хыпашласа пăхрĕ те, унта ракетница пуррине пĕлчĕ. Акă мĕн иккен. Терентьев нарядран килнĕ хыççăн ракетницăна кăларса хума маннă, хăйпе пĕрлех илсе тухнă. Ракетница тенĕрен çакна каласа парам: вăл наган евĕрлĕ, анчах унăн кĕпçи питĕ пысăк. Унпа ракета яраççĕ.

Малалла

Вероникăна

Лăпкă-ха эс, Çĕрĕм,

кун хуллен шăвать.

Манăн пĕчĕк хĕрĕм

флейта пек юрлать.

Уншăн — пур оркестрăм:

шăплăх вăл теем.

(Çав кĕвве илтместĕм

яшлăх иртнĕçем.)

Флейта янăруçăн

шăплăх ун тавра

çуттăн, лăпкăн, уççăн

çаврăнать уйра, —

кăшт — ача пек тем-и

эп ăна савса:

айăпсăр илемĕ

унни пек — таса!

Перома пăрахрăм,

хĕрĕм — ыйхăра.

Шăплăх, сассăр ахрăм,

халь канать — унра.

Хăш чух, хăш-пĕр аллăрисем те эпĕр

шкул çулĕнчи пек яшсене те тимлĕн

хисеплеме те, — тӳррĕн каласан, —

пĕлсех каймастпăр, — пур-çке çав «хăр-хар»:

ăна-кăна кăштах эп куркаланă.

Ав именсе хăшĕ-пĕри пире

айван çеç сăввине «кăшт» кăтартасшăн, —

юрать, — тем мар: кăштах пулсан, «кăштах

пăхса илетпĕр» (юрĕ-ха, хăш чух

ăшри «мăрт-мартлăха» пит кăтартмастпăр).

Тата — хăш-пĕр яшшийĕн, вĕрискерĕн,

пулать кăшт йăнăшни те, — кăшт тăхтар,

«сăтăрçăна» хӳтернĕн, йĕрлер мар

(кун пеккине те эпĕр куркаланă), —

шанни те кирлĕ, кăшт кĕтни те — пăсмĕ.

Эс акă — аслă: пысăк ĕçӳпе,

тата — «тур панипе» те... Пул эс — аслă

кăшт — халăхри пек: акă çакă яшшăн

ӳсĕмӳпе — ун ашшĕ евĕр эсĕ,

çавна ас ил-ха... — Ав куçран пăхать вăл.

...Сăвва — «асаилӳ» тесе пуçларăм,

эппин, асаилӳпелех — вĕçлем.

Вунтăххăрта эп. Хусанкай ун чух

çитмен хĕрĕх çичче те... Эп каятăп

института, — сывпуллашмашкăн кĕтĕм,

час — пуйăс та... Калаçура сасартăк

йăл куллипе çиçет ак Петр Петрович:

Малалла

Кăвак çил аллипе тĕнче

Шаккатăр кантăка тултан.

Йăлт-йăлт сиксе, урайĕнче

Шевле ташлатăр ир пулсан.

Сĕтел çине хĕвел куç хывĕ:

Мĕнле пек сăвăсен йĕрки?

Çук-и унта выç тĕшĕ, хывăх?

Чĕрех-и шухăш пайăрки?

Кăварăм ман пĕтсе çитсен,

Эп ыйтăп хĕвелтен кивçен.

Çут тĕчене çуках хурлассăм.

Эп кăмăл кантăкне карман.

Хĕвел кĕми карса хурсассăн

Витет тусан —

Шалтан, тултан...

Ырă кун, е ырă каç,

Мишша тете, хапăл ту.

Урăхла мĕнле калас?

Сан пата çырап çыру…

Чĕрере халь ман мĕн пур,

Каласа парас теп, кур.

Пуçри пĕтĕм шухăша

Сӳтсе явас теп санпа.

Паллах, илтме хуравна

Йывăр пулĕ халь мана.

Эсĕ инçе, аякра,

Леш тĕнчери çăтмахра.

Çапах санпа калаçсан,

Тен, хуравсем тупăп эп.

Тарăнрах шухăшласан,

Вĕçне-хĕрне çитĕп эп.

Чăваш чĕлхи тӳпинче

Санăн ĕçӳ пит çӳлте.

Пĕтĕм тĕнче умĕнче

Мухтанатпăр халь пурте.

Эсĕ çырнă сăвăсем

Йĕр хăварнă ĕмĕре,

Санăн хайлав-тĕпчевсем

Пулĕç пирĕншĕн тĕрев.

Пĕр çын мар эсĕ – пин-пин!

Пин чăваш та, пин-пин çын!

Сан чĕрӳн кăвар çути –

Пин чăвашшăн çул утти!

Сан ятупа пурăнар,

Чăвашла пуплер, савнар.

Сан ятупа мухтанар,

Пĕр-пĕрне телей сунар!

Хытă утăмлă пулар,

Уçă чунлă та патвар.

Чăваш Ене юратар,

Малалла

I

Пăрлă Çурçĕрти Баренц тинĕсĕнчен пуçласа вĕри Кăнтăрти Хура тинĕс патне çити, Атăл хĕрринчен Берли-на çити сарăлса выртакан çĕр талккишĕнче тăватă çул хушши хаяр та юнлă çапăçу пычĕ. Кун пек вăрçа этем-лĕх хăйĕн вăрăм кунçулĕнче нихăçан та курман.

Вăрçă хирĕнче икĕ пысăк вăй хире-хирĕç тăчĕ. Пĕри вăл — тискерле çăткăн нимĕç империализмĕ. Тепри — аслă Совет Союзĕ.

Авалхи йытă-рыцарьсен ирсĕр йăхĕсем, эсрель свастикин клемине çапнă чугун çамкаллă нимĕç фашисчĕсем, çав юнлă вăрçа пуçласа ярса, пирĕн тăван çĕршывăн вăй-хăватне 5–6 эрне хушшинче аркатса пăрахма, унăн вĕçĕ-хĕррисĕр пурлăхĕсене, пирĕн халăх ĕмĕрсем хушши тар юхтарса пухнă пуянлăхĕсене хурах пусса çаратма, совет çыннисенчен пĕр пайне вĕлерсе пĕтерме, тепĕр пайне нимĕç баронĕсемпе княçĕсен чурисем туса хума сĕмсĕр ĕмĕт тытнă пулнă. Нимĕç империалисчĕсем, ирĕклĕхе юратакан халăхсене, пĕрин хыççăн тепĕрне, ултавлăн тапăнса, вĕсене пĕрерĕн-пĕрерĕн юнлă атăпа таптаса пăрахса, пĕтĕм тĕнчере пуç пулса тăма хапсăннă. Фашистла Германи çарĕ, Хĕвеланăç Европăри халăхсен юнне кӳпсе тултарса, пирĕн аслă çĕршыв çине килсе сикрĕ. Анчах кунта вăл хурçă хӳме çине пырса тăрăнчĕ.

Малалла

Çамрăклăх — çук. Ватлăха — курас çук.

Эп юлас пек ялан — хальхи евĕр:

сăвăç вăл — чӳк парни пек.

Манăн — çавă парне пулмалла.

Пурĕ-пĕр — хурлă хĕрарăмлăхăн

эп кĕтмен те сунман ыр шеллевĕ

пулчĕ ак манăн тĕле:

шăпама çĕнĕрен пуçласла.

Чăн-ши çак туртăм, çак вăй?

Хĕрхенӳн вилĕме çĕнтерес пек хăвачĕ

чĕртĕ-ши çĕнĕ хавал,

сĕмленместеп-ши эп манăçса?

Пурĕ пĕр санăн сăну,

темрен тĕлĕннĕ пĕчĕк ача сан-сапачĕ,

хунтăн черчен çути пек

ăшăтать, — чунăн пайĕ пулса...